دیپلماسی کتاب؛ مأموریتی راهبردی برای حوزه‌های علمیه
- اخبار ویژه نامهها
- اخبار حوزه و روحانیت
- 07 آبان 1405 - 10:49
حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدجواد گلزار در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، با اشاره به ماهیت فرهنگی و ایدئولوژیک انقلاب اسلامی و ضرورت انتقال معارف آن به افکار عمومی جهان، به تبیین مفهوم دیپلماسی کتاب، الزامات حضور در بازار جهانی نشر و مسئولیت حوزه‌های علمیه در این عرصه پرداخت.
انقلاب اسلامی؛ حرکتی با ماهیت فرهنگی و ایدئولوژیک
پژوهشگر حوزه علمیه قم با بیان اینکه انقلاب اسلامی بیش از آنکه بر انگیزه‌های اقتصادی، سیاسی یا اجتماعی استوار باشد، از مبانی فرهنگی و معرفتی سرچشمه گرفته است، اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های انقلاب اسلامی ایران و چه‌بسا مهم‌ترین ویژگی آن، این است که انقلاب ما بیش از آنکه مبتنی بر انگیزه‌های اقتصادی، سیاسی یا اجتماعی باشد، بر انگیزه‌های فرهنگی، معرفتی و عقیدتی استوار است. در واقع، می‌توان انقلاب اسلامی را انقلابی با ماهیت فرهنگی و ایدئولوژیک معرفی کرد.
وی به بازتاب این ویژگی در اندیشه بنیان‌گذار انقلاب اسلامی و رهبر شهید انقلاب اشاره کرد و افزود: این مسئله هم در بیانات بنیان‌گذار انقلاب اسلامی، امام راحل، و هم در رهنمودهای رهبر شهیدمان کاملاً مشهود است. همچنین در مطالبات مردمی، به‌ویژه در دوران انقلاب و پس از آن، می‌توان این ویژگی را مشاهده کرد که انقلاب ما انقلابی فرهنگی و ایدئولوژیک است و سایر مسائل را نیز از منظر فرهنگی و ایدئولوژیک مورد توجه قرار می‌دهد.
سردبیر نشریه دیپلماسی کتاب با تأکید بر پیوند سیاست و دیانت در منظومه فکری انقلاب اسلامی خاطرنشان کرد: همان‌گونه که می‌گوییم سیاست ما عین دیانت ماست، سیاست را نیز از منظر ایدئولوژیک و دینی مورد بررسی قرار می‌دهیم. این رویکرد در سایر حوزه‌ها و ساحت‌ها نیز قابل مشاهده است.
انتقال پیام انقلاب به جهان با تکیه بر ظرفیت‌های فرهنگی
گلزار با تشریح ضرورت توجه به ماهیت فرهنگی انقلاب اسلامی در روابط بین‌المللی بیان کرد: اگر این مسئله را به‌عنوان یک مبنا در نظر بگیریم، تعامل انقلاب اسلامی با دیگر فضاهای جهانی، اعم از حکومت‌ها و ملت‌ها، باید بر اساس همین ویژگی شکل بگیرد. به این معنا که در تعامل با کشورهای دیگر و در مواجهه با افکار عمومی جهانیان، این ویژگی بارز انقلاب اسلامی باید حضور داشته باشد.
وی ادامه داد: اگر قرار است پیام انقلاب خود را به دیگران برسانیم و تبیین کنیم که این حرکت را بر اساس چه مبانی و مطالباتی انجام داده‌ایم، طبیعتاً با پیامی فرهنگی مواجه هستیم.
کارشناس تبلیغ بین الملل با اشاره به جایگاه کتاب در انتقال پیام‌های فرهنگی ملت‌ها تصریح کرد: در این میان، مهم‌ترین سفیر فرهنگی که می‌توانیم به آن توجه داشته باشیم، کتاب است. کتاب مهم‌ترین، شریف‌ترین و رساترین ابزار فرهنگی است که می‌تواند افکار، ایده‌ها، معارف و تجربیات یک ملت را ثبت و ضبط کند و به دیگران انتقال دهد.
