به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، یکی از مهم‌ترین آثار فیصل دراج متفکر معاصر فلسطینی، «ذاکره المغلوبین: الهزیمه والصهیونیه فی الخطاب الثقافی الفلسطینی» یا «خاطره شکست‌خوردگان: شکست و صهیونیسم در گفتمان فرهنگی فلسطین» است که سال 2002 منتشر شد.

او در این کتاب ضمن اشاره‌های تاریخی به تولد اسرائیل و «روز نکبت» نزد فلسطینیان، به خوانش روشنفکران فلسطینی از مسئلۀ صهیونیسم و به‌ویژه اندیشه‌های روشنفکران در تبعید درباره صهیونیسم پرداخته است.

کتاب به دو بخش تقسیم می‌شود؛ بخش اول با عنوان «شکست و صهیونیسم در گفتمان ادبی» به چهار شخصیت ادبی می‌پردازد: جبرا ابراهیم جبرا، فلسطینی‌ای که در فرهنگ شکست‌ناپذیر است؛ «غسان کنفانی: مبارز فلسطینی و فتنه پیروز»؛ امیل حبیبی با خاطرۀ ناامیدان و کتاب یأس او؛ و سرانجام، معین بسیسو با تیتر «فلسطین پیروز در آگاهی ایمانی».

بخش دوم با عنوان «شکست و صهیونیسم در گفتمان روشنفکری» به گروهی از شخصیت‌های فکری می‌پردازد که شاید شهرت چندانی کسب نکرده‌اند؛ کسانی چون اسحاق موسی الحسینی، محمد عزت دروزه، نجیب نصار، روحی الخالدی و خلیل سکاکینی.

کتاب «ذاکرة المغلوبین» کاوشی عمیق، انتقادی و واکاوانه در ساختار «حافظه فرهنگی و ملی فلسطین» است. فیصل دراج در این اثر به بررسی این موضوع می‌پردازد که روشنفکران، نویسندگان و فعالان فرهنگی فلسطینی در دهه‌های مختلف چگونه با پدیده «صهیونیسم» و «شکست» مواجه شده و آن را در گفتمان خود بازتاب داده‌اند.

دراج تحلیل می‌کند که چگونه تفاوت میان سرعت تحولات از یک‌سو زمان سنتی جامعه فلسطینی (در دوران پایانی عثمانی و استعمار بریتانیا) و از سوی دیگر زمان شتاب‌زده، مدرن و مجهز صهیونیسمِ متکی بر اسطوره‌های توراتی و ماشین جنگی استعمار غربی خوانشی پیچیده، گاه آشفته و متناقض را به روشنفکر فلسطینی تحمیل کرد.

نقد مواجهه فرهنگی با شکست: نویسنده بدون تعارف و با نگاهی نقادانه، نقاط ضعف، توهمات، خطاهای تحلیلی و همچنین نقاط قوت و درخشانِ «مثقفان» (روشنفکران) فلسطینی را در مواجهه با پروژه صهیونیستی واکاوی می‌کند؛ اینکه چگونه گاهی پیشرفت تکنولوژیک یا سازمانی دشمن دیده شد اما راهکار مقابله با آن در هاله‌ای از ابهام یا مأیوس‌زدگی ماند.

با وجود تمام نقدها و بازخوانی خطاهای گذشته، نتیجه‌گیری دراج عمیقاً رو به جلو و مقاومت‌محور است. او استدلال می‌کند که این حافظه با تمام زخم‌ها، شکست‌ها و خطاهای تاریخی‌اش در عین حال «میراث ملی» و «ضرورت ملی» فلسطینیان است. در بستر یک واقعیت ستمگرانه و استعماری، این حافظه ناگزیر است به حافظه‌ای «مقاوم، مبارز و زنده» بدل شود؛ حافظه‌ای که به تعبیر او یا باید بجنگد و مقاومت کند، یا اصلاً وجود نخواهد داشت.

فیصل دراج در این کتاب تلاش می‌کند به جای افتادن در دامان «نوستالژی صرف» یا «تسلیم در برابر واقعیت تلخ شکست»، با ابزار نقد درون‌گفتمانی، به پالایش و فهم ابعاد مبارزه فرهنگی فلسطین بپردازد.

«ذاکرة المغلوبین» برای کسانی که به مباحث مربوط به ادبیات پایداری، جامعه‌شناسی سیاسی فلسطین و نقد گفتمان‌های استعماری علاقه دارند، یکی از مرجع‌ترین و تأمل‌برانگیزترین کتب انتقادی به شمار می‌رود.

انتشارات مردم‌نگار این کتاب را با ترجمه محمد آسیابانی در دست انتشار دارد و تا چندی دیگر وارد بازار نشر می‌کند.

انتهای پیام/