چای شفت؛ از رنج چایکاران تا ظرفیت‌های مغفول گردشگری کشاورزی
- اخبار استانها
- اخبار گیلان
- 12 آبان 1405 - 12:37
خبرگزاری تسنیم، شفت؛ زلیخا صفری: شهرستان شفت با برخورداری از باغ‌های گسترده چای، کارخانه‌های فرآوری و ظرفیت‌های طبیعی و روستایی، یکی از مناطق مهم تولید چای در گیلان به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار، می‌تواند زمینه‌ساز توسعه گردشگری کشاورزی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی تازه باشد. با این حال، چایکاران این شهرستان همچنان با چالش‌هایی همچون افزایش هزینه‌های تولید، پایین بودن درآمد باغ‌ها، ضرورت پرداخت به‌موقع مطالبات و نیاز به حمایت‌های پایدار مواجه‌اند.
در روزهای پایانی مهرماه و هم‌زمان با برداشت پاییزه برگ سبز چای، بازدید از باغ‌ها و کارخانه‌های چای‌سازی شفت، تصویری از پیوند معیشت خانوارهای روستایی با این محصول ارائه می‌دهد؛ پیوندی که استمرار آن به بهبود شرایط تولید، حمایت از باغداران و تقویت بازار فروش چای ایرانی وابسته است.
چای؛ محصولی فراتر از یک فعالیت کشاورزی
با آغاز فصل برداشت، باغ‌های چای شفت بار دیگر به محل فعالیت کارگران و چایکاران تبدیل می‌شوند. در این میان، کارخانه‌های چای‌سازی نیز با دریافت برگ سبز، فرآیند تولید چای خشک را دنبال می‌کنند؛ چرخه‌ای که علاوه بر باغداران و کارگران، رانندگان، نیروهای فنی و مشاغل وابسته را نیز دربرمی‌گیرد.
برای بسیاری از چایکاران، باغ چای تنها منبع درآمد نیست، بلکه حاصل سال‌ها تلاش و مراقبت است. یکی از کشاورزان این منطقه با اشاره به سال‌های فعالیت خود در باغ چای می‌گوید: تمام عمر و جوانی‌ام را برای این باغ گذاشته‌ام و چای برای من مانند فرزند است.
وی با بیان اینکه نگهداری از باغ نیازمند هزینه و رسیدگی مستمر است، افزود: باغ چای با یک حساب بانکی تفاوت دارد که هر زمان بتوان از آن برداشت کرد؛ برای تولید باید ماه‌ها هزینه کرد، هرس انجام داد، کود داد و با آفات مقابله کرد تا بخشی از هزینه‌های زندگی تأمین شود.
این چایکار با اشاره به رهاشدن برخی باغ‌های قدیمی، اظهار کرد: زمانی که قیمت برگ سبز چای کاهش یافت، برخی باغ‌ها تغییر کاربری دادند و برخی دیگر به حال خود رها شدند. این وضعیت نشان می‌دهد که علاقه و تلاش کشاورز به‌تنهایی برای حفظ باغ‌ها کافی نیست و حمایت‌های مؤثر نیز ضرورت دارد.
چایکاران شفت، خرید مطمئن محصول در زمان مناسب، پرداخت به‌موقع مطالبات، تسهیلات متناسب با هزینه‌های تولید و مقابله با تغییر کاربری باغ‌ها را از مهم‌ترین نیازهای خود عنوان می‌کنند. به گفته آنان، افزایش هزینه‌های کارگری، نهاده‌ها و نگهداری باغ در کنار درآمد محدود حاصل از فروش برگ سبز، ادامه فعالیت را برای برخی بهره‌برداران دشوار کرده است.
هزینه‌های تولید؛ دغدغه اصلی چایکاران
یکی از چایکاران باسابقه روستای خرطوم شفت نیز با اشاره به بیش از چهار دهه فعالیت در باغ‌های چای، از افزایش هزینه‌های تولید و کاهش صرفه اقتصادی این فعالیت سخن گفت.
وی با بیان اینکه در سال‌های گذشته برگ سبز چای را با دوش یا فرغون به کارخانه منتقل می‌کرده است، اظهار کرد: آن زمان حتی جاده مناسبی هم وجود نداشت، اما امروز امکانات بهتر شده است؛ با این حال، هزینه کارگر و تولید افزایش یافته و درآمد حاصل از چای پاسخگوی این هزینه‌ها نیست.