گنجینه معارف انقلاب اسلامی؛ ظرفیتی برای حضور در بازار جهانی نشر
سردبیر نشریه دیپلماسی کتاب با اشاره به دستاوردهای فرهنگی انقلاب اسلامی و ضرورت بهره‌گیری از این ظرفیت در عرصه بین‌الملل گفت: پس از انقلاب اسلامی، توفیقات فراوانی در فراهم آوردن گنجینه‌ای از معارف انقلابی، تجربیات ملت ایران و مجموعه آنچه به آن اعتقاد داریم و بر اساس آن زندگی خود را پیش می‌بریم، به دست آورده‌ایم.
وی با طرح این پرسش که چه میزان از این ظرفیت در سطح بین‌المللی عرضه شده است؟ افزود: اینکه تا چه اندازه توانسته‌ایم این ظرفیت را به افکار عمومی جهانیان و بازار جهانی نشر منتقل کنیم، موضوعی قابل تأمل است.
گلزار با معرفی مفهوم دیپلماسی کتاب به‌عنوان بخشی از دیپلماسی عمومی و فرهنگی اظهار کرد: از همین‌جا می‌توان با مفهومی به نام «دیپلماسی کتاب» آشنا شد. دیپلماسی، در منظری دیگر، به دیپلماسی عمومی و فرهنگی تبدیل می‌شود؛ دیپلماسی‌ای که بیش از آنکه مبتنی بر تعاملات میان حکومت‌ها باشد، وارد عرصه تعاملات مردمی می‌شود و زمینه شکل‌گیری حرکت‌های فرهنگی میان مردم را فراهم می‌کند.
وی در ادامه، دیپلماسی کتاب را یکی از عرصه‌های تحقق این نوع از روابط بین المللی دانست و گفت: اینکه بتوانیم تجربه زیسته ملت ایران، معارف نخبگانی این کشور و آنچه را که در مقیاس کلان می‌تواند تصویری از فضای فرهنگی جامعه ارائه دهد، به جهان امروز منتقل کنیم، در چارچوب دیپلماسی کتاب قرار می‌گیرد.
کتاب‌های جریان‌ساز چگونه به تحولات فرهنگی و اجتماعی جهت می‌دهند؟
گلزار با اشاره به تأثیر کتاب‌های پرمخاطب بر جریان‌های فرهنگی و اجتماعی جهان اظهار کرد: در جهان امروز، کتاب‌های بسیاری تولید می‌شوند و کشورهای زیادی مصرف‌کننده کتاب‌هایی هستند که در سطح جهانی به آثار پرطرفدار تبدیل شده‌اند. گاهی یک کتاب به دلیل کیفیت نگارش یا محبوبیت و شهرت نویسنده‌اش و گاهی نیز به واسطه فعالیت‌های تبلیغاتی و رسانه‌ای که درباره آن صورت می‌گیرد، در سطح جهان به اثری پرفروش تبدیل می‌شود، تأثیر می‌گذارد و جریان‌ساز می‌شود.
وی با اشاره به پیامدهای فرهنگی و رسانه‌ای انتشار چنین آثاری افزود: برخی از این آثار به مبدأ تحولات فرهنگی و اجتماعی تبدیل می‌شوند و بر اساس آن‌ها فیلم‌ها، سریال‌ها و انیمیشن‌هایی تولید می‌شود و مجموعه‌ای از محصولات فرهنگی در پی آن‌ها شکل می‌گیرد.
سردبیر نشریه دیپلماسی کتاب در تبیین ارتباط این فرایند با دیپلماسی کتاب تصریح کرد: شناخت و کشف این فرایند و توانایی قرار دادن محتوای خود در بطن آن، به‌منظور عرضه محتوا به مخاطب جهانی، همان فضایی است که می‌توان از آن با عنوان «دیپلماسی کتاب» یاد کرد.
