به گزارش خبرگزاری تسنیم؛ نشست علمی با موضوع شهید طهرانچی؛ معمار نهضت جدید علمی با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، بهروز طهماسب کاظمی معاون خدمات پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی و هادی نیلفروشان عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی در دانشگاه امام صادق(ع) برگزار شد. در ابتدای این نشست بهروز طهماسب کاظمی با تاکید بر این­که شناخت شهید طهرانچی تنها از مسیر بررسی مسئولیت‌ها و فعالیت‌های تخصصی وی ممکن نیست، اظهار داشت: آن­چه به ویژگی‌های مختلف ایشان انسجام می‌داد، نگاه توحیدی‌ شهید طهرانچی بود. اگر بخواهیم میان وطن‌دوستی، نوع‌دوستی، تواضع، اخلاص، سخت‌کوشی و دیگر خصوصیات وی یک نخ تسبیح پیدا کنیم، آن نخ تسبیح، توحید است.

وی با بیان این­که این مبنا در انتخاب‌ها و جهت‌گیری‌های علمی طهرانچی نیز نقش داشت افزود: وی همواره مسیر خود را با این قطب‌نما بررسی می‌کرد و به همین دلیل، چه در فیزیک و چه در سیاست‌گذاری علم و فناوری مبنایی داشت که جهت حرکتش را تعیین می‌کرد و اجازه نمی‌داد فعالیت علمی از باورهای اصلی­ ایشان جدا شود.

معاون خدمات پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با نقل مضمون یکی از سخنان شهید طهرانچی درباره نسبت باورهای دینی و آموخته‌های علمی بیان کرد: ایشان معتقد بود بخشی از باورهای ما از دین و اعتقادات الهی و بخشی نیز از علمی می‌آید که به‌صورت رسمی می‌آموزیم. در مواردی که میان این دو تعارضی احساس می‌شود، باید به محدودیت و نقص شناخت خود نیز توجه کنیم، اما گاهی بدون توجه، آموخته‌های رسمی را بر باورهای الهی ترجیح می‌دهیم و همین امر، به‌تدریج جهت تدریس، پژوهش و فعالیت علمی ما را تغییر می‌دهد.

وی افزود: شهید طهرانچی در فعالیت‌های دانشگاهی خود نیز این نگاه را دنبال می‌کرد. برای مثال در برنامه‌هایی که درباره توسعه علم با الهام از پدیده‌های جهان برگزار می‌شد، تاکید داشت که این پدیده‌ها را به‌عنوان مخلوقات خداوند ببینیم، چرا که برای وی این تفاوت در تعبیر، نشانه تفاوت در نوع نگاه به عالم بود.

طهماسب کاظمی در بخش دیگری از سخنان خود، به توجه شهید طهرانچی به مطالعات میان‌رشته‌ای اشاره کرد و خاطر نشان کرد: زمانی که در دانشگاه شهید بهشتی در رشته علوم پایه تحصیل می‌کردم، ایشان برنامه‌ای مطالعاتی و درسی به من پیشنهاد داد که محدود به رشته تخصصی‌ام نبود و توصیه می‌کرد در کلاس روان‌شناسی عمومی شرکت کنم، جامعه‌شناسی و اقتصاد بخوانم و برای آشنایی با حقوق، در کلاس قانون مدنی حاضر شوم و حتی مجموعه‌ای از رمان‌ها را نیز برای مطالعه معرفی کرد.

وی افزود: پشت این توصیه‌ها، تلاش برای شکل‌گیری یک جامعیت در نگاه علمی قرار داشت. ایشان این ویژگی را در خودش تقویت کرده بود و می‌کوشید با مبانی حوزه‌های مختلف دانش آشنا شود، به‌گونه‌ای که بتواند مسئله‌ها را از زاویه‌های متفاوت ببیند.

این استاد دانشگاه با توضیح این­که شناخت یک حوزه علمی، صرفا با آشنایی با چند مفهوم و اصطلاح حاصل نمی‌شود، اظهار داشت: برای صاحب ‌نظر شدن در یک حوزه باید اصول و مبانی، نظریه‌ها، زبان آن علم، روش حل مسئله، نظام مسائل، اهداف و نظریه‌پردازان آن را شناخت. از این رو، طهرانچی تلاش می‌کرد این مجموعه را در حوزه‌های مختلف، به‌شکلی منظم و دسته‌بندی‌شده دریافت کند و در ذهن خود داشته باشد.

