زنگ خطر در مزارع مرکبات مازندران/مگس میوه مدیترانه‌ای در کمین
- اخبار استانها
- اخبار مازندران
- 14 آبان 1405 - 08:36
به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، در حالی که مسئولان از استقرار 280 ایستگاه پیش‌آگاهی در استان مازندران برای مهار مگس میوه مدیترانه‌ای سخن می‌گویند، در دل باغات مرکبات، روایت دیگری جریان دارد. کشاورزان مازندران که روزهای خود را با چشم‌انتظار قیمت‌های روز بازار سپری می‌کنند، اکنون با هجوم مگس مدیترانه دست‌وپنجه نرم می‌کنند که نه تنها محصولشان، بلکه امیدشان به تداوم کشاورزی را نیز می‌بلعد.
میان آمارهای رسمی و واقعیت‌های تلخ باغات، شکافی عمیق دیده می‌شود که تنها با «هشدار دادن» پر نمی‌شود.
از شکوفایی تا ویرانی
خورشید بر فراز باغات مرکبات مازندران می‌تابد، اما این روشنایی برای بسیاری از کشاورزان، نویدبخش یک فاجعه است. مگس میوه مدیترانه‌ای (*Ceratitis capitata*)، از زمان ورود و استقرار در این اقلیم، از یک آفت گذرا به یک بحران ساختاری تبدیل شده است. این موجود کوچک، با نفوذ به بافت میوه، زهر خود را در قلب محصول می‌نشاند؛ محصولی که ستون فقرات اقتصاد خانواده‌های روستایی مازندران است. اگرچه شبکه پیش‌آگاهی تلاش خود را برای شناسایی زمان انفجار جمعیت انجام می‌دهد، اما سوال اصلی اینجاست: «هشدار دادن به کسی که تمام ابزار‌های مبارزه را ندارد، چه فایده‌ای دارد؟»
روایت از صدای کشاورزان مازندران شنیدنی است. در روستاهای اطراف بابل و ساری و میاندرود وقتی صحبت از مگس میوه می‌شود، چهره‌ها در هم می‌رود.
محمد، یکی از کشاورزان قدیمی که بیش از 30 سال است که با مرکبات سر و کار دارد و در میاندرود باغداری می‌کند. با دستی لرزان به یک پرتقال نیمه‌خورده اشاره می‌کند و می‌گوید: «مسئولان می‌گویند ایستگاه‌ها فعال هستند، ما هم خبر داریم! اما وقتی خبر می‌رسد جمعیت مگس بالا رفته، چه کنیم؟ سم می‌خواهیم که گران است، تجهیزات تله‌گذاری نداریم، و از همه بدتر، وقتی یک همسایه مبارزه دارد و یکی نه، تمام باغ‌های اطراف مثل ضیافت مگس‌ها می‌شوند. ما در یک جنگ هستیم که مهماتش را نداریم.»
این روایت، لایه پنهان بحران را نشان می‌دهد؛ مشکل فقط «شناخت آفت» نیست، بلکه «عدم توانایی در مقابله» است. کشاورزان در میان دو شکاف گیر کرده‌اند: از یک سو هزینه‌های سرسام‌آور نهاده‌های کشاورزی و از سوی دیگر، بی‌اثری روش‌های سنتی در برابر یک آفت که با تغییرات اقلیمی، هوشمندتر و مقاوم‌تر شده است.
آیا 280 ایستگاه کافی است؟
فعال شدن ایستگاه‌های پیش‌آگاهی آفت مگس میوه در مازندران
با توجه به افزایش جمعیت مگس میوه مدیترانه‌ای لزوم پیشگیری از خسارت به محصولات مرکبات و سیاه ریشه ضروری است این را مسئولان حفط نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران می‌گویند.
حمید نادریان مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به فعالیت 280 ایستگاه پیش‌آگاهی در استان، اطهار داشت: باتوجه به افزایش جمعیت مگس میوه مدیترانه‌ای لزوم پیشگیری از خسارت به محصولات مرکبات و سیاه ریشه از اهمیت برخوردار است.
وی از اقدامات عملیاتی برای پایش این آفت خبر داد و افزود: در حال حاضر 280 ایستگاه پیش‌آگاهی در سطح استان فعال هستند که وضعیت مگس میوه در آنها به صورت لحظه‌ای بررسی می‌شود.
به گفته او، این اقدام برای اینست تا در صورت تغییر شرایط، سازمان با غافلگیری مواجه نشود.
