نشست «عقلانیت دینی؛ از اندیشه تا حکمرانی» برگزار شد
- اخبار ویژه نامهها
- اخبار حوزه و روحانیت
- 16 آبان 1405 - 08:17
به گزارش گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، یازدهمین جلسه از شانزدهمین دوره سلسله کرسی های آزاداندیشی با موضوع «عقلانیت دینی؛ از اندیشه تا حکمرانی» با سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن مهاجرنیا برگزار شد. این نشست هم زمان با سیصد و شانزدهمین کرسی آزاداندیشی قرارگاه فرهنگی طلوع مهر و با همکاری مجمع هماهنگی پیروان امام و رهبری استان قم و اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی دانشگاه طلوع مهر، به صورت حضوری و مجازی برگزار شد.
حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن مهاجرنیا، رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی دانشگاه طلوع مهر و استاد حوزه و دانشگاه، در این نشست با تشریح مفهوم «عقلانیت زیسته»، آن را نوعی از عقلانیت دانست که ناظر به فهم، داوری و تعیین تکلیف انسان در برابر شرایط و واقعیت های زمان حال است.
وی با اشاره به مباحث جلسات گذشته درباره گونه های مختلف عقلانیت اظهار داشت: در کنار عقلانیت تاریخی که به فهم و ارزیابی گذشته می پردازد و عقلانیت آینده نگر که پیامدها، احتمالات و سناریوهای پیش رو را بررسی می کند، عقلانیت زیسته به ما می آموزد که در شرایط موجود چه وظیفه ای داریم و در همین زمان و موقعیت چگونه باید تصمیم بگیریم و عمل کنیم.
عقلانیت زیسته؛ پیوند گذشته و آینده در مسئولیت امروز
دکتر مهاجرنیا با تأکید بر اینکه انسان در گذشته یا آینده زندگی نمی کند، بلکه با واقعیت های زمان حال مواجه است، تصریح کرد: گذشته با همه تجربه ها، موفقیت ها، شکست ها و تحولات خود در وضعیت امروز رسوب کرده و بخشی از هویت و واقعیت کنونی جامعه را شکل داده است. بنابراین، مسئله اصلی صرفاً بازگشت به گذشته و داوری درباره آن نیست، بلکه فهم واقعیت موجود و تعیین مسئولیت در قبال آن است.
وی چهار ویژگی اساسی برای عقلانیت زیسته برشمرد و گفت: نخست، پیوند تنگاتنگ گذشته و آینده و قرار گرفتن انسان در فاصله میان این دو؛ دوم، وجود یک وضعیت مشترک که اعضای جامعه در آن سهیم هستند؛ سوم، انتقال انباشت تجربه های تاریخی به ذهنیت و واقعیت مشترک امروز؛ و چهارم، ضرورت تعیین تکلیف و پذیرش مسئولیت در برابر وضع موجود است.
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی دانشگاه طلوع مهر با اشاره به مفهوم تاریخ مندی در عقلانیت زیسته افزود: هرچند این عقلانیت به معنای پایبندی صرف به گذشته نیست، اما انسان را نسبت به موقعیت تاریخی خود آگاه می کند؛ زیرا تصمیم ها و کنش های امروز می توانند مسیر آینده را شکل دهند و بی توجهی به مسئولیت های کنونی، پیامدهای تاریخی به دنبال داشته باشد.
مسئولیت پذیری در برابر واقعیت های موجود
این استاد حوزه و دانشگاه با استناد به آیات قرآن کریم، از جمله آیه «وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ» اظهار داشت: انسان مؤمن باید به آنچه امروز برای فردا فراهم می کند توجه داشته باشد. این نگاه نشان می دهد که انسان در زمان حال باید تصمیم بگیرد و با کنشگری فعال، زمینه های شکل گیری آینده را فراهم کند.
وی مشاهده عینی واقعیت ها و پرهیز از داوری های صرفاً انتزاعی را از الزامات عقلانیت زیسته دانست و تأکید کرد: باید شرایط واقعی جامعه، مسائل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی و همچنین امیدها، نگرانی ها و نیازهای مردم را شناخت و متناسب با آنها برنامه ریزی کرد.
دکتر مهاجرنیا همچنین با اشاره به ضرورت ایجاد تعادل میان ثبات و تغییر خاطرنشان کرد: جامعه از یک سو دارای اصول و ارزش های ثابت است و از سوی دیگر در معرض شرایط متغیر و تحولات مستمر قرار دارد. عقلانیت زیسته اقتضا می کند که میان اصول پایدار و انعطاف پذیری متناسب با شرایط تعادل برقرار شود.