این چایکار با اشاره به قیمت برگ سبز چای گفت: قیمت برگ سبز درجه یک حدود 40 هزار تومان و برگ درجه دو حدود 30 هزار تومان است؛ در حالی که هزینه‌های تولید، از جمله کارگری، کود و سم، افزایش یافته است.
گردشگری کشاورزی؛ ظرفیتی برای توسعه شفت
شفت علاوه بر ظرفیت تولید چای، از جاذبه‌های طبیعی و روستایی برخوردار است که می‌تواند زمینه توسعه گردشگری تجربه‌محور را فراهم کند. در این رویکرد، گردشگر تنها بازدیدکننده مناظر طبیعی نیست، بلکه با حضور در فرآیند تولید و زندگی روستایی، تجربه‌ای نزدیک‌تر از فعالیت‌های کشاورزی به دست می‌آورد.
مشارکت در برداشت برگ سبز چای، آشنایی با فرآیند تبدیل آن به چای خشک، تجربه برداشت عسل، مشاهده نان‌پزی سنتی و آشنایی با فعالیت‌های روزمره کشاورزان از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌تواند در قالب گردشگری کشاورزی مورد توجه قرار گیرد.
چنین برنامه‌هایی، در صورت فراهم‌شدن زیرساخت‌ها و رعایت ملاحظات زیست‌محیطی، می‌تواند ضمن معرفی ظرفیت‌های بومی منطقه، به افزایش درآمد خانوارهای روستایی و تقویت ارتباط میان تولیدکننده و مصرف‌کننده کمک کند.
در این میان، فاصله میان محصول تولیدشده در باغ و شناخت مصرف‌کننده از فرآیند تولید، یکی از موضوعاتی است که توسعه گردشگری تجربه‌محور می‌تواند به کاهش آن کمک کند. آشنایی نزدیک گردشگران با دشواری‌های تولید، ارزش محصول و نقش چایکاران در اقتصاد منطقه، زمینه درک بهتر اهمیت چای ایرانی را فراهم می‌کند.
کارخانه چای بخش خصوصی؛ نمونه‌ای از پیوند تولید و فرآوری
در کیلومتر 12 جاده جیرده ـ خرطوم، کارخانه‌های چای‌سازی متعددی فعالیت دارند که بخشی از زنجیره تولید و فرآوری چای در شهرستان شفت را تشکیل می‌دهند. کارخانه چای‌سازی و بسته‌بندی بخش خصوصی در روستای خرطوم از جمله واحدهای فعال این منطقه است.
این کارخانه در کنار باغ‌های چای و جاده روستایی قرار دارد و فعالیت آن بخشی از چرخه تولید، فرآوری و عرضه چای را دربرمی‌گیرد. کارخانه‌دار بخش خصوصی با اشاره به اهمیت پیوند میان باغ، کارخانه و بازار فروش، بر ضرورت تقویت ارتباط تولیدکنندگان با مصرف‌کنندگان تأکید می‌کند.
در این مجموعه، فرآوری برگ سبز و بسته‌بندی چای انجام می‌شود و محصولاتی از جمله چای قلم ممتاز، چای شکسته ممتاز، ممتاز زرین و سرگل تولید می‌شود.
فعالیت کارخانه‌های چای‌سازی در گیلان، علاوه بر فرآوری محصول، زمینه اشتغال کارگران، رانندگان، نیروهای فنی و مشاغل وابسته را فراهم می‌کند. ارتقای تجهیزات و فناوری این واحدها نیز می‌تواند در افزایش کیفیت محصول و بهبود توان رقابتی چای ایرانی در بازار مؤثر باشد.
بسته‌بندی و بازار؛ حلقه‌های مهم زنجیره چای
یکی از چالش‌های صنعت چای ایران، فاصله میان کیفیت محصول و جایگاه آن در بازار است. بسته‌بندی مناسب، برخورداری از برند مشخص، معرفی صحیح محصول و جلب اعتماد مصرف‌کننده از جمله عواملی است که می‌تواند به ارتقای جایگاه چای ایرانی کمک کند.
