مزاحم خواب خفاش‌ها نشوید/ غارنوردی در زمستان باعث مرگشان می‌شود
- اخبار اجتماعی
- اخبار محیط زیست
- 11 آبان 1405 - 08:06
به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، با نزدیک شدن به فصل سرما و آغاز دوره زمستان‌خوابی خفاش‌ها، پویش «کلاه‌ها روی زمین» برای دومین سال متوالی با هدف فرهنگ‌سازی درباره ضرورت توقف فعالیت‌های غارنوردی در زیستگاه‌های این جانوران اجرا می‌شود؛ پویشی که تلاش دارد توجه غارنوردان و علاقه‌مندان به طبیعت را به یکی از تهدیدهای کمتر دیده‌شده برای حیات‌وحش جلب کند.
خفاش‌ها از گونه‌های مهم و اثرگذار در تعادل اکوسیستم‌های طبیعی به شمار می‌روند و نقش آن‌ها در کنترل جمعیت حشرات و آفات کشاورزی، اهمیت حفاظت از این جانوران را دوچندان کرده است. با این حال، ورود به غارها در دوره زمستان‌خوابی و ایجاد مزاحمت برای خفاش‌ها می‌تواند ذخایر انرژی آن‌ها را کاهش دهد و حتی بقای این جانوران را با خطر مواجه کند.
در همین راستا، علیرضا نجیمی، مدیرکل دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، درباره اهداف اجرای این پویش، اهمیت حفاظت از خفاش‌ها، وضعیت زیستگاه‌های غاری کشور و ضرورت توقف فعالیت‌های غارنوردی در فصل سرما توضیحاتی ارائه کرده است.
تسنیم: پویش «کلاه‌ها روی زمین» برای دومین سال متوالی اجرا می‌شود. اساساً هدف از راه‌اندازی این پویش چیست و چرا سازمان حفاظت محیط زیست بر توقف فعالیت‌های غارنوردی در فصل سرد سال تأکید دارد؟
امسال دومین سالی است که این پویش راه‌اندازی می‌شود. با نزدیک شدن به فصول سرد سال و آغاز دوره زمستان‌خوابی خفاش‌ها، موضوع توقف فعالیت‌های غارنوردی در غارها تا پایان این دوره و آغاز فصل بهار و مساعد شدن شرایط برای فعالیت مجدد خفاش‌ها مطرح است.
خفاش‌ها از جمله جانورانی هستند که از نظر حفظ تعادل اکوسیستم اهمیت بسیار زیادی دارند. در حال حاضر بیش از 50 گونه خفاش در کشور شناسایی شده‌اند که عمده زیستگاه‌های آن‌ها غارها هستند. به همین دلیل، حفاظت از محیط زندگی این جانوران و فراهم کردن آرامش در دوره زمستان‌خوابی آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
باید توجه داشت که خفاش‌ها عمدتاً حشره‌خوار هستند و از حشرات تغذیه می‌کنند. بر اساس منابع علمی، یک خفاش می‌تواند روزانه حدود 25 تا 50 درصد وزن بدن خود را حشرات مصرف کند. این میزان تغذیه نقش مؤثری در کنترل جمعیت حشرات و مبارزه طبیعی با آفات کشاورزی دارد.
بنابراین، حتی اگر ظاهر خفاش‌ها برای برخی افراد چندان جذاب نباشد، نباید از نقش مهم آن‌ها در حفظ تعادل زیستی و اکوسیستم‌ها غافل شد. این جانوران از طریق تغذیه و کنترل بیولوژیکی آفات، خدمات ارزشمندی به طبیعت و حتی فعالیت‌های کشاورزی ارائه می‌کنند.
تسنیم: چرا ورود غارنوردان به غارها در فصل زمستان‌خوابی می‌تواند برای خفاش‌ها خطرناک باشد؟ این مزاحمت چه تأثیری بر بقای آن‌ها دارد؟
خفاش‌ها با ورود به فصل سرد سال معمولاً به خواب زمستانی می‌روند و در این دوره از ذخایر چربی که پیش از آن در بدن خود جمع‌آوری کرده‌اند، برای ادامه حیات استفاده می‌کنند. در واقع، این ذخایر انرژی به آن‌ها کمک می‌کند تا دوره‌ای را که شرایط تغذیه مناسب نیست، پشت سر بگذارند.