تکلیف محوری و پاسخگویی؛ دو رکن عقلانیت زیسته
سخنران این نشست، مسئولیت پذیری و پاسخگویی را از عناصر کلیدی عقلانیت زیسته برشمرد و گفت: این عقلانیت صرفاً به شناخت وضعیت موجود بسنده نمی کند، بلکه از انسان می خواهد در برابر شرایط کنونی مسئول باشد، برای آن برنامه ریزی کند و وظیفه خود را متناسب با موقعیت انجام دهد.
وی با اشاره به اینکه تکالیف اجتماعی در شرایط مختلف میان افراد و نهادهای جامعه توزیع می شود، اظهار داشت: در وضعیت های خاص، گروهی مسئولیت دفاعی و امنیتی دارند، گروهی باید در عرصه فرهنگی و رسانه ای فعالیت کنند و گروهی نیز وظیفه مراقبت از سلامت، رفاه، اخلاق، امنیت و انسجام اجتماعی را بر عهده دارند.
دکتر مهاجرنیا تأکید کرد: قدرت ملی صرفاً به توان نظامی محدود نیست، بلکه مجموعه ای از ظرفیت های دفاعی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، اخلاقی و سیاسی را در بر می گیرد و تقویت آن نیازمند مشارکت و هم افزایی همه بخش های جامعه است.
ضرورت روایت سازی و تقویت انسجام اجتماعی
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی دانشگاه طلوع مهر با اشاره به اهمیت جنگ روایت ها، تولید روایت های مستند و امیدآفرین را یکی از مسئولیت های امروز جامعه دانست و گفت: روایت سازی نباید صرفاً به رسانه های رسمی یا مسئولان محدود شود؛ بلکه هر فردی می تواند متناسب با جایگاه و حوزه فعالیت خود در تبیین واقعیت ها و انتقال روایت های مؤثر نقش آفرینی کند.
وی افزود: در کنار فعالیت در عرصه رسانه و روایت سازی، جلوگیری از دوقطبی سازی و تشدید شکاف های سیاسی، اجتماعی، قومی و مذهبی نیز از ضرورت های مهم شرایط کنونی است. حفظ انسجام اجتماعی و تقویت همبستگی ملی باید در زمره اولویت های کنشگری اجتماعی قرار گیرد.
تصمیم گیری اقتضایی در موضوع جنگ و دیپلماسی
دکتر مهاجرنیا در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر پرهیز از مطلق نگری در موضوع جنگ و مذاکره اظهار داشت: در اندیشه دینی، جنگ و صلح تابع شرایط و اقتضائات هستند و نمی توان یکی را در همه موقعیت ها به صورت مطلق تأیید یا رد کرد.
وی تصریح کرد: عقلانیت دینی اقتضا می کند که در هر موقعیت، متناسب با شرایط و منافع ملی تصمیم گیری شود. همان گونه که در برخی شرایط دفاع و ایستادگی ضرورت دارد، در موقعیت هایی نیز مذاکره و دیپلماسی می تواند در راستای تأمین منافع ملی مورد استفاده قرار گیرد.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ضرورت پیوند میان میدان و دیپلماسی خاطرنشان کرد: تصمیم گیری درباره جنگ، مذاکره و تعاملات سیاسی باید بر اساس ارزیابی واقع بینانه شرایط و بدون گرفتار شدن در دوگانه های مطلق انگارانه صورت گیرد.
عقلانیت زیسته؛ فهم و ساختن امروز
حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن مهاجرنیا در جمع بندی مباحث خود، عقلانیت زیسته را نوعی فهم و کنش مسئولانه در برابر تجربه موجود دانست و تأکید کرد: مسئله اصلی این است که بدانیم در شرایط کنونی چه وظیفه ای داریم، چگونه باید تصمیم بگیریم و چه اقداماتی برای مدیریت و بهبود وضعیت موجود ضروری است.
وی خاطرنشان کرد: عقلانیت زیسته به معنای نادیده گرفتن گذشته یا بی توجهی به آینده نیست، بلکه به معنای تمرکز بر مسئولیت بالفعل انسان در زمان حال است؛ زیرا امروز، حاصل تجربه های گذشته و بستر شکل گیری آینده است.
انتهای پیام/