چهار گام اساسی برای موفقیت در دیپلماسی کتاب
گلزار با تشریح الزامات حضور مؤثر در عرصه دیپلماسی کتاب بیان کرد: در دیپلماسی کتاب باید چند موضوع را مدنظر قرار دهیم. نخستین موضوع این است که بدانیم مخاطب جهانی چه نیازی دارد. در این مسیر، باید هم اولویت‌ها، سلیقه‌ها و ذائقه مخاطب را کشف کنیم و هم نیازهای او را بشناسیم. سپس بر اساس این دو مؤلفه، محتوایی تولید کنیم که مخاطب جهانی بتواند با آن ارتباط برقرار کند.
وی با تأکید بر ضرورت تناسب محتوای تولیدشده با ویژگی‌های مخاطبان بین‌المللی ادامه داد: گاهی محتوای تولیدشده چنان بومی است که مخاطب بین‌المللی در کشورهای دیگر نمی‌تواند با آن ارتباط برقرار کند. ازاین‌رو، ضروری است محتوا متناسب با سلیقه، ذائقه و نیاز مخاطب خارجی باشد.
این فعال فرهنگی، ترجمه و انتقال صحیح پیام را دومین گام در این مسیر دانست و اظهار کرد: بر همین اساس، در گام دوم باید این محتوا به زبان مخاطب موردنظر تألیف یا ترجمه شود؛ به‌گونه‌ای که مخاطب، بدون کمترین سوءتفاهم یا برداشت نادرست، منظور نویسنده را درک کند.
وی با اشاره به اهمیت شناخت تفاوت‌های زبانی و فرهنگی در فرایند ترجمه افزود: در این مرحله، فرایند نگارش به زبان‌های مختلف، ترجمه و تعاملات زبانی اهمیت پیدا می‌کند. طبیعتاً هنگامی که یک اثر مکتوب در یک فضای زبانی خلق می‌شود، واجد ویژگی‌هایی است که در صورت انتقال به فضای زبانی دیگر، باید در فرایند ترجمه مورد توجه قرار گیرند.
طراحی جذاب؛ حلقه مهم در موفقیت محصولات فرهنگی ایران
گلزار با بیان اینکه کیفیت ظاهری کتاب نیز در جلب مخاطب بین‌المللی نقش دارد، گفت: در گام سوم، پس از آنکه محتوای مناسبی تولید کردیم و زبان ترجمه و زبان اثر را به‌درستی انتخاب کردیم، لازم است اثر را در قالبی زیبا و با طراحی مطلوب ارائه دهیم.
وی تصریح کرد: در این مرحله، انتخاب قطع مناسب کتاب، تنظیم تعداد و اندازه صفحات، انتخاب فونت مناسب و طراحی جلد شایسته اهمیت پیدا می‌کند. به بیان دیگر، کتاب باید از نظر ظاهری نیز با کیفیت و متناسب با مخاطب هدف طراحی شود تا بتواند در قالبی پسندیده و جذاب در اختیار مخاطب قرار گیرد.
سردبیر نشریه دیپلماسی کتاب با تعمیم این مسئله به سایر محصولات کشور خاطرنشان کرد: بسیاری از کالاهای فرهنگی ما و حتی کالاهای اقتصادی کشور، در مقیاسی گسترده‌تر، به دلیل برخوردار نبودن از این ویژگی، در بازار با توفیق چندانی مواجه نمی‌شوند.
وی در ادامه، جلب توجه مخاطب در نخستین مواجهه با کتاب را از الزامات موفقیت در بازار نشر دانست و گفت: اینکه بتوانیم کتاب خود را در قالبی عرضه کنیم که مخاطب در نخستین نگاه به آن علاقه‌مند شود، آن را بردارد و با آن ارتباط برقرار کند، در سومین موضوعی است که باید در فرایند دیپلماسی کتاب مورد توجه قرار گیرد.
حضور در بازار جهانی نشر؛ گام چهارم دیپلماسی کتاب
گلزار با تأکید بر ضرورت عبور آثار ایرانی از مرزهای داخلی و حضور در بازارهای بین‌المللی اظهار کرد: چهارمین گام این است که در بازار جهانی کتاب حضور داشته باشیم. اگر کتابی که تولید کرده‌ایم صرفاً در محدوده مرزهای ایران باقی بماند و از این مرزها فراتر نرود، طبیعتاً امکان دسترسی مخاطبان جهانی به آن فراهم نخواهد شد.