اگر در این دوره آرامش خفاش‌ها برهم بخورد و به هر دلیلی از خواب زمستانی بیدار شوند، شرایط برای آن‌ها بسیار دشوار خواهد شد؛ زیرا در این زمان منابع غذایی کافی در محیط وجود ندارد.
خفاشی که از خواب زمستانی بیدار می‌شود، برای ادامه فعالیت و پرواز ناچار است از ذخایر چربی بدن خود استفاده کند. این اتفاق باعث می‌شود بخشی از انرژی‌ای که باید برای ادامه دوره زمستان‌خوابی و بقای جانور مصرف شود، از دست برود.
در صورتی که این بیدار شدن و برهم خوردن آرامش تکرار شود، خفاش ممکن است دیگر ذخیره انرژی کافی برای ادامه حیات نداشته باشد و در نهایت تلف شود.
بنابراین، ما وظیفه داریم برای حفاظت از خفاش‌ها و تضمین بقای آن‌ها، آرامش را در زیستگاه‌هایشان فراهم کنیم. یکی از مهم‌ترین اقدامات در این زمینه، خودداری از ورود به غارهایی است که خفاش‌ها در آن‌ها زمستان‌خوابی می‌کنند.
تسنیم: با توجه به اینکه بیش از 2500 غار در کشور شناسایی شده است، آیا همه این غارها زیستگاه خفاش‌ها هستند و چه تعداد از آن‌ها مشمول این محدودیت می‌شوند؟
بر اساس آماری که در کشور داریم، بیش از 2500 غار شناسایی شده است، اما طبیعتاً همه این غارها زیستگاه خفاش نیستند. بیش از نیمی از غارها از اهمیت بیشتری برخوردارند و به‌عنوان زیستگاه این جانوران شناخته می‌شوند.
تسنیم: غارنوردان و ورزشکارانی که به‌صورت تخصصی این فعالیت را انجام می‌دهند، چگونه می‌توانند تشخیص دهند کدام غارها در دوره زمستان‌خوابی خفاش‌ها قرار دارند و باید از ورود به آن‌ها خودداری کنند؟
غارنوردان معمولاً شناخت خوبی از غارها و زیستگاه‌های خفاش‌ها دارند و در بسیاری از موارد، خودشان بهتر از افراد غیرمتخصص می‌دانند که کدام غارها محل حضور این جانوران است. این افراد مکان‌های مورد نظر را می‌شناسند و خوشبختانه همکاری خوبی هم با موضوع حفاظت از خفاش‌ها دارند؛ چراکه خودشان نیز علاقه‌مند هستند این موجودات آسیب نبینند و با برهم خوردن آرامش زیستگاهشان دچار تلفات و مرگ‌ومیر نشوند.
در واقع، افرادی که به‌صورت حرفه‌ای غارنوردی می‌کنند، معمولاً نسبت به اهمیت این موضوع آگاهی دارند و ما نیز از طریق این پویش تلاش می‌کنیم همین حساسیت و توجه را در سطح گسترده‌تری اطلاع‌رسانی کنیم.
تسنیم: پویش «کلاه‌ها روی زمین» چه زمانی اجرا می‌شود و آیا توقف فعالیت‌های غارنوردی در تمام کشور باید از یک تاریخ مشخص آغاز شود؟
این پویش بیشتر جنبه نمادین و فرهنگ‌سازی دارد. در کشور ما که در نیمکره شمالی زمین قرار دارد، آخرین روز هفته منتهی به بیستم آبان‌ماه به‌عنوان زمان نمادین اجرای این پویش در نظر گرفته شده است. امسال نیز این زمان با 22 آبان‌ماه مصادف است. در این مناسبت، پیام اصلی پویش این است که غارنوردان کلاه‌های خود را روی زمین بگذارند و فعالیت‌های غارنوردی را تا پایان دوره زمستان‌خوابی خفاش‌ها متوقف کنند.
