به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، «قاسم جومارت توکایف» رئیس‌جمهور قزاقستان پیشنهاد کرده که از روسیه برای همکاری با «سازمان دولت‌های تُرک» دعوت به عمل آید و یا جایگاه عضو ناظر در این سازمان منطقه‌ای به مسکو اعطا شود.

رئیس‌جمهور قزاقستان این پیشنهاد دیپلماتیک را روز 30 اکتبر در جریان نشست سران این سازمان در شهر آنکارا، پایتخت ترکیه، مطرح کرد؛ اجلاسی که در آن کشور ترکیه به صورت رسمی ریاست دوره‌ای سازمان دولت‌های تُرک را از جمهوری آذربایجان تحویل گرفت.

یکی از نکات برجسته این نشست آن بود که «الهام علی‌اف» رئیس‌جمهور آذربایجان با وجود دریافت دعوت‌نامه شخصی از سوی «رجب طیب اردوغان» رئیس‌جمهور ترکیه، در اجلاس آنکارا حضور نیافت.

در جریان این نشست، کشورهای شرکت‌کننده «بیانیه آنکارا» را به تصویب رساندند و «میروحید عظیم‌اف» دیپلمات ازبکستانی را به عنوان دبیرکل جدید سازمان دولت‌های تُرک منصوب کردند.

همچنین در غیاب رئیس‌جمهور آذربایجان، هیئت دیپلماتیک باکو به ریاست «جیحون بایراموف» وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان در این اجلاس شرکت کرد.

آیا روسیه تمایلی برای حضور در سازمان دولت‌های تُرک نشان داده است؟

قاسم جومارت توکایف در سخنرانی خود دو گزینه مشخص را برای مشارکت روسیه مطرح کرد که شامل همکاری از طریق فرمت موسوم به «سازمان دولت‌های تُرک پلاس» یا دریافت جایگاه عضو ناظر است.

رئیس‌جمهور قزاقستان در این باره گفت: «برای ارتقای جایگاه سازمان ما، تصمیمی درست و منصفانه خواهد بود که به نیت روسیه پاسخ مثبت بدهیم و از این کشور دعوت کنیم به این فرمت بپیوندد یا به عنوان عضو ناظر در فعالیت‌های سازمان دولت‌های تُرک مشارکت کند.»

توکایف در حالی به نیت مسکو اشاره کرد که خود روسیه هیچ اعلام علنی درباره برنامه‌هایش جهت مشارکت در سازمان دولت‌های تُرک نداشته است.

رئیس‌جمهور قزاقستان برای توجیه این ابتکار به پیوندهای تاریخی روسیه با اقوام تُرک، جمعیت تُرک‌زبان ساکن در روسیه و پروژه «آلتای؛ گهواره تمدن تُرک» استناد کرد.

سازمان دولت‌های تُرک شامل ترکیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان و ازبکستان است و تُرکمنستان نیز به عنوان عضو ناظر در آن حضور دارد. روسیه عضو این سازمان نیست، اما جمعیت آن شامل تاتارها، باشقیرها، یاقوت‌ها و دیگر اقوام تُرک است.

سازوکارهای پیشنهادی با یکدیگر تفاوت دارند؛ فرمت «سازمان دولت‌های تُرک پلاس» چارچوبی برای همکاری با شرکای بیرونی فراهم می‌کند، در حالی که جایگاه ناظر امکان مشارکت منظم‌تر در فعالیت‌های سازمان را بدون حق تصمیم‌گیری اعضای کامل به همراه دارد.

توکایف در همین سخنرانی بار دیگر تاکید کرد که سازمان دولت‌های تُرک نباید به یک ائتلاف نظامی تبدیل شود. در میان اعضا، ترکیه عضو پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) است، قزاقستان و قرقیزستان در سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) عضویت دارند و ازبکستان نیز سیاست عدم مشارکت در بلوک‌های نظامی را حفظ کرده است.

غیبت علی‌اف در اجلاس آنکارا؛ تداخل برنامه‌های کاری یا پیام سیاسی؟

رجب طیب اردوغان روز 21 اکتبر در جریان یک گفت‌وگوی تلفنی از الهام علی‌اف برای حضور در اجلاس آنکارا دعوت کرده بود، اما رئیس‌جمهور آذربایجان در باکو ماند.

خبرگزاری‌های جمهوری آذربایجان غیبت علی‌اف را به حضور از پیش برنامه‌ریزی‌شده وی در آیین اهدای جوایز به نفرات برتر یک دوره مسابقات بین‌المللی فوتبال زیر 15 سال فیفا (FIFA U-15) نسبت داد.