کارخانه‌دار بخش خصوصی با اشاره به اهمیت بازار فروش چای اظهار کرد: هرچه ارتباط باغدار با بازار مستقیم‌تر و شفاف‌تر باشد، فاصله میان تولیدکننده و مصرف‌کننده کاهش می‌یابد.
وی با بیان اینکه تولید محصول باکیفیت باید با بازار مناسب همراه باشد، افزود: توسعه فروش داخلی، افزایش مصرف چای ایرانی و یافتن بازارهای صادراتی به یکدیگر وابسته‌اند. اگر محصول باکیفیت تولید شود، اما بازار مناسبی برای آن وجود نداشته باشد، فشار اقتصادی در نهایت به باغدار منتقل خواهد شد.
به گفته وی، محصول تولیدشده در باغ‌های گیلان باید با بسته‌بندی و معرفی مناسب، هویت و ارزش خود را در بازار حفظ کند و صرفاً به‌عنوان محصولی فله‌ای عرضه نشود.
چای؛ ظرفیت اقتصادی، زیست‌محیطی و گردشگری
حبیب جهان‌ساز، رئیس سازمان چای کشور، با بیان اینکه ارزش اقتصادی برگ سبز چای تولیدی کشور سالانه بیش از چهار هزار میلیارد تومان است، اظهار کرد: این محصول علاوه بر اهمیت اقتصادی، نقش مؤثری در حفاظت از محیط زیست و توسعه گردشگری مناطق چای‌خیز دارد.
وی با اشاره به زنجیره تولید چای افزود: این زنجیره از باغ‌های چای و فعالیت چایکاران آغاز می‌شود و با فعالیت کارخانه‌های چای‌سازی و صنایع وابسته، به‌ویژه بسته‌بندی، ادامه می‌یابد تا محصول نهایی به بازار عرضه شود.
رئیس سازمان چای کشور با بیان اینکه حدود 700 تا 800 کارخانه چای‌سازی در کشور فعالیت دارند، گفت: این واحدها برگ سبز تولیدی چایکاران را به چای خشک تبدیل می‌کنند و صنایع وابسته نیز در تکمیل زنجیره تولید و عرضه محصول نقش دارند.
جهان‌ساز چای را محصولی فراتر از یک نوشیدنی دانست و تصریح کرد: اهمیت این محصول به جایگاه اقتصادی آن و نقشی بازمی‌گردد که در معیشت چایکاران، اشتغال و فعالیت صنایع وابسته ایفا می‌کند.
وی با اشاره به شرایط اقتصادی و ضرورت حمایت از تولیدکنندگان افزود: کارخانه‌های چای‌سازی و دولت در پرداخت بهای برگ سبز چای به چایکاران نقش داشته‌اند و همکاری بخش‌های مختلف، زمینه تداوم فعالیت این صنعت را فراهم کرده است.
رئیس سازمان چای کشور همچنین کشت چای در اراضی شیب‌دار را از عوامل مؤثر در حفظ پوشش گیاهی و جلوگیری از فرسایش خاک دانست و بیان کرد: مزارع سرسبز چای با ایجاد چشم‌اندازهای طبیعی، ظرفیت مناسبی برای جذب گردشگر و توسعه گردشگری در مناطق چای‌خیز کشور دارند.
جهان‌ساز با اشاره به سیاست‌های مدیریت واردات چای گفت: تلاش شده است تراز تجاری این محصول متناسب با میزان تولید داخلی تنظیم شود و اقدامات مربوط به این حوزه با همکاری فعالان صنعت چای دنبال می‌شود.
وی در پایان با قدردانی از تلاش چایکاران، کارخانه‌داران و دیگر فعالان این حوزه، ابراز امیدواری کرد با تداوم همکاری‌ها، شرایط تولید و معیشت چایکاران بهبود یابد و صنعت چای کشور از ظرفیت‌های اقتصادی، زیست‌محیطی و گردشگری خود بیش از پیش بهره‌مند شود.
تولید سالانه بیش از 2 هزار تن چای خشک در شفت
بهزاد شعبانی، مدیر اداره چای شهرستان شفت، نیز با اشاره به ظرفیت‌های این شهرستان در حوزه صنعت چای، اظهار کرد: شفت در حال حاضر دارای هفت واحد تولیدی و سه شعبه خرید است که یکی از واحدهای تولیدی به دلیل مشکلات وراثتی به‌صورت موقت تعطیل شده است.