البته باید توجه داشت که این تاریخ به معنای یک زمان قطعی و یکسان برای تمام مناطق کشور نیست. شرایط اقلیمی و آب‌وهوایی، همچنین گونه‌های مختلف خفاش، در تعیین زمان آغاز و پایان دوره زمستان‌خوابی تأثیرگذار هستند.
برای مثال، در مناطق جنوبی کشور که شرایط آب‌وهوایی گرم‌تری دارند، ممکن است دوره سرما زودتر به پایان برسد و خفاش‌ها نیز زودتر بتوانند فعالیت طبیعی خود را از سر بگیرند. بنابراین، تاریخ اعلام‌شده بیشتر به‌عنوان یک زمان نمادین برای اطلاع‌رسانی و جلب توجه عمومی در نظر گرفته شده است و متناسب با شرایط هر منطقه ممکن است زمان توقف یا ازسرگیری فعالیت‌ها متفاوت باشد.
تسنیم: آیا این پویش صرفاً یک ابتکار داخلی است یا در کشورهای دیگر نیز چنین محدودیت‌هایی برای حفاظت از خفاش‌ها در دوره زمستان‌خوابی وجود دارد؟
این موضوع محدود به کشور ما نیست و در نقاط مختلف جهان نیز متناسب با شرایط اقلیمی و زیستگاه‌های خفاش‌ها، موضوع توقف یا محدودیت فعالیت‌های غارنوردی در دوره زمستان‌خوابی مورد توجه قرار می‌گیرد.
با توجه به اینکه بیش از 50 گونه خفاش در کشور داریم و شرایط آب‌وهوایی و اقلیمی مناطق مختلف متفاوت است، نمی‌توان یک تاریخ ثابت را برای تمام زیستگاه‌ها در نظر گرفت. در ایران، با توجه به شرایط اقلیمی و بررسی‌های انجام‌شده، آخرین روز هفته منتهی به بیستم آبان‌ماه به‌عنوان زمان نمادین اجرای پویش انتخاب شده است؛ اما اصل موضوع، رعایت دوره آرامش خفاش‌ها تا زمانی است که شرایط برای پایان زمستان‌خوابی و آغاز فعالیت مجدد آن‌ها فراهم شود.
تسنیم: سازمان حفاظت محیط زیست برای اطلاع‌رسانی و هماهنگی اجرای این پویش در استان‌ها چه اقداماتی انجام داده است؟
این پویش با ابتکار کارگروه کارشناسی غارهای ایران دنبال می‌شود. این کارگروه بر اساس مصوبه دولت شکل گرفته و مرجع تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری در زمینه حفاظت و بهره‌برداری پایدار از غارهای کشور است. در کنار این کارگروه، کارگروه‌های استانی نیز فعالیت دارند و ما از آن‌ها درخواست کرده‌ایم که موضوع فرهنگ‌سازی درباره توقف فعالیت‌های غارنوردی با آغاز فصل سرما را در دستور کار قرار دهند.
در همین راستا، مکاتبات لازم با استان‌ها انجام شده است تا کارگروه‌های استانی بتوانند این موضوع را به‌موقع اطلاع‌رسانی کنند و فرهنگ توقف فعالیت‌های غارنوردی در دوره زمستان‌خوابی خفاش‌ها در سطح کشور گسترش پیدا کند. هدف این است که غارنوردان و فعالان این حوزه با آگاهی از اهمیت این دوره، فعالیت‌های اکتشافی، کاوش و غارنوردی را تا زمان مساعد شدن شرایط متوقف کنند.
در مجموع، این پویش بیش از هر چیز جنبه اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی دارد. خوشبختانه غارنوردان نیز در این زمینه همکاری خوبی دارند و امیدواریم با تداوم اجرای پویش، حساسیت نسبت به حفاظت از خفاش‌ها و زیستگاه‌های آن‌ها بیش از گذشته افزایش پیدا کند.
انتهای پیام/