طهماسب کاظمی افزود: همین ویژگی باعث می‌شد وقتی با متخصصان رشته‌های مختلف گفت‌وگو می‌کرد، بتواند زبان و مسئله آن­ها را بفهمد. از همین رو، توانایی وی در ترکیب حوزه‌های علمی نیز از همین‌جا می‌آمدف یعنی مسئله را تنها در محدوده یک رشته نمی‌دید و می‌توانست میان دانش‌های مختلف ارتباط برقرار کند.

وی با تاکید بر این­که از نگاه شهید طهرانچی، بسیاری از مسائل امروز با تکیه بر یک رشته به‌تنهایی حل نمی‌شوند، خاطر نشان کرد: وی هم در عمل این مسیر را دنبال می‌کرد و هم دیگران را به کسب چنین توانایی‌ای تشویق می‌کرد، و این جامعیت در کنار ذهن خلاق و استعداد ایشان، امکان ارائه راه‌حل‌های متفاوت را فراهم می‌کرد.

معاون خدمات پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در ادامه، خاطره‌ای از توجه شهید طهرانچی به تحولات آینده فناوری نقل کرد و بیان کرد: در زمانی که موضوع توسعه انرژی خورشیدی مطرح شده بود، یکی از مدیران دانشگاه آزاد برای راه‌اندازی نیروگاه خورشیدی با ایشان مشورت کرده بود. شهید طهرانچی ضمن تشویق به آغاز کار، درباره تغییراتی که از ترکیب حوزه‌های مختلف علم و فناوری در تولید انرژی پدید خواهد آمد، توضیح داده بود. از این رو، مسئله برای ایشان فقط اجرای یک طرح موجود نبود، بلکه می‌خواست بداند دنیا به کدام سمت حرکت می‌کند، چه فناوری‌هایی در حال تغییرند و تصمیم امروز باید با توجه به کدام تحولات آینده گرفته شود.

وی افزود: نگاه میان‌رشته‌ای شهید طهرانچی با باورهای دینی‌اش پیوند داشت و از نظر وی، ترکیب توان علمی با این مبانی می‌توانست در خدمت ساختن آینده مطلوب کشور و تمدن اسلامی قرار گیرد.

طهماسب کاظمی در پاسخ به پرسشی درباره عوامل موفقیت اجرایی شهید طهرانچی و چگونگی عبور ایشان از موانع بیان کرد: در مجموعه‌های مختلفی که با ایشان همراه بودم، یکی از کارهایش در ماه‌های ابتدایی مسئولیت، جمع کردن افراد نوآور و خوش‌فکر مرتبط با آن حوزه بود.

معاون خدمات پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با بیان این­که این جمع‌ها کارکردی شبیه اتاق فکر داشتند افزود: شهید طهرانچی ابتدا سازمان و ویژگی‌های آن را توضیح می‌داد، سپس دغدغه‌ها و پرسش‌هایش را مطرح می‌کرد و بحث شکل می‌گرفت. جلسات گاهی از بعدازظهر آغاز می‌شد و تا ساعت 11 یا 12 شب و حتی پس از نیمه‌شب ادامه پیدا می‌کرد؛ اما شیوه طرح مسئله و پیش بردن گفت‌وگو به‌گونه‌ای بود که حاضران متوجه گذشت زمان نمی‌شدند. از همین رو، این جلسات به آغاز مسئولیت محدود نبود، بلکه هر زمان که برای حل مسئله‌ای نیاز به گفت‌وگو داشت یا ایده‌ای در ذهنش شکل می‌گرفت، دوباره چنین جمعی را فعال می‌کرد. بنابراین، پشتکار ایشان در کشف مسئله، یادگیری و طراحی، از ویژگی‌هایی بود که در همکاری نزدیک با او دیده می‌شد.

طهماسب کاظمی با اشاره به استمرار مطالعه و برنامه‌ریزی شهید طهرانچی در روزهای تعطیل خاطر نشان کرد: پس از تعطیلات، معمولا با مجموعه‌ای از ایده‌ها، طرح‌ها و برنامه‌های تازه بازمی‌گشت، به‌گونه‌ای که همکاران می‌دانستند این فاصله زمانی برای وی، فرصتی برای فکر کردن و طراحی برنامه‌های بعدی بوده است.

