به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، توسعه تجارت خارجی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مرزی، یکی از محورهای مهم رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال پایدار در خراسان جنوبی به شمار می‌رود؛ استانی که به دلیل هم‌مرزی با افغانستان، برخورداری از گذرگاه مرزی ماهیرود و فعالیت بازارچه‌های مرزی، ظرفیت قابل‌توجهی برای گسترش صادرات، واردات و ترانزیت کالا دارد.

در دو سال اخیر، تجارت خارجی خراسان جنوبی با فراز و نشیب‌های ناشی از شرایط خاص کشور مواجه بوده، اما آمارهای اعلام‌شده از سوی مسئولان اقتصادی استان از افزایش صادرات و ترانزیت کالا حکایت دارد. توسعه زیرساخت‌های گمرکی، تسهیل تردد کامیون‌ها، گسترش بازارهای هدف، دیپلماسی اقتصادی و استفاده از ظرفیت مرزنشینان از جمله عواملی است که در این روند مؤثر بوده است.

در همین راستا، مجتبی شریعتی‌فر، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری خراسان جنوبی، در گفت‌وگو با  خبرنگار تسنیم از بیرجند، ضمن تشریح آخرین وضعیت تجارت خارجی استان، به بیان جزئیات رشد صادرات، عملکرد مرز ماهیرود، برنامه افزایش جمعیت مشمول طرح کولبری، وضعیت واردات و همچنین موضوع سهمیه آرد نانوایی‌ها پرداخت. آنچه در ادامه می‌خوانید، مشروح این گفت‌وگو در قالب پرسش و پاسخ است.

صادرات خراسان جنوبی در مسیر رشد؛ از بازار افغانستان تا مقاصد جدید

تسنیم: در دو سال اخیر شاهد انتشار آمارهایی از رشد صادرات و تجارت خارجی خراسان جنوبی بوده‌ایم. وضعیت صادرات استان چگونه است و چه تحولاتی در این حوزه اتفاق افتاده است؟

مجتبی شریعتی‌فر: تجارت خارجی یکی از مؤلفه‌های مهم توسعه اقتصادی کشورها و استان‌هاست و نباید صادرات را صرفاً از منظر ارزآوری بررسی کرد. زمانی که حجم صادرات افزایش پیدا می‌کند، به این معناست که تولید نیز رونق گرفته، ظرفیت فعالیت واحدهای صنعتی و اقتصادی افزایش یافته و زمینه ایجاد اشتغال پایدار فراهم شده است.

این موضوع به‌ویژه برای مرزنشینان اهمیت دارد؛ چراکه توسعه تجارت مرزی می‌تواند فرصت‌های شغلی جدیدی ایجاد کند و به تقویت معیشت خانوارهایی که در مناطق مرزی زندگی می‌کنند، کمک کند. همچنین تولیدکنندگان، شرکت‌های دانش‌بنیان و تعاونی‌ها می‌توانند با استفاده از ظرفیت‌های صادراتی، محصولات خود را به بازارهای خارجی عرضه کنند. خراسان جنوبی به دلیل هم‌مرزی با کشور افغانستان، برخورداری از گذرگاه مرزی ماهیرود و چهار بازارچه مرزی، از ظرفیت مناسبی برای توسعه تجارت خارجی برخوردار است. در سال‌های اخیر تلاش شده است از این ظرفیت‌ها برای افزایش صادرات و توسعه مبادلات تجاری استفاده شود.

تسنیم: آمار صادرات استان در سال 1404 چه میزان بوده و این عملکرد چه تغییری نسبت به سال قبل داشته است؟

شریعتی‌فر: بر اساس آمار اعلام‌شده، در سال 1404 بیش از 3 میلیون تن کالا به ارزش حدود یک میلیارد دلار از گمرکات و بازارچه‌های مرزی استان صادر شده است. مقایسه این عملکرد با مدت مشابه سال قبل نشان‌دهنده رشد 16 درصدی وزن صادرات است.

این آمار نشان می‌دهد که با وجود شرایط خاص کشور و محدودیت‌هایی که در برخی مقاطع بر فعالیت‌های اقتصادی تأثیر گذاشته است، فعالان حوزه تجارت و تولید در خراسان جنوبی توانسته‌اند روند صادرات را حفظ کنند و در مسیر افزایش مبادلات تجاری حرکت کنند.

تسنیم: روند صادرات استان در شش‌ماهه نخست سال 1405 چگونه بوده است؟

شریعتی‌فر: در شش‌ماهه نخست سال 1405، بر اساس آمار اعلام‌شده، حدود 490 میلیون دلار کالا از گمرکات و بازارچه‌های مرزی خراسان جنوبی صادر شده است. این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال 1404، از نظر وزنی 44 درصد و از نظر ارزشی 12 درصد افزایش داشته است. این رشد در شرایطی اتفاق افتاده که اقتصاد کشور با شرایط خاصی مواجه بوده و فعالان اقتصادی با محدودیت‌ها و دشواری‌های مختلفی روبه‌رو بوده‌اند. با این حال، تولیدکنندگان، صادرکنندگان و مجموعه‌های مرتبط با تجارت خارجی استان توانسته‌اند از ظرفیت‌های موجود استفاده کنند. البته برای ارزیابی دقیق عملکرد صادراتی، باید علاوه بر ارزش و وزن کالاها، ترکیب محصولات صادراتی، بازارهای مقصد و میزان مشارکت واحدهای تولیدی استان نیز بررسی شود.