وی با اشاره به ضرورت حضور آثار ایرانی در قالب‌های مختلف نشر افزود: این مسئله درباره همه قالب‌های کتاب، اعم از کتاب فیزیکی، کتاب دیجیتال و حتی کتاب صوتی، صدق می‌کند. این آثار باید در پلتفرم‌ها و سکوهای جهانی و در بازار بین‌المللی نشر حضور پیدا کنند.
سردبیر نشریه دیپلماسی کتاب با برشمردن راهکارهای توسعه حضور ایران در بازار جهانی نشر تصریح کرد: ضروری است در مهم‌ترین نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب و فلوشیپ‌های نشر حضور داشته باشیم، با ناشران جهانی شبکه‌های همکاری ایجاد کنیم، کتاب‌ها را به‌صورت متبادل در کشورهای مختلف عرضه کنیم و زمینه انتقال و عرضه این معارف را در عرصه بین‌الملل فراهم آوریم.
دیپلماسی کتاب؛ مأموریتی راهبردی برای حوزه‌های علمیه
گلزار با تأکید بر مسئولیت حوزه‌های علمیه در عرصه انتقال معارف به جهان اظهار کرد: اگر مفهوم کلان دیپلماسی کتاب را درک کنیم، به مسئولیتی سنگین‌تر می‌رسیم که در فضای حوزه‌های علمیه اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. از آنجا که حوزه‌های علمیه متولی اندیشه‌های معرفتی و مسئول نشر، بسط و پژوهش در این عرصه هست، دیپلماسی کتاب به‌صورت خاص به مأموریت و وظیفه‌ای تبدیل می‌شود که باید در حوزه‌های علمیه دنبال شود.
سردبیر نشریه دیپلماسی کتاب، حضور پیشرو حوزه‌های علمیه در عرصه بین‌المللی را مستلزم توجه جدی به تولید و عرضه آثار دانست و گفت: اگر می‌خواهیم حوزه‌های علمیه را به جایگاه پیشرو و سرآمد خود برسانیم، باید در این عرصه نیز در بالاترین نقطه بایستیم. حوزه‌های علمیه باید با تولید، ترجمه و عرضه محصولات، مکتوبات و آثار خود در بازار جهانی، مهم‌ترین پاسخ‌گوی نیازهای معرفتی جهانیان باشند.
معرفی ظرفیت‌های دیپلماسی کتاب به نخبگان و فعالان فرهنگی
گلزار با اشاره به اهداف مجموعه رسانه‌ای دیپلماسی کتاب برای گسترش این رویکرد در میان فعالان فرهنگی اظهار کرد: در این میان ما نیز امیدواریم بتوانیم، در مجموعه رسانه‌ای دیپلماسی کتاب، گامی هرچند کوچک برداریم و این فضا و ظرفیت را به نخبگان داخلی معرفی کنیم.
وی با تشریح برنامه این مجموعه برای آشنایی بخش‌های مختلف فرهنگی کشور با فرصت‌های موجود در عرصه دیپلماسی کتاب افزود: در این مسیر، تلاش خواهیم کرد این ظرفیت را به مجموعه‌ها، شخصیت‌ها، نهادها، نویسندگان، پژوهشگران، مترجمان، ناشران و فعالان فرهنگی عرصه‌های بین‌المللی معرفی کنیم تا همگی با این فضا و فرصت‌های موجود در آن آشنا شوند.
سردبیر نشریه دیپلماسی کتاب در پایان ابراز امیدواری کرد که با همکاری فعالان این عرصه، زمینه عرضه اندیشه‌های ایران و انقلاب اسلامی در سطح بین‌المللی بیش از پیش فراهم شود و خاطرنشان کرد: امیدوارم با همکاری و همراهی یکدیگر بتوانیم در این مسیر گام برداریم و اندیشه و فکر ایران و انقلاب اسلامی را در عرصه جهانی عرضه کنیم.
خبرنگار: علیرضا سهلانی
انتهای پیام/