بر بساطی که بساطی نیست؛ اجرای نصفه‌ونیمه طرح جمع‌آوری دستفروشان انقلاب
- اخبار فرهنگی
- اخبار ادبیات و نشر
- 10 آبان 1405 - 12:27
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، طرح جمع‌آوری دستفروشان خیابان انقلاب اسلامی که عموماً به بساطی‌های کتاب مشهور هستند، از 29 مهرماه اجرایی شده است. معاون فنی و اجرایی شرکت شهربان و حریم‌بان شهرداری تهران در این زمینه گفته است که طرح‌های رفع سد معبر در پایتخت استمرار دارد و حد و سقف زمانی مشخصی در نظر گرفته نشده است.
به‌گفته گودرزی؛ اجرای طرح‌ها تا زمانی ادامه خواهد داشت که ساماندهی معابر به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود؛ چرا که دستفروشان و بساط‌گستران فعالیت نیروهای شهرداری را زیر نظر دارند و به‌محض اینکه احساس کنند اجرای طرح برای مدت کوتاهی متوقف شده است، دوباره بساط خود را پهن می‌کنند.
با این حال مشاهدات خبرنگار تسنیم و اظهارات کتابفروشان راسته انقلاب حکایت از اجرای نصفه‌ونیمه طرح دارد، چرا که اجرای طرح محدود به ساعات اداری شده است و بعد از ساعات اداری و ترک محل نیروهای شهرداری بازار بساط‌گستران خیابان انقلاب داغ داغ می‌شود.
این نخستین‌بار نیست که طرح جمع‌آوری دستفروشان خیابان انقلاب اجرایی می‌شود؛ پیش‌تر در دوره‌های زمانی مختلف بارها طرح‌های مختلفی از سوی شهرداری و زیرمجموعه‌هایش برای ساماندهی یا جمع‌آوری دستفروشان این منطقه اجرایی شده است که آخرین آن، طرح ساماندهی دستفروشان بود که در فروردین 1404 خبری شد. قرار بود دستفروشان این خیابان ساماندهی شوند و با شناسایی و صدور کارت برای آن‌ها، به مکانی مشخص در میدان انقلاب منتقل شوند؛ طرحی که شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران به‌عهده داشت و البته به مرحله نهایی اجرا نرسید که اگر رسیده بود، امروز شاهد حضور دستفروشان و بساط‌گستران خیابان انقلاب نبودیم.
برخوردهای مقطعی با دستفروشان خیابان انقلاب که به بساطی‌های کتاب شهره هستند و در سال‌های اخیر یکی از معضلات فرهنگی حوزه نشر به‌شمار می‌روند و بستری برای عرضه نسخه‌های قاچاق، کتاب‌سازی‌شده و ممنوعه هستند، بارها انجام شده و خب البته نتیجه‌بخش نیز نبوده است.
در همین مورد اخیر که یک هفته از اجرای آن می‌گذرد، دستفروشان از ساعت 8 صبح تا 4 بعدازظهر به‌دلیل حضور نیروهای شهرداری و پلیس در خیابان انقلاب حضور ندارند و بعد از پایان ساعت اداری و ترک محل توسط نیروها، دوباره شاهد پیدا شدن سر و کله آن‌ها هستیم. روزهای پنجشنبه نیز از ظهر به بعد بازار گرم دستفروشان در خیابان انقلاب به‌راه می‌افتد.
کتابفروشان راسته انقلاب که بارها این طرح‌ها را تجربه کرده‌اند، معتقدند که تنها شناسایی و برخوردهای جدی و قانونی می‌تواند مانع حضور دستفروشان شود.
پیاده‌روهای خیابان انقلاب سال‌هاست که با حضور بساط‌گستران کتاب چهره‌ای زشت و غیرفرهنگی به خود گرفته است و اعتراض مسئولان و صنف ناشران و کتابفروشان نیز تاکنون راه به جایی نبرده است. در دوره‌هایی، شهرداری منطقه همکاری‌هایی با اتحادیه ناشران و کتابفروشان برای جمع‌آوری این بساط‌گستران داشته است، اما این همکاری‌ها مقطعی بوده است و هر بار بساط‌گستران قدرتمند‌تر از گذشته بازگشته‌اند.
ماجرا تا جایی ادامه پیدا کرده است که بارها شاهد واکنش چهره‌های مشهور به این پدیده زشت فرهنگی بودیم، استوری انتقادی علی‌رضا قربانی خواننده محبوب کشورمان در سال گذشته یکی از این دست موارد بوده است.
از سوی دیگر بارها در شبکه‌های اجتماعی تصاویری از بساط‌گستران کتاب در روزهای تعطیل منتشر شده است؛ بساط‌گسترانی که کتاب‌ها را کیلویی و تلنبار‌شده روی هم در پیاده‌روها به حراج گذاشته‌اند؛ وضعیتی که نه زیبنده فرهنگ است و نه کتاب، اما اتفاقی در نهایت رخ نداده است.