وی با اشاره به وضعیت پراکنده آفت در شهرستان‌ها هم گفت: گرچه در برخی شهرستان‌ها جمعیت این آفت در حال افزایش است، اما وضعیت در شهرستان آمل فعلاً تهدیدکننده نیست با این حال تمامی برنامه‌ریزی‌ها و هشدار‌های لازم صادر شده است.
وی در ادامه تأکید کرد: به منظور هم‌سطح‌سازی دانش فنی با بهره‌برداران، برنامه‌های رزمایش اختصاصی با هدف اطلاع‌رسانی گسترده و کمک به کشاورزان جهت مدیریت صحیح آفت در دستور کار قرار گرفته است تا از بروز خسارات اقتصادی به باغداران جلوگیری شود.
اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که برخورد با مگس مدیترانه‌ای در مازندران، با یک رویکرد «واکنشی» دنبال می‌شود، در حالی که نیاز به رویکردی «پیشگیرانه و ساختاری» (Proactive) است. چند گلوگاه اصلی مانع از موفقیت 100 درصدی ایستگاه‌های پیش‌آگاهی می‌شود:
اول بحران باغات رها شده و خردسازی اراضی: مازندران با پدیده باغاتی روبروست که بسیاری از اراضی به دلیل مسائل ارثی یا مهاجرت صاحبان به شهر، رها شده‌اند. این باغات، مخازن استراتژیک مگس میوه هستند. ایستگاه‌های پیش‌آگاهی شاید بگویند «آفت در منطقه‌ای زیاد شده»، اما اگر منطقه شامل هزار هکتار باغ رها شده باشد، مبارزه با آن در باغات سالم، تنها هدر دادن بودجه و زمان است.
مسئله بعدی شکست در مدیریت یکپارچه است مگس میوه مرز نمی‌شناسد. اگر کشاورزی در یک بلوک باغی از روش‌های بیولوژیک استفاده کند اما همسایه او با سموم غیرمجاز و بی‌کیفیت از آفت مبارزه کند، تلاش اول عملاً بی‌اثر می‌شود. نبود یک سیستم مدیریت همگانی و اجباری در سطح روستاها، کارایی ایستگاه‌های پیش‌آگاهی را به شدت کاهش داده است.
پایش بدون عملیات نیز از دیگر مشکلات است. یعنی ایستگاه‌هایی که فقط تماشا می‌کنند: ایستگاه‌های پیش‌آگاهی نقش «دیده‌بان» را دارند. یک دیدبان می‌تواند خطر را ببیند و فریاد بزند، اما اگر نیروی عملیاتی (کشاورزان مجهز و نهادهای حمایتی) برای مقابله آماده نباشد، فریاد دیده‌بان تنها به یک گزارش آماری تبدیل می‌شود که در پایان فصل، به شکل ضررهای میلیاردی در حساب‌های بانکی کشاورزان ظاهر می‌شود.
اما راهکار چیست؟
از پایش تا پایداری برای گذار از وضعیت فعلی صرورت دارد. ما نیاز به یک «نقشه راه جامع» داریم که فراتر از اعداد و ارقام باشد:
ایجاد صندوق حمایت از مبارزه با آفات: برای کاهش فشار اقتصادی بر کشاورزان، باید سیستم‌های حمایتی برای تامین سموم استاندارد و تله‌های فیرمون با قیمت یارانه‌ای فراهم شود.
اجبار به مدیریت بهداشت باغ: مدیریت پسماند (جمع‌آوری میوه‌های آلوده از زیر درخت) نباید یک توصیه باشد، بلکه باید به عنوان یک پروتکل اجباری در سطح انجمن‌های کشاورزی دنبال شود.
کارشناسان همچنین به ترکیب تکنولوژی و روایت محلی تاکید دارند. ایستگاه‌های پیش‌آگاهی باید از طریق اپلیکیشن‌های ساده و در دسترس، نه فقط گزارش‌های اداری، مستقیماً با کشاورز در ارتباط باشند و راهکارهای «لحظه‌ای» ارائه دهند.
به گزارش تسنیم، بحران مگس میوه مدیترانه‌ای در مازندران، تنها یک چالش کشاورزی نیست؛ این یک چالش امنیت غذایی و معیشتی است. اگر ایستگاه‌های پیش‌آگاهی تنها به گزارش دادن جمعیت مگس‌ها بسنده کنند، ما شاهد افزایش نرخ خشکسالی اقتصادی در باغات خواهیم بود. زمان آن رسیده که «اطلاع‌رسانی» به «عملیات» تبدیل شود و صدای کشاورزان، از لایه‌های گزارش‌های اداری به میز تصمیم‌گیری‌ها برسد.
انتهای پیام/