هوش مصنوعی به کتابخانه‌ها می‌آید؛ سمنان بستر اجرای طرح‌های ملی می‌شود
- اخبار استان‌ها
- اخبار سمنان
- 11 آبان 1405 - 20:22
به گزارش خبرگزاری تسنیم از سمنان، پیوند فناوری‌های نوین با فعالیت‌های فرهنگی، استفاده هدفمند از هوش مصنوعی و بهره‌گیری از ظرفیت داده‌های مخاطبان، به‌عنوان مسیرهای تازه تحول در کتابخانه‌های عمومی کشور مورد توجه قرار گرفته است؛ رویکردی که می‌تواند کتابخانه‌ها را از مراکز سنتی امانت کتاب به فضاهایی پویا، تعاملی و متناسب با نیاز نسل جدید تبدیل کند.
این موضوع در نشست مشترک روح‌الله منوچهری، معاون پژوهش و فناوری اطلاعات نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با محمدحسین داورپور، فعال حوزه اقتصاد دیجیتال و فناوری‌های نوظهور و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان، در پارک علم و فناوری دانشگاه سمنان بررسی شد. محور اصلی این نشست، شناسایی راهکارهای فناورانه برای افزایش جذابیت کتابخانه‌ها، تقویت ارتباط با مخاطبان و طراحی ایده‌هایی بود که قابلیت اجرا و توسعه در سطح ملی داشته باشند.
در ابتدای این نشست، محمدحسین داورپور، فعال حوزه دیجیتال، با معرفی ظرفیت‌های اقتصاد دیجیتال و فناوری‌های نوظهور، مجموعه‌ای از پیشنهادها را برای استفاده از ابزارهای جدید در حوزه کتاب و کتابخوانی ارائه کرد. وی همچنین فناوری‌هایی از جمله نوتوپیا را معرفی کرد و به تشریح زمینه‌های کاربرد این فناوری‌ها در فعالیت‌های فرهنگی، شیوه‌های معرفی کتاب و ایجاد تجربه‌های متفاوت برای مراجعه‌کنندگان پرداخت.
داورپور با تأکید بر ضرورت هم‌افزایی میان حوزه فناوری و فعالیت‌های فرهنگی، بهره‌گیری از ابزارهای دیجیتال را فرصتی برای بازتعریف شیوه ارتباط کتابخانه‌ها با جامعه دانست. وی توسعه همکاری‌های مشترک میان فعالان فناوری و مجموعه کتابخانه‌های عمومی را از الزامات تبدیل ایده‌های نوآورانه به خدمات کاربردی عنوان کرد.
هوش مصنوعی و اطلاعات 2 میلیون عضو؛ ظرفیت مغفول کتابخانه‌های کشور
در ادامه این نشست، روح‌الله منوچهری، معاون نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور ، با تشریح اقدامات نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در زمینه فناوری‌های نوین اظهار کرد: این مجموعه از جمله دستگاه‌های فرهنگی است که حرکت در مسیر استفاده از هوش مصنوعی را آغاز کرده و در یک سال گذشته نیز قابلیت‌های تازه‌ای به ابزارهای طراحی‌شده افزوده شده است؛ با این حال، برای رسیدن به سطح مطلوب، همچنان باید این اقدامات توسعه پیدا کند و کیفیت خدمات هوشمند ارتقا یابد.
وی با اشاره به ورود ابزارهای هوشمند به فرایندهای خدمات‌رسانی کتابخانه‌ای افزود: در حال حاضر سامانه‌هایی مانند همیار کتاب با استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی، به کتابداران در معرفی منابع، پیشنهاد کتاب متناسب با سلیقه و علایق مراجعه‌کنندگان و هدایت اعضا به سمت آثار مرتبط کمک می‌کنند. همچنین در تصمیم‌گیری برای ایجاد کتابخانه‌های جدید و تعیین موقعیت مکانی آن‌ها، تحلیل داده‌ها و ابزارهای هوشمند مورد استفاده قرار می‌گیرد.
منوچهری با اشاره به حجم قابل توجه اطلاعات گردآوری‌شده در شبکه کتابخانه‌های عمومی کشور تصریح کرد: در حال حاضر حدود دو میلیون نفر عضو فعال کتابخانه‌های عمومی هستند و طی یک سال اخیر نیز بیش از 12 تا 13 میلیون نفر از خدمات این مراکز استفاده کرده‌اند. این شبکه اطلاعات ارزشمندی از ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، گروه‌های سنی، میزان مراجعه، الگوهای استفاده از خدمات و علایق مطالعاتی مخاطبان در اختیار دارد که می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی دقیق‌تر و متناسب‌سازی خدمات با نیازهای جامعه باشد.
معاون پژوهش و فناوری اطلاعات نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور خاطرنشان کرد: با وجود برخورداری از چنین بانک اطلاعاتی گسترده‌ای، هنوز از تمام ظرفیت داده‌های موجود برای شناخت رفتار مخاطبان، شناسایی نیازهای مطالعاتی و طراحی برنامه‌های هدفمند استفاده نشده است. فناوری‌های جدید و ابزارهای تحلیل داده این امکان را فراهم می‌کنند که اطلاعات موجود به شناخت دقیق‌تری از مخاطبان تبدیل و بر اساس آن، خدمات اثربخش‌تری ارائه شود.