وی در تشریح نگاه شهید طهرانچی به ساختار دانشگاه بیان کرد: ایشان میان اداره اداری دانشگاه و اداره علمی آن تفاوت قائل بود و پرسش وی این بود که آیا می‌توان آموزش و پژوهش را در همه حوزه‌های علمی، با یک الگوی یکسان پیش برد؟

طهماسب کاظمی افزود: از نگاه شهید طهرانچی، آموزش در علوم انسانی، علوم پایه و حوزه‌های فنی و مهندسی، مختصات یکسانی ندارد. بنابراین ساختار اداره دانشگاه باید به ویژگی‌های هر ساحت علمی توجه کند و آموزش، پژوهش و دیگر فعالیت‌ها را متناسب با آن سامان دهد.

معاون خدمات پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با اشاره به توجه شهید طهرانچی به جزئیات محیط‌های آموزشی اظهار داشت: این نگاه حتی در بررسی نوع کلاس‌ها و فضاهای مورد نیاز رشته‌های مختلف نیز دیده می‌شد. وی به تفاوت شیوه ارائه درس و سازمان‌دهی آموزش در دانشکده‌های مختلف توجه داشت و می‌کوشید این تفاوت‌ها در مدیریت دانشگاه لحاظ شود. از همین رو، موفقیت اجرایی شهید طهرانچی را باید در کنار پشتکار، تواضع و ذهن یادگیرنده ایشان، در همین قدرت طراحی و نگاه کردن به مسئله از زاویه‌های مختلف جست‌وجو کرد.

در ادامه این نشست هادی نیلفروشان عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به جایگاه شهید طهرانچی در سیاست‌گذاری علم و فناوری بیان کرد: در این حوزه، یکی از بحث‌های اصلی، حضور افرادی است که بتوانند میان دانشمندان و حکمرانان قرار بگیرند و ارتباط برقرار کنند، چرا که شهید طهرانچی از یک‌ سو خود دانشمند بود و از سوی دیگر، فهم دقیقی از قدرت و نهاد قدرت داشت. از این رو، جمع شدن این دو ویژگی ایشان را برای فعالیت در سیاست‌گذاری علم و فناوری توانمند کرده بود. در کنار آن، اهل مطالعه بود، با اشتیاق مباحث را دنبال می‌کرد و در انتخاب موضوعات نیز دقت و هوشمندی داشت.

وی با اشاره به جلساتی که در فاصله سال‌های 1392 تا 1395 با شهید طهرانچی داشته است، خاطر نشان کرد: نوع انتخاب ایشان از مسائل این حوزه، برای من که دانشجوی این رشته بودم و ادبیات آن را مطالعه کرده بودم، آموزنده بود. مثلا گاهی بر موضوعی دست می‌گذاشت که با وجود کلاس رفتن و مقاله خواندن، توجه ما به آن جلب نشده بود.

نیلفروشان افزود: بخشی از این توانایی به استعداد و تیزهوشی شهید طهرانچی  بازمی‌گشت. وی توان ترکیب موضوعات مختلف و پل زدن میان حوزه‌ها را داشت و این ویژگی، در کنار پشتوانه علمی و آشنایی با ادبیات سیاست‌گذاری، دست ایشان را برای ایده‌پردازی و تصمیم‌گیری باز می‌کرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی در بخش دیگری از سخنانش، به رویکرد شهید طهرانچی در نسبت علم و دین پرداخت و خاطر نشان کرد: ورود به موضوع ترکیب معارف دینی و گزاره‌های علمی، کار ساده‌ای نیستف و اگر کسی بدون شناخت علم و روش آن وارد این بحث شود، ممکن است نتیجه کارش سطحی و کم‌مایه باشد. وی با بیان این­که امتیاز شهید طهرانچی، ورود از خاستگاه علوم پایه به این مباحث بود افزود: وی با مفهوم علم جدید و روش کار علمی آشنا بود و با این ابزار به سراغ تأملات دینی و بحث‌های میان‌رشته‌ای می‌رفت، و به همین دلیل سخنانش در این زمینه از پختگی برخوردار بود. شهید طهرانچی در یک علم پایه تسلط داشت، با مبانی سیاست‌گذاری علم و فناوری آشنا بود و از توان ذهنی بالایی برای ارتباط دادن مسائل برخوردار بود.

این استاد دانشگاه در پاسخ به پرسشی درباره دغدغه محوری شهید طهرانچی گفت: یکی از ویژگی‌های ممتاز وی این بود که در عرصه علم، میدان را تشخیص می‌داد، می‌دید کدام موضوع اهمیت راهبردی دارد و فعالیت در چه حوزه‌ای می‌تواند در برابر خواست دشمنان کشور قرار گیرد.

