به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، در دل کویرهای پهناور خراسان جنوبی، جایی میان سکوت شنزارها و بوته‌های مقاوم قیچ، پرنده‌ای کوچک با رنگی شبیه خاک بیابان زندگی می‌کند که کمتر کسی از نقش ارزشمند آن در طبیعت آگاه است؛ زاغ بور، تنها پرنده بوم‌زاد انحصاری ایران که نه‌تنها نمادی از تنوع زیستی کشور محسوب می‌شود، بلکه در چرخه طبیعی رویش گیاهان بیابانی نیز نقش دارد.

این پرنده که با نام علمی Podoces pleskei شناخته می‌شود، برخلاف بسیاری از پرندگان، بیشتر روی زمین حرکت می‌کند و با سرعتی چشمگیر میان بوته‌های قیچ می‌دود. زندگی زاغ بور به پوشش گیاهی مناطق خشک وابسته است و تخریب این پوشش می‌تواند بقای آن را تحت تأثیر قرار دهد.

زاغ بور؛ باغبان خاموش کویر

راضیه دری‌گیو، کارشناس محیط‌زیست خراسان جنوبی، در اظهاراتی که پیش‌تر منتشر شده، با اشاره به نقش زاغ بور در پراکنش بذر گیاهان گفته است: این پرنده دانه‌ها را جمع‌آوری می‌کند و بخشی از آن‌ها را در چاله‌های کوچک خاک پنهان می‌سازد؛ رفتاری که می‌تواند زمینه جوانه‌زنی بذرها و گسترش پوشش گیاهی را فراهم کند.

وی همچنین نقش این پرنده در کنترل برخی حشرات آفت را قابل توجه دانسته و تأکید کرده است که به دلیل جمعیت محدود زاغ بور، تأثیر آن بر مقابله با بیابان‌زایی در مقیاس گسترده محدود است. این رفتار طبیعی در سرزمین خشکی مانند خراسان جنوبی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ جایی که هر بوته می‌تواند در تثبیت خاک، کاهش فرسایش بادی و فراهم‌کردن پناهگاه برای موجودات زنده مؤثر باشد.

قیچ‌زارها؛ خانه‌ای که باید حفظ شود

احسان درستکار، کارشناس اکوتوریسم خراسان جنوبی، نیز در اظهارات پیشین خود با اشاره به وابستگی زاغ بور به بوته‌های قیچ گفته است: این پرنده معمولاً در قیچ‌زارها آشیانه می‌سازد و برای تغذیه و زادآوری به پوشش گیاهی طبیعی وابسته است.

وی از دشت گلورده، همت‌آباد زیرکوه، کویر خور، اطراف تالاب کجی نمکزار، کویر سه‌قلعه و بیابان‌های نهبندان به‌عنوان مناطقی یاد کرده که زاغ بور در آن‌ها مشاهده شده است.

به گفته این کارشناس، خشکسالی، جاده‌سازی و چرای بی‌رویه دام از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده زیستگاه این گونه به شمار می‌روند. بوته‌های قیچ علاوه بر تأمین پناهگاه برای زاغ بور، در کاهش فرسایش خاک نقش دارند و از بین رفتن آن‌ها می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدهای زیست‌محیطی را به دنبال داشته باشد.

تهدیدی فراتر از یک گونه جانوری

علی خانی، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست خراسان جنوبی، نیز در اظهاراتی درباره وضعیت محیط‌زیست استان از وجود 35 کانون فعال گردوغبار خبر داده و خشکسالی، تخریب مراتع و بهره‌برداری غیراصولی از منابع طبیعی را از عوامل تشدید فرسایش خاک عنوان کرده است.

اگرچه این اظهارات مستقیماً درباره زاغ بور نیست، اما نشان‌دهنده فشارهای محیط‌زیستی بر زیستگاه‌های خشک استان است؛ زیستگاه‌هایی که حفاظت از پوشش گیاهی آن‌ها برای بقای گونه‌هایی همچون زاغ بور ضروری است.

کارشناسان معتقدند حفاظت از این پرنده بدون صیانت از قیچ‌زارها و مدیریت عوامل تخریب زیستگاه امکان‌پذیر نیست و لازم است پایش جمعیت زاغ بور، جلوگیری از تخریب بوته‌زارها و مشارکت جوامع محلی در برنامه‌های حفاظتی مورد توجه قرار گیرد.

حفاظت از زاغ بور؛ حفاظت از آینده کویر

خراسان جنوبی با گستره وسیع بیابانی خود، بخشی از زیستگاه طبیعی این پرنده ارزشمند را در خود جای داده است؛ پرنده‌ای که با وجود جثه کوچک، در شبکه پیچیده حیات کویر نقش دارد. زاغ بور شاید نتواند به‌تنهایی مانع پیشروی بیابان شود، اما رفتار طبیعی آن در جابه‌جایی بذرها یادآور اهمیت حفظ ارتباط میان گیاهان و جانوران در اکوسیستم‌های شکننده است.

در سرزمینی که خشکسالی و فرسایش خاک از مهم‌ترین چالش‌های محیط‌زیستی آن به شمار می‌رود، حفاظت از زاغ بور و بوته‌های قیچ تنها پاسداری از یک پرنده کمیاب نیست؛ بلکه تلاشی برای حفظ حیات در دل کویر و جلوگیری از تخریب بیشتر سرمایه‌های طبیعی خراسان جنوبی است.
انتهای پیام/257