جشنواره زیویه؛ وقتی نظارت فرهنگی از اجرای برنامه عقب می‌ماند!
- اخبار استانها
- اخبار کردستان
- 09 آبان 1405 - 11:02
به گزارش خبرگزاری تسنیم از سقز، برگزاری جشنواره‌های فرهنگی و هنری، به‌ویژه رویدادهایی که بر پایه آیین‌ها، سنت‌ها و هویت بومی مناطق شکل می‌گیرند، فرصتی ارزشمند برای معرفی ظرفیت‌های فرهنگی، احیای میراث ناملموس و حمایت از هنرمندان محلی است؛ اما برگزاری یک جشنواره صرفاً به معنای گردهم‌آوردن هنرمندان، اجرای چند برنامه و اعلام آمار آثار رسیده به دبیرخانه نیست. آنچه به یک رویداد فرهنگی اعتبار می‌بخشد، در کنار کیفیت اجراها، میزان انطباق برنامه‌ها با هویت فرهنگی جامعه میزبان، مدیریت حواشی و نظارت دقیق بر تمام بخش‌های آن است.
چهارمین جشنواره تئاتر آیینی ـ سنتی زیویه سقز در شرایطی برگزار شد که 84 اثر به دبیرخانه آن ارسال شده بود و از میان آثار رسیده، 12 اثر به بخش رقابتی راه یافتند؛ آماری که از ظرفیت هنری و استقبال فعالان این حوزه حکایت دارد و می‌تواند نقطه اتکایی برای استمرار و ارتقای چنین رویدادهایی در کردستان باشد.
با این حال، این دوره از جشنواره در کنار اجراهای هلپرکی، تئاتر و اسب‌سواری دختران، با حواشی و انتقادهایی نیز همراه شد؛ حاشیه‌هایی که به‌ویژه درباره برخی شیوه‌های اجرای برنامه‌ها، از جمله طبل‌نوازی دختران، واکنش‌هایی را در میان بخشی از شهروندان و بزرگان فرهنگی و مذهبی استان برانگیخت.
موضوع به انتقادهای عمومی و فقط در سطح شهرستان محدود نماند و از مرکز استان نیز نسبت به برخی اتفاقات جشنواره واکنش‌هایی خطاب به مجموعه فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح شد و بر ضرورت اصلاح روندها تأکید شد.
همچنین انتشار و بازنشر کلیپ‌هایی از بخش‌های مختلف جشنواره در فضای مجازی، زمینه‌ساز طرح انتقادهایی از سوی شهروندان شد؛ واکنش‌هایی که نشان داد برگزارکنندگان رویدادهای فرهنگی، علاوه بر مخاطبان حاضر در محل اجرا، باید نسبت به بازتاب عمومی برنامه‌های خود نیز حساسیت و آمادگی لازم را داشته باشند.
هنر آیینی بدون مدیریت فرهنگی به حاشیه می‌رود
نکته مهم در ارزیابی این جشنواره آن است که نباید اصل برگزاری رویدادهای هنری و تلاش هنرمندان را به دلیل بروز برخی حواشی زیر سؤال برد. کردستان از ظرفیت‌های ارزشمند موسیقی، نمایش، آیین‌های محلی و میراث فرهنگی برخوردار است و حمایت از هنرمندان و فراهم‌کردن بستر عرضه آثار آنان، ضرورتی انکارناپذیر است.
هلپرکی، به‌عنوان یکی از جلوه‌های شناخته‌شده فرهنگ و هنر کردی، بخشی از میراث اجتماعی و فرهنگی این منطقه است و تئاتر آیینی نیز می‌تواند بستری برای بازخوانی سنت‌ها، روایت تاریخ و انتقال ارزش‌های بومی به نسل‌های جدید باشد. بنابراین، حمایت از این ظرفیت‌ها نباید قربانی نگاه‌های سلبی و برخوردهای کلی شود.
اما در نقطه مقابل، نمی‌توان به صرف عنوان «آیین و سنت» یا «حمایت از هنر» از کنار کیفیت محتوایی و نحوه اجرای برنامه‌ها گذشت. هر جشنواره‌ای که با استفاده از ظرفیت عمومی، حمایت دستگاه‌های فرهنگی و در معرض دید جامعه برگزار می‌شود، باید از ابتدا دارای چارچوب روشن، ضوابط اجرایی مشخص و سازوکار نظارتی مؤثر باشد.