وی افزود: این جهت‌گیری برای شهید طهرانچی به شعار و سخنرانی محدود نمی‌شد، بلکه مسئله مهم این بود که بتواند در همان حوزه تخصصی، موضوع را مشخص و برای آن برنامه اقدام تعریف کند تا نتیجه‌ای از آن به دست آید.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به مسئولیت‌های مختلف شهید طهرانچی در دانشگاه شهید بهشتی، مرکز تحقیقات استراتژیک و دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: این ویژگی در دوره‌های مختلف فعالیت وی دیده می‌شد، و در انتخاب فناوری‌ها و موضوعاتی که باید روی آن­ها کار می‌شد، به حساسیت‌های طرف مقابل و اهمیت راهبردی آن حوزه توجه داشت.

هادی نیلفروشان در پایان تداوم این جهت‌گیری را از الزامات پاسداشت راه شهید طهرانچی دانست و خاطر نشان کرد: امروز دانشمندان بسیاری در حال فعالیت علمی، انتشار مقاله و ثبت اختراع هستند، اما پرسش این است که چگونه می‌توان مسیری را حفظ کرد که طهرانچی دنبال می­کرد. بنابراین، تعبیر فرماندهی در نهضت علمی درباره وی، از همین توان تشخیص جهت، انتخاب میدان و پیش بردن کار ناشی می‌شد، نه صرفا از حجم فعالیت‌ها یا تعداد مسئولیت‌هایش است.

حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از این نشست به تبیین ویژگی‌های فکری و مدیریتی این دانشمند شهید پرداخت.

وی با اشاره به انس شهید طهرانچی با قرآن گفت: وی تلاش می‌کرد برای دغدغه خود در حکمرانی علم و فناوری از قرآن استفاده کند و به آیات سوره روم علاقه ویژه‌ای داشت. به‌ویژه در آیاتی که از تفکر، علم، شنیدن و تعقل سخن گفته می‌شود، به دنبال فهم یک نظام معرفتی بود.

حجت­الاسلام خسروپناه با بیان این­که شهید طهرانچی با تحمیل نظریه‌های علمی بر قرآن موافق نبود، افزود: وی معتقد بود باید روش اندیشیدن، فکر کردن و تحصیل علم را از آیات قرآن الهام گرفت. این نگاه با آن­که بخواهیم همه علوم را بدون پژوهش و تجربه از قرآن استخراج کنیم، تفاوت دارد. همچنین شهید طهرانچی به آزمایشگاه و کار تجربی باور داشت و در حوزه تخصصی خود نیز این مسیر را دنبال می‌کرد؛ اما در عین حال، معتقد بود فعالیت آزمایشگاهی به‌تنهایی، آن معنایی از عالم و عاقل را که قرآن مطرح می‌کند، محقق نمی‌سازد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: وی نگاه توحیدی داشت، یعنی در مواجهه با جهان، تنها به مشاهده پدیده‌ها بسنده نمی‌کرد و عالم را در نسبت با خداوند می‌دید. حجت الاسلام خسروپناه با اشاره به جلسات گفت‌وگوی فلسفه و فیزیک در مؤسسه حکمت و فلسفه بیان کرد: شهید محسن فخری‌زاده با دغدغه بررسی برخی مسائل و چالش‌های فلسفی فیزیک به این جلسات آمد و شهید طهرانچی نیز در بخشی از این گفت‌وگوها حضور داشت.

وی افزود: شهید فخری‌زاده بیشتر به نسبت برخی مسائل فیزیک با مبانی فلسفی توجه می‌کرد و شهید طهرانچی این دغدغه را نیز داشت که چگونه می‌توان با بهره‌گیری از آیات قرآن، به فهم و بررسی این چالش‌ها کمک کرد. از این رو، حضور شهید طهرانچی در این مباحث نشان‌دهنده توجه هم‌زمان او به دانش تخصصی، مبانی معرفتی و پرسش‌های بنیادین بود.

حجت الاسلام خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود، توانایی پیوند دانش و حکمرانی را از ویژگی‌های شهید طهرانچی دانست و تصریح کرد: در حوزه و دانشگاه، افراد بسیاری سال‌ها تدریس می‌کنند، کتاب می‌نویسند، شاگرد تربیت می‌کنند و به مراتب بالای علمی می‌رسند؛ اما وقتی مسئله‌ای از مسائل واقعی جامعه در برابر آن­ها قرار می‌گیرد، الزاما نمی‌توانند میان دانش خود و آن مسئله ارتباط برقرار کنند. همچنین شهید طهرانچی در کنار تدریس، تالیف و تربیت شاگرد، توان حل مسئله در حکمرانی علم و فناوری را داشت. دانش تخصصی ایشان در فیزیک و لیزر با نیازهای برخی حوزه‌های صنعتی و دفاعی پیوند می‌خورد و برای این فعالیت‌ها در کنار مسئولیت‌های مدیریتی، وقت اختصاص می‌داد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تبیین برداشت خود از حکمرانی اظهار داشت: حکمرانی را می‌توان فرایندی فناورانه و هوشمند برای حل مسئله دانست. البته در چنین فرایندی، باید متخصصان و ذی‌نفعان مختلف مشارکت کنند تا حل یک مسئله، مشکلات تازه‌ای به وجود نیاورد. البته گاهی اقدامی برای رفع یک آسیب انجام می‌شود، اما چند چالش دیگر ایجاد می‌کند.