چرا بساط‌گستر؟
شاید این پرسش پیش آید که چرا می‌گوییم بساط‌گستر و از واژه دستفروش استفاده نمی‌کنیم، طبق بررسی‌های انجام‌شده در سنوات گذشته، عمده دستفروشان کتاب در خیابان انقلاب حالا دیگر در فضاهای سربسته و بازارهای دست‌دوم‌فروشی (پاساژ صفویه اوایل خیابان کارگر) و بازار بزرگ ایران (مقابل خیابان جمال‌زاده) ساماندهی شده‌اند و پیاده‌روی خیابان انقلاب شاهد حضور گسترده افرادی است که دستفروش نیستند، بلکه از سوی افراد دیگر به‌کار گرفته می‌شوند و روزانه حقوق دریافت می‌کنند؛ افرادی که در بازار زیرزمینی قاچاق کتاب و کتاب‌سازی در ایران فعال هستند.
اگر سری به کتاب‌های عرضه‌شده روی آسفالت خیابان انقلاب بزنید، متوجه خواهید شد که یا کتاب‌های پرفروش ناشران با سر و شکلی دیگر (منتشرشده توسط ناشران کتاب‌ساز) بین آن‌ها به چشم می‌خورد یا کتاب‌های قدیمی که با پیشوند و پسوند «سانسورنشده» عرضه شده‌اند. در موارد بسیاری نیز کتاب‌های فاقد مجوز و کتاب‌هایی که حالا انتشار و عرضه آن‌ها غیرقانونی است، در بساط آن‌ها یافت می‌شود.
این پرسش در سال‌های گذشته همواره مطرح بوده است؛ چرا شهرداری و نهادهای ذی‌ربط اقدامی برای جمع‌آوری این بساطی‌ها انجام نمی‌دهند؟ مگر روشن نیست که چه کتاب‌ها و چه محتواهایی توسط این دسته عرضه می‌شوند؟ مگر ناشران و مسئولان فرهنگی بارها تذکر در این زمینه را نداده‌اند؟
چرا باید این پدیده غیرفرهنگی که می‌توان آن را بازار غیررسمی کتاب نام نهاد و اثرات جبران‌ناپذیری بر بدنه نشر و فرهنگ کشور دارد، رها شود، بساط‌گسترانی که در تمام سطح خیابان انقلاب، از کارگر گرفته تا نزدیکی‌های فلسطین، بساط خود را گسترده‌اند و در بساط آن‌ها کتاب‌هایی دیده می‌شود که کپی یا بازتولید کتاب‌هایی است که در شبکه رسمی کتاب وجود دارد، به‌عبارت دیگر، کتاب‌هایی که خریدار خوبی دارد و ناشران مشهور و مجوزدار آن‌ها را منتشر کرده‌اند، با چاپ‌های زیرزمینی و با نام مترجمان دیگر (و گاه با نام همان مترجم اصلی) و طرح جلد کتاب منتشر می‌شود و توسط ناشر گمنامی با قیمت‌های نازل‌تر به فروش می‌رسد. در بساط این کتاب‌فروش‌ها به‌صورت آشکار آثاری به فروش می‌رسند که نقض قانون و تهدیدی برای سلامت فرهنگی جامعه است؛ کتاب‌های نویسندگان آثار ضالّه، رمان‌های حاوی داستان‌های جنسی و غیراخلاقی، عرفان‌های کاذب، رمالی و فالگیری و... در آن‌ها دیده می‌شود.
مشاهدات خبرنگار تسنیم نشان می‌دهد در حالی که برخی کتابفروشی‌های راسته انقلاب به‌دلایل اقتصادی در سال‌های گذشته ناچار به تغییر کاربری شده‌اند، این بساطی‌ها اتفاقاً از فروش خوبی برخوردارند، بدون اینکه نیازی به پرداخت اجاره‌بها، تعرفه‌های انرژی یا مالیات داشته باشند.
قانون درباره فعالیت بساط‌گستران چه می‌گوید؟
شهرداری‌ها برابر تکلیف مقرر در تبصره یک بند 2 ماده 55 قانون شهرداری موظف هستند از سد معابر عمومی به‌عنوان ملک عمومی حفاظت کنند و همواره آن را برای استفاده عموم آماده نگه‌دارند و از تجاوز اشخاص نسبت به آن‌ها جلوگیری کنند.
این قانون با وجود گذشت سال‌ها از تصویبش توسط شهرداری‌ها چندان جدی گرفته نمی‌شود و می‌توان گفت تاکنون هیچ شهرداری به این قانون به‌طور کامل تمکین نکرده است.
ای‌کاش حالا که طرح دوباره‌ای برای جمع‌آوری دستفروشان در نظر گرفته شده است، چاره‌ای برای علاج نه درمان موقت این بیماری داشته باشیم، برخوردهای سلبی و بگیر و ببندهای موقتی قطعاً در درازمدت جوابگو نیست، همان‌طور که همین حالا نیز نصفه‌ونیمه اجرا می‌شود.
انتهای پیام/+