وی با بیان اینکه 2 هزار و 700 بهره‌بردار فعال در حوزه چای در شهرستان شفت فعالیت دارند، افزود: مساحت باغ‌های چای این شهرستان حدود 2 هزار و 200 هکتار است و میزان خرید برگ سبز چای سالانه بین 8 هزار تا 8 هزار و 500 تن برآورد می‌شود که از این میزان، حدود 2 هزار تن چای خشک استحصال و به بازار عرضه می‌شود.
مدیر اداره چای شهرستان شفت میزان خرید برگ سبز چای تا مقطع مورد اشاره را 7 هزار و 800 تن اعلام کرد و گفت: 55 درصد این میزان برگ درجه یک و مابقی برگ درجه دو بوده است.
شعبانی با اشاره به نرخ خرید تضمینی برگ سبز چای در سال 1405 بر اساس مصوبه شورای قیمت‌گذاری محصولات کشاورزی، تصریح کرد: نرخ برگ درجه یک 42 هزار تومان و برگ درجه دو 30 هزار تومان تعیین شده است.
وی درباره پرداخت مطالبات چایکاران خاطرنشان کرد: تاکنون بیش از 85 درصد بهای برگ سبز خریداری‌شده به کشاورزان پرداخت شده و تلاش برای تسویه مابقی مطالبات نیز ادامه دارد.
مدیر اداره چای شهرستان شفت با اشاره به حمایت‌های مالی از چایکاران بیان کرد: هر سال در نیمه دوم سال، تسهیلاتی به مبلغ 15 میلیون تومان به ازای هر هکتار با کارمزد چهار درصد، به‌عنوان کمک‌هزینه تغذیه و نگهداری باغ‌ها به کشاورزان پرداخت می‌شود.
شعبانی افزود: برای احیای باغ‌های رهاشده در سال جاری نیز تسهیلات 200 میلیون تومانی با کارمزد چهار درصد از طریق معرفی متقاضیان به بانک کشاورزی، مهر ایران و توسعه تعاون اختصاص یافته است.
وی با اشاره به تسهیلات مربوط به توسعه، بهبود و نوسازی باغ‌های چای گفت: برای اقداماتی مانند هرس کف‌بر، کمربر، اصلاح شیب و اجرای سیستم‌های آبیاری، تسهیلاتی بین 150 تا 200 میلیون تومان در هر هکتار با کارمزد چهار درصد به متقاضیان پرداخت می‌شود.
مدیر اداره چای شهرستان شفت همچنین از پیش‌بینی تسهیلات پنج تا 10 میلیارد تومانی برای بازسازی و نوسازی واحدهای تولیدی چای خبر داد و گفت: این تسهیلات بانکی در حال پرداخت است.
ضرورت حمایت از باغدار و تکمیل زنجیره ارزش چای
بررسی وضعیت صنعت چای در شهرستان شفت نشان می‌دهد که حفظ باغ‌ها و استمرار تولید، تنها به فعالیت کشاورزان محدود نمی‌شود و به مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، صنعتی و بازار وابسته است. پرداخت به‌موقع مطالبات، تأمین تسهیلات متناسب با هزینه‌های تولید، حمایت از احیای باغ‌های رهاشده، نوسازی کارخانه‌ها و توسعه بازار فروش از جمله اقداماتی است که می‌تواند به پایداری این صنعت کمک کند.
در کنار این موارد، بهره‌گیری از ظرفیت‌های گردشگری روستایی و کشاورزی نیز می‌تواند زمینه‌ای برای افزایش درآمد چایکاران و معرفی بهتر محصول فراهم کند؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی مناسب، امکان پیوند میان تولید، فرهنگ بومی، طبیعت و گردشگری را فراهم می‌سازد.
چای شفت بخشی از هویت اقتصادی و اجتماعی گیلان است؛ محصولی که در کنار تأمین معاش هزاران خانوار، در حفظ پوشش گیاهی و چشم‌اندازهای طبیعی منطقه نیز نقش دارد. استمرار این ظرفیت، نیازمند حمایت مؤثر از تولیدکنندگان و ایجاد شرایطی است که باغدار بتواند با اطمینان بیشتری به فعالیت خود ادامه دهد.
انتهای پیام/