حجت الاسلام خسروپناه با تاکید بر این­که شهید طهرانچی به حل مسائل موردی بسنده نمی‌کرد، تصریح کرد: ایشان به دنبال آن بود که از تجربه‌های خود، الگویی کلان برای حکمرانی علم و فناوری بسازد. در اینجا، پیوند حکمت و حکمرانی در شخصیت او اهمیت پیدا می‌کند.

وی افزود: حکمت، نگاه کردن به علت‌ها و روابط کلان است. تفاوت نگاه حکیمانه با نگاه محدود به پدیده‌ها در این است که حکیم، تنها معلول را نمی‌بیند، بلکه علت‌ها و ارتباط میان آنها را نیز جست‌وجو می‌کند.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به جلسات مدیریتی دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: شهید طهرانچی خواسته بود در ابتدای برخی جلسات، بحثی درباره حکمت مطرح شود و گاهی خود ایشان نیز بحث را ادامه می‌داد، و  این موضوع برای وی از مسائل اجرایی جدا نبود، بلکه به نوع نگاه و تصمیم‌گیری در مدیریت ارتباط داشت.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: شهید طهرانچی از محدوده تخصص مستقیم خود فراتر می‌رفت و درباره الگویی فکر می‌کرد که بتوان از آن در حوزه‌های مختلف، از فناوری‌های نو تا مسائل تولیدی، استفاده کرد. وی همچنین می‌کوشید دانشگاه را از اتکای صرف به شهریه خارج کند و ظرفیت واحدها را به سمت فعالیت‌های فناورانه و درآمدزایی از مسیر تولید و حل مسئله ببرد.

حجت الاسلام خسرو پناه ورود به موضوع بذر و تبدیل ظرفیت یکی از واحدهای دانشگاهی به فعالیت فناورانه در این حوزه را از نمونه‌های این رویکرد برشمرد و خاطر نشان کرد: تخصص شهید طهرانچی بذر نبود، اما الگویی در اختیار داشت که به وی امکان می‌داد ظرفیت دانشگاه را برای ورود به چنین مسئله‌ای سازمان دهد. از همین رو، در این نگاه ارتقای علمی استادان، رشد تولیدات علمی، تبدیل دستاوردهای پژوهشی به ثبت اختراع و سپس حرکت به سمت محصول، باید در ارتباط با یکدیگر پیش می‌رفت. همچنین نمایشگاه‌های دانشگاه نیز نشان می‌داد واحدهای مختلف برای ارائه دستاورد و محصول با یکدیگر رقابت می‌کنند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنانش،با گرامیداشت یاد شهید مصباح‌الهدی باقری بر ضرورت تدوین علمی الگوی مدیریتی وی تاکید کرد و تصریح کرد: کسانی که از نزدیک با ایشان همکاری داشته‌اند، باید این تجربه را صورت‌بندی کنند تا روشن شود چگونه می‌توان عقلانیت، دقت، توجه به روش‌شناسی و پیگیری نتیجه را در مدیریت جمع کرد.از همین رو، این تجربه‌ها باید به دانشی قابل انتقال تبدیل شود تا دیگران بتوانند از آ­نها یاد بگیرند.

حجت الاسلام خسروپناه در پایان این نشست، شهید طهرانچی را از تربیت‌یافتگان مکتب امامین انقلاب دانست و با اشاره به نقش هدایت‌ها و پیگیری‌های رهبر انقلاب در عرصه علم و فناوری بیان کرد: شهید طهرانچی این جهت‌گیری را دریافت کرده بود و تلاش می‌کرد در مسئولیت‌های مختلف، آن را به برنامه و ساختار اجرایی تبدیل کند. همچنین در دانشگاه آزاد الگویی را پی گرفت که ظرفیت بررسی و استفاده در عرصه‌های گسترده‌تر مدیریت علمی کشور را دارد.

انتهای پیام/