به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، دولت ازبکستان در پی انتشار مطالبی در شبکه‌های اجتماعی که معماری تاریخی شهر سمرقند را به عنوان بخشی از حوزه تمدن ایرانی توصیف کرده بودند، مراتب اعتراض دیپلماتیک خود را به صورت رسمی به ایران ابلاغ کرد.

این مطالب و پیام‌های رسانه‌ای در اصل با هدف پاسخگویی و واکنش به اظهارات مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا منتشر شده بودند. در همین راستا، در تاریخ 23 اکتبر، «بهرام‌جان علوی‌اف»، معاون اول وزیر امور خارجه ازبکستان با «محمدعلی اسکندری»، سفیر جمهوری اسلامی ایران در تاشکند دیدار کرد و در جریان این نشست، یک یادداشت رسمی اعتراض دیپلماتیک به سفیر ایران تحویل داده شد.

وزارت امور خارجه ازبکستان در بیانیه خود، مطالب منتشرشده توسط نمایندگی‌های دیپلماتیک ایران در شبکه اجتماعی «ایکس» را تفسیری یک‌جانبه و سیاسی‌شده از تاریخ شهر سمرقند توصیف کرد.

مقامات تاشکند در این دیدار خواستار حذف شدن این مطالب از حساب‌های رسمی سفارتخانه‌ها شدند و تاکید کردند که در آینده باید از تکرار موارد و حوادث مشابه جلوگیری شود.

واکنش نمایندگی‌های دیپلماتیک ایران به ویدیوی مارکو روبیو در میدان ریگستان

این مناقشه و بحث دیپلماتیک پس از سفر روز 19 اکتبر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا به شهر سمرقند شکل گرفت؛ سفری که در جریان آن، وزیر خارجه آمریکا ویدیویی را در «میدان ریگستان» سمرقند ضبط و منتشر کرد و در آن بر نقش تاریخی این شهر در تجارت بین‌المللی تاکید گذاشت.

در واکنش به این ویدیو، سفارت ایران در ارمنستان با انتشار پیامی، مکانی را که مارکو روبیو در آن ایستاده بود به عنوان بخشی از تمدن ایرانی توصیف کرد.

هم‌زمان، سفارت ایران در زیمبابوه نیز طاق‌ها و قوس‌های معماری میدان ریگستان را «نشانه بارز تمدن ایرانی‌ـ‌اسلامی» نامید و وزیر امور خارجه آمریکا را متهم کرد که در پی تخریب و نابودی این میراث تمدنی است.

علاوه بر این، سفارت ایران در بلغارستان نیز از مارکو روبیو انتقاد کرد که در حالی به تحقیر و کوچک‌شمردن تمدن ایرانی می‌پردازد که در برابر بناها و آثار تاریخیِ متاثر از همین تمدن ایستاده است.

پیش از این تحولات، مارکو روبیو در جریان سخنرانی روز 7 اکتبر خود در شهر آتن، واقعه تخریب «آکروپولیس» توسط نیروهای خشایارشا، پادشاه هخامنشی ایران در سال 480 پیش از میلاد را یادآوری کرده و با حمله لفظی به ایرانی‌ها، آن‌ها را به ترویج «فرقه مرگ» متهم کرده بود.

در واکنش به این جدال رسانه‌ای، وزارت امور خارجه ازبکستان اعلام کرد که میراث تاریخی سمرقند، بخارا، خیوه و سایر شهرهای تاریخی این کشور، بازتاب‌دهنده قرن‌ها دولت‌مداری و تکامل فرهنگی مردم ازبک است و تاشکند به استفاده ابزاری از تاریخ این کشور در مشاجرات و اختلافات سیاسی میان سایر دولت‌ها اعتراض دارد.

پیوندهای عمیق تاریخی سمرقند با جهان فارسی‌زبان و میراث دوران تیموری

با وجود حساسیت‌های سیاسی کنونی، شهر سمرقند دارای پیوندهای تاریخی بسیار عمیق و ریشه‌داری با جهان فارسی‌زبان است. پیش از فتوحات اعراب و ورود اسلام به منطقه، این شهر یکی از مراکز اصلی سرزمین «سُغد» به شمار می‌رفت که ساکنان آن به زبانی متعلق به خانواده زبان‌های ایرانی سخن می‌گفتند.

در دوره‌های بعدی نیز زبان فارسی به شکل گسترده‌ای در شهرهای آسیای مرکزی، از جمله در حوزه‌های ادبیات، دانش‌پژوهی و علوم رایج شد و جایگاه محوری یافت.