این رویداد در شرایطی رقم خورد که در ماه‌های اخیر اختلاف‌های علنی میان دو متحد بروز کرده است. در ترکیه، منتقدان اعتراض‌هایی را نسبت به محدودیت پوشش مذهبی در مدارس جمهوری آذربایجان مطرح کرده‌اند.

باکو این انتقادها را دخالت در امور داخلی خود تلقی کرد و از ورود بیش از 30 شهروند ترکیه به کشور جلوگیری به عمل آورد.

سرچشمه دیگر اختلاف‌ها، روابط جمهوری آذربایجان با رژیم اسرائیل است؛ آنکارا به شدت از اقدامات کابینه اسرائیل انتقاد می‌کند، در حالی که باکو به همکاری با اسرائیل در بخش‌های انرژی و دفاعی ادامه می‌دهد.

ارزیابی تحلیلگران درباره تنش‌های باکو و آنکارا و پرونده قبرس شمالی

«ایلگار ولی‌زاده» تحلیلگر سیاسی جمهوری آذربایجان به پایگاه «دیلی یوروپ آنلاین» گفت که تلاش‌های ترکیه برای کاهش تنش‌ها هنوز اختلاف‌ها را برطرف نکرده است.

وی به برکناری «اوکتای سارال» مشاور اردوغان پس از اظهارات انتقادی درباره جمهوری آذربایجان اشاره کرد. به ارزیابی ولی‌زاده که سخنانش در رسانه «AZE.US» منتشر شد، باکو ممکن است این اقدام را امتیازی موقت در آستانه اجلاس تلقی کرده باشد.

این تحلیلگر تاکید کرد که جمهوری آذربایجان قصد ندارد به خاطر موضع ترکیه، روابط خود با اسرائیل را تغییر دهد.

هم‌زمان، «فرمان آیدین» دیگر تحلیلگر در مقاله‌ای برای «آذرنیوز» مطرح کرد که غیبت علی‌اف شاید با هدف ارسال پیامی دیپلماتیک به آنکارا بوده است.

به باور وی، حتی اتحادهای نزدیک نیز به کشوری حق دخالت در سیاست داخلی یا خارجی کشور دیگر را نمی‌دهد؛ هرچند او احتمال تداخل برنامه‌های کاری را نیز رد نکرد.

باکو رسماً غیبت علی‌اف را به اختلاف‌های سیاسی ارتباط نداده است. در این اجلاس، اردوغان گفت که در جهان تُرک جایی برای تفرقه یا درگیری نیست و موضوع گسترش تماس‌های سازمان با «جمهوری تُرک قبرس شمالی» را که تنها توسط آنکارا به رسمیت شناخته می‌شود، مطرح کرد؛ در حالی که سایر اعضای سازمان با «جمهوری قبرس» که از نظر بین‌المللی به رسمیت شناخته شده است، روابط دیپلماتیک دارند.

انتخاب دیپلمات ازبکستانی به عنوان دبیرکل و اولویت‌های اقتصادی سازمان

در این نشست و هم‌زمان با آغاز ریاست ترکیه، «میروحید عظیم‌اف» جانشین «قوبانیچ‌بیک اومورالی‌اف» از قرقیزستان در سمت دبیرکل سازمان دولت‌های تُرک شد.

ازبکستان که در سال 2019 میلادی به این سازمان پیوست، برای نخستین بار مدیریت دبیرخانه دائمی آن را بر عهده گرفت. دبیرکل وظیفه هماهنگی کار نهادهای سازمان، تدارک نشست‌ها و نظارت بر اجرای مصوبات کشورهای عضو را دارد، اما این سمت دارای اختیار مستقل برای تعیین سیاست‌ها نیست.

در این اجلاس، اردوغان خواستار استفاده بیشتر از ظرفیت‌های تجاری، حمل‌ونقل و انرژی سازمان از جمله توسعه «کریدور میانی» شد که چین و اروپا را از مسیر دریای خزر و قفقاز جنوبی به هم متصل می‌کند.

توکایف نیز از اعضا خواست تصویب راهبرد سازمان برای سال‌های 2027 تا 2031 میلادی را تسریع کنند و بهره بیشتری از «صندوق سرمایه‌گذاری تُرک» ببرند.

به گفته رئیس‌جمهور قزاقستان، حجم تجارت این کشور با اعضای سازمان دولت‌های تُرک با 40 درصد افزایش نسبت به سال گذشته، به 10 میلیارد دلار نزدیک شده است.

انتهای پیام/