در واقع، مسئله اصلی صرفاً یک اجرای خاص یا یک حاشیه رسانه‌ای نیست؛ مسئله این است که آیا پیش از برگزاری جشنواره، محتوای برنامه‌ها، نحوه اجرا، گروه‌های شرکت‌کننده و الزامات فرهنگی و اجتماعی آن به‌درستی بررسی شده بود؟ آیا برای بخش‌های مختلف جشنواره ناظر مشخصی وجود داشت؟ و اگر در جریان اجرا اتفاقی خارج از چارچوب‌های مورد توافق رخ داد، مسئولیت مدیریت و اصلاح آن بر عهده چه مجموعه‌ای بود؟
این پرسش‌ها مستقیماً متوجه اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی کردستان و مجموعه برگزارکننده است؛ دستگاهی که مسئولیت حمایت، هدایت و نظارت بر فعالیت‌های فرهنگی و هنری را بر عهده دارد و نمی‌تواند مسئولیت خود را صرفاً به صدور مجوز، پشتیبانی اجرایی یا برگزاری مراسم محدود کند.
مسئولیت ارشاد با پایان مراسم تمام نمی‌شود
یکی از ضعف‌هایی که در برخی رویدادهای فرهنگی مشاهده می‌شود، تقدم اجرای برنامه بر طراحی و مدیریت محتوایی آن است؛ به این معنا که تمام توان برگزارکنندگان صرف تأمین اعتبار، دعوت از گروه‌ها، تبلیغات، فضاسازی و برگزاری مراسم می‌شود، اما برای پیوست فرهنگی، نظارت حین اجرا و ارزیابی بازخوردهای اجتماعی برنامه، سازوکار متناسبی پیش‌بینی نمی‌شود.
در چنین شرایطی، وقتی حاشیه‌ای شکل می‌گیرد، مجموعه برگزارکننده معمولاً در موقعیت پاسخ‌گویی قرار می‌گیرد و بخش قابل توجهی از ظرفیت رسانه‌ای و اجتماعی جشنواره به‌جای معرفی هنر و هنرمندان، صرف توضیح درباره اتفاقات حاشیه‌ای می‌شود.
اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی باید به این پرسش پاسخ دهد که در جشنواره چهارم زیویه، فرآیند نظارت بر اجراها چگونه بوده است؟ آیا محتوای برنامه‌ها پیش از اجرا بررسی شده بود؟ مسئولیت نظارت بر نحوه اجرای بخش‌های مختلف بر عهده چه افرادی بوده است؟
جشنواره‌ای که باید به سرمایه فرهنگی تبدیل شود
واقعیت این است که کردستان برای معرفی داشته‌های فرهنگی خود به جشنواره‌هایی باکیفیت، مستمر و برخوردار از اعتبار اجتماعی نیاز دارد. چنین رویدادهایی می‌توانند به تقویت هویت بومی، ایجاد فرصت برای هنرمندان، انتقال آیین‌ها و سنت‌ها و حتی توسعه گردشگری فرهنگی کمک کنند؛ اما تحقق این اهداف مستلزم آن است که برگزارکنندگان میان آزادی و خلاقیت هنری، الزامات قانونی و حساسیت‌های فرهنگی جامعه توازن برقرار کنند.
البته حساسیت‌های اجتماعی نیز باید در چارچوبی منطقی و با گفت‌وگوی کارشناسی بررسی شوند و هر انتقادی نباید به محدودکردن کلی فعالیت‌های هنری منجر شود. همان‌طور که حمایت از هنر نباید به معنای نادیده‌گرفتن ضوابط و مسئولیت نظارتی باشد، نظارت فرهنگی نیز نباید به مانعی برای رشد هنر و خلاقیت هنرمندان تبدیل شود.
در این میان، نقش اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فراتر از یک دستگاه اجرایی است. این مجموعه باید پیش از برگزاری جشنواره، چارچوب و الزامات آن را مشخص کند؛ هنگام اجرا، نظارت مؤثر و مسئولانه داشته باشد و پس از پایان برنامه نیز با ارزیابی عملکرد، انتقادها و بازخوردهای اجتماعی، زمینه اصلاح و ارتقای دوره‌های بعد را فراهم کند.
چهارمین جشنواره تئاتر آیینی ـ سنتی زیویه با 84 اثر رسیده و 12 اثر راه‌یافته به بخش رقابتی، ظرفیت قابل توجهی برای تبدیل‌شدن به یک رویداد معتبر فرهنگی در کردستان داشته است؛ ظرفیتی که نباید در میان حاشیه‌های قابل پیشگیری کمرنگ شود.
برگزاری جشنواره هنر است، اما درست برگزارکردن آن هنر مدیریت فرهنگی است. اگر قرار است زیویه به یک برند فرهنگی برای سقز و کردستان تبدیل شود، باید از هم‌اکنون به این واقعیت توجه کرد که اعتبار یک جشنواره فقط با تعداد آثار و تماشاگران سنجیده نمی‌شود؛ بلکه میزان اعتماد جامعه، کیفیت محتوا و توانایی برگزارکنندگان در مدیریت مسئولانه آن نیز بخشی از کارنامه جشنواره است.
انتهای پیام/