نوجوانان؛ حلقه مهم تحول در کتابخانه‌های عمومی
وی با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه ارائه خدمات به کودکان و نوجوانان بیان کرد: بخش مهمی از مراجعه‌کنندگان کتابخانه‌های عمومی را گروه‌های سنی کودک و نوجوان تشکیل می‌دهند؛ مخاطبانی که به‌دلیل روحیه جست‌وجوگر و علاقه به تجربه‌های تازه، بیش از سایر گروه‌ها از محیط‌های خلاقانه و فناوری‌محور استقبال می‌کنند. بنابراین، استفاده از ایده‌های نوآورانه برای جذاب‌سازی فضای کتابخانه می‌تواند در جذب و ماندگاری این گروه نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
منوچهری با اشاره به تغییر مأموریت کتابخانه‌های عمومی از امانت‌دهی صرف کتاب به ارائه مجموعه‌ای از خدمات فرهنگی و اجتماعی یادآور شد: در سال‌های گذشته با ایجاد بخش‌های اختصاصی کودک در بیش از 90 درصد کتابخانه‌های عمومی، زمینه آشنایی و انس بیشتر کودکان با کتابخانه فراهم شده است؛ اما حفظ ارتباط نوجوانان با این مراکز همچنان یکی از مسائل مهم به شمار می‌رود، زیرا فضای بخش کودک پاسخگوی تمام نیازهای این گروه نیست و بخش‌های متعارف بزرگسالان نیز لزوماً جذابیت کافی برای آنان ندارند.
وی اضافه کرد: طراحی برنامه‌های خلاقانه، استفاده از فناوری‌های نوین و توسعه فضاهای تجربه‌محور از جمله ساخت‌کده‌ها می‌تواند فاصله موجود را کاهش دهد و کتابخانه‌ها را به محیطی جذاب‌تر برای نوجوانان تبدیل کند. چنین رویکردی علاوه بر افزایش مراجعه، زمینه حضور مستمر و مشارکت فعال این گروه سنی در فعالیت‌های فرهنگی را نیز فراهم خواهد کرد.
سمنان؛ پایگاه آزمایش ایده‌های فناورانه برای توسعه ملی
معاون پژوهش و فناوری اطلاعات نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در بخش دیگری از این نشست، بر ضرورت عبور از مرحله طرح ایده و ورود به عرصه اجرا تأکید کرد و گفت: پیشنهادهایی که از نظر قابلیت اجرایی و میزان اثربخشی ظرفیت بیشتری دارند، باید در محیط واقعی کتابخانه‌ها مورد ارزیابی قرار گیرند. استان سمنان می‌تواند به‌عنوان دبیرخانه و بستر اجرای آزمایشی این طرح‌ها انتخاب شود تا در صورت دستیابی به نتایج مطلوب، امکان تعمیم و اجرای آن‌ها در سایر استان‌ها و سطح کشور فراهم شود.
وی با اشاره به جایگاه مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان در پیگیری و هماهنگی برنامه‌ها خاطرنشان کرد: نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور از ایده‌های نوآورانه و طرح‌های پیشنهادی حمایت می‌کند و برای تحقق این هدف باید ارتباط کارشناسی میان مجموعه‌های مرتبط افزایش یابد. استمرار گفت‌وگوها، تبادل تجربه و بررسی مشترک ظرفیت‌ها می‌تواند مسیر اجرای طرح‌های فناورانه را هموار کند.
در ادامه، سعید دهقان‌لو، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان سمنان ، با تأکید بر ضرورت همراهی کتابخانه‌های عمومی با تحولات فناوری اظهار کرد: استفاده از فناوری‌های روز می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای افزایش جذابیت کتابخانه‌ها، ارتباط مؤثرتر با شهروندان و گسترش تعاملات فرهنگی در فضای دیجیتال ایجاد کند. برای ایفای نقش مؤثر در جامعه امروز، کتابخانه‌ها باید متناسب با تغییرات فناوری حرکت کنند و ارتباط خود را با متخصصان و فعالان این عرصه گسترش دهند.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان سمنان افزود: بهره‌گیری از دانش تخصصی و تجربه فعالان حوزه فناوری می‌تواند زمینه شکل‌گیری ایده‌هایی را فراهم کند که علاوه بر برخورداری از جنبه نوآورانه، از نظر اقتصادی نیز قابلیت اجرا و تداوم داشته باشند. اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان از پیشنهادهای مطرح‌شده استقبال می‌کند و آمادگی دارد طرح‌های دارای قابلیت اجرایی را برای پیاده‌سازی در کتابخانه مرکزی سمنان بررسی کند.
در بخش دیگری از این نشست، فرزانه پارسا، مدیرکل دفتر پژوهش و آموزش نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، نیز دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را درباره کاربرد فناوری‌های نوین در ترویج فرهنگ کتابخوانی مطرح کرد. افزایش سرانه مطالعه، تقویت ارتباط کتابخانه‌ها با نسل‌های جدید و استفاده از ابزارهای نوآورانه برای توسعه فعالیت‌های فرهنگی از جمله محورهای مورد توجه وی در این نشست بود.
برآیند این نشست نشان می‌دهد که تحول در کتابخانه‌های عمومی تنها با توسعه زیرساخت‌های دیجیتال محقق نمی‌شود، بلکه شناخت دقیق مخاطب، تحلیل داده‌ها، بازطراحی تجربه مراجعه‌کنندگان و ایجاد پیوند میان دانش دانشگاهی و نیازهای فرهنگی جامعه نیز ضرورت دارد. انتخاب سمنان به‌عنوان بستر اجرای اولیه طرح‌های پیشنهادی می‌تواند فرصتی برای تبدیل ایده‌های فناورانه به الگوهای عملیاتی باشد؛ الگویی که در صورت موفقیت، قابلیت گسترش به شبکه کتابخانه‌های عمومی کشور را خواهد داشت.
انتهای پیام/363/