در اواخر سده چهاردهم و اوایل سده پانزدهم میلادی، سمرقند پایتخت امپراتوری تیمور بود و در آن دوران، استادکاران، معماران و هنرمندانی از مناطق گوناگون، از جمله از ایران و منطقه تاریخی خراسان، در احداث و برپایی بناهای عظیم و ماندگار این شهر مشارکت داشتند.

مجموعه معماری باشکوه «ریگستان» نیز در فاصله سده‌های پانزدهم تا هفدهم میلادی احداث شد و سنت‌های هنری بومی منطقه را با جلوه‌های هنری جهان اسلام در هم آمیخت.

در واقع، مفهوم «تمدن ایرانی» در مطالعات تاریخی، حوزه فرهنگی بسیار وسیع‌تری از مرزهای جغرافیایی ایرانِ مدرن را در بر می‌گیرد.

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) نیز شهر سمرقند را به عنوان «چهارراه فرهنگ‌ها» توصیف می‌کند که بازتاب‌دهنده تاثیرات متقابل تمدن‌های پیاپی در طول تاریخ است.

بر همین اساس، سفارتخانه‌های ایران در پیام‌های خود هیچ‌گونه ادعای ارضی علیه کشور ازبکستان مطرح نکرده بودند، بلکه مطالب آن‌ها صرفاً به تاریخ فرهنگی و پیشینه معماری این آثار اختصاص داشت.

مرزبندی‌های دوران شوروی و مباحثات دیرینه درباره ترکیب جمعیتی سمرقند و بخارا

میراث تاریخی و فرهنگی سمرقند در داخل منطقه آسیای مرکزی نیز همواره موضوع بحث و تبادل نظر بوده است.

در جریان بازترسیم مرزهای داخلی آسیای مرکزی توسط اتحاد جماهیر شوروی در سال 1924 میلادی، دو شهر تاریخی سمرقند و بخارا در چارچوب «جمهوری سوسیالیستی ازبکستان شوروی» قرار گرفتند.

این در حالی است که هر دو شهر به لحاظ تاریخی دارای جمعیت قابل‌توجهی از فارسی‌زبانان بودند و امروز نیز زبان تاجیکی همچنان در این شهرها میان بخش زیادی از مردم رایج است و به آن تکلم می‌شود.

علاوه بر این، مورخان و پژوهشگران تاریخ معاصر، فشارهای دوره شوروی بر ساکنان تاجیکِ این مناطق را برای ثبت هویت خود به عنوان «ازبک» در اسناد سجلی مستند کرده‌اند؛ اقدامی که به شکل‌گیری بحث‌ها و مناقشات دیرینه درباره ترکیب قومیتی و جمعیتی این شهرهای تاریخی دامن زده است.

توازن دیپلماتیک تاشکند میان تعامل اقتصادی با واشنگتن و مسیرهای ترانزیتی ایران

این اختلاف نظر دیپلماتیک در شرایطی رخ داده که تحرکات و تعاملات دیپلماتیک آمریکا در منطقه آسیای مرکزی افزایش یافته است.

مارکو روبیو در جریان سفر خود به سمرقند، در نشست وزیران خارجه در قالب «پنج به علاوه یک» (C5+1) با حضور وزرای امور خارجه پنج کشور آسیای مرکزی شرکت کرد؛ مذاکراتی که تمرکز اصلی آن بر گسترش همکاری‌های اقتصادی، از جمله جذب سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری از مواد معدنی حیاتی و کمیاب قرار داشت.

در چنین فضایی، دولت ازبکستان در حالی روابط اقتصادی خود را با واشنگتن توسعه می‌دهد که هم‌زمان علاقه و تمایل خود را به حفظ و گسترش همکاری‌ها با تهران دنبال می‌کند.

مسیرهای حمل‌ونقل و کریدورهای ترانزیتی عبوری از قلمرو ایران، امکان دسترسی به بنادر خلیج فارس را فراهم می‌آورند که این امر ملاحظه‌ای بسیار مهم و راهبردی برای کشورهای محصور در خشکی در منطقه آسیای مرکزی محسوب می‌شود.

به همین دلیل، وزارت امور خارجه ازبکستان در بیانیه رسمی خود پیرامون این اعتراض دیپلماتیک، به طور ویژه بر اهمیت تداوم و تقویت روابط دوجانبه با جمهوری اسلامی ایران نیز تاکید کرده است.

انتهای پیام/