ترانزیت کالا از مرز ماهیرود؛ رشد 99 درصدی در نیمه نخست سال

تسنیم: مرز ماهیرود چه نقشی در توسعه تجارت خارجی استان دارد و آمار ترانزیت کالا در سال گذشته چگونه بوده است؟

شریعتی‌فر: مرز ماهیرود یکی از ظرفیت‌های مهم اقتصادی خراسان جنوبی است و علاوه بر صادرات مستقیم کالا به افغانستان، در حوزه ترانزیت نیز نقش مؤثری دارد. در سال 1404 بیش از 47 هزار دستگاه کامیون در چارچوب فعالیت‌های ترانزیتی از مسیر این مرز به سمت افغانستان تردد کردند. ارزش ترانزیت انجام‌شده نیز حدود یک میلیارد و 800 میلیون دلار اعلام شده است.

مقایسه این عملکرد با سال 1403 نشان می‌دهد که تعداد کامیون‌های ترانزیتی 71 درصد، ارزش ترانزیت 43 درصد و وزن کالاهای ترانزیتی 72 درصد افزایش داشته است. این ارقام بیانگر آن است که مرز ماهیرود ظرفیت قابل‌توجهی برای تبدیل‌شدن به یکی از مسیرهای مهم تجارت منطقه‌ای دارد. هرچه زیرساخت‌های این مرز تقویت شود و فرایندهای گمرکی با سرعت بیشتری انجام گیرد، امکان جذب کامیون‌ها و فعالان تجاری بیشتر فراهم خواهد شد.

تسنیم: در نیمه نخست سال جاری نیز ترانزیت کالا با رشد همراه بوده است؟

شریعتی‌فر: بله؛ بر اساس آمار ارائه‌شده، ترانزیت کالا در شش‌ماهه نخست سال 1405 نسبت به مدت مشابه سال قبل 99 درصد افزایش داشته است. این رشد نشان می‌دهد که ظرفیت‌های مرزی استان مورد توجه فعالان اقتصادی قرار گرفته است. البته استمرار این روند نیازمند برنامه‌ریزی، تقویت زیرساخت‌ها، تسهیل تشریفات گمرکی و تعامل مستمر با طرف افغانستانی است. هدف ما این است که مزیت جغرافیایی خراسان جنوبی به یک فرصت اقتصادی پایدار تبدیل شود و منافع آن در قالب رونق فعالیت‌های تجاری، افزایش اشتغال و توسعه خدمات مرتبط با حمل‌ونقل به استان بازگردد.

چه کالاهایی از خراسان جنوبی صادر می‌شوند؟

تسنیم: عمده کالاهای صادراتی استان چه محصولاتی هستند و آیا این صادرات به تولید داخل خراسان جنوبی نیز وابسته است؟

شریعتی‌فر: محصولات کشاورزی، شمش فولادی، هیدروکربن‌ها، حلال‌ها و مصنوعات پلاستیکی از جمله اقلام صادراتی استان هستند. بخشی از این کالاها در واحدهای تولیدی داخل خراسان جنوبی تولید می‌شوند و صادرات آن‌ها به معنای استفاده از ظرفیت تولیدی استان برای حضور در بازارهای خارجی است.

هرچه سهم محصولات تولید داخل استان در سبد صادراتی افزایش یابد، ارزش افزوده بیشتری در اقتصاد منطقه ایجاد خواهد شد. این موضوع می‌تواند به افزایش ظرفیت تولید، توسعه کسب‌وکارها و ایجاد فرصت‌های شغلی مستقیم و غیرمستقیم منجر شود. در کنار این موارد، استانداردسازی محصولات، توجه به کیفیت، بسته‌بندی مناسب و شناخت نیاز بازارهای هدف اهمیت زیادی دارد. صرف دسترسی به مرز برای توسعه صادرات کافی نیست؛ بلکه باید کالاهایی تولید و عرضه شوند که در بازار مقصد از قدرت رقابت برخوردار باشند.

زیرساخت‌های گمرکی و دیپلماسی اقتصادی؛ عوامل مؤثر در رشد صادرات

تسنیم: چه عواملی باعث شده است صادرات و ترانزیت کالا در خراسان جنوبی افزایش پیدا کند؟

شریعتی‌فر: مجموعه‌ای از عوامل در این زمینه مؤثر بوده است. یکی از مهم‌ترین عوامل، پیگیری مسئولان برای تأمین و تکمیل زیرساخت‌های موردنیاز در مرز و فراهم‌کردن امکانات لازم در داخل استان و طرف افغانستانی است. تجهیزات گمرکی نیز بهبود پیدا کرده‌اند و استفاده از تجهیزات جدید، از جمله باسکول‌ها، در تسریع فرایندهای مربوط به ورود و خروج کالا مؤثر بوده است. همچنین تلاش شده است با استفاده از سامانه‌های موردنیاز، بخشی از فرایندهای اداری و اجرایی تسهیل شود.

موضوع راه‌اندازی آزمایشگاه موردنیاز برای صادرات نیز از جمله مواردی است که پیگیری می‌شود. فراهم‌شدن امکان انجام آزمایش‌های لازم در داخل استان می‌تواند از اتلاف وقت صادرکنندگان جلوگیری کند و روند صادرات برخی محصولات را تسریع بخشد. در کنار این اقدامات، دیپلماسی اقتصادی و مذاکرات با مسئولان افغانستان اهمیت زیادی داشته است. سفرهای مسئولان، حضور تجار و مقام‌های افغانستانی در استان، برگزاری نشست‌های مشترک و بررسی مشکلات فعالان اقتصادی، زمینه شناسایی موانع و ارائه راهکارهای اجرایی را فراهم کرده است.

تسنیم: زمان توقف کامیون‌ها در مرز چه میزان است و چه برنامه‌ای برای کاهش آن وجود دارد؟

شریعتی‌فر: یکی از موضوعات مهم در توسعه تجارت مرزی، کاهش زمان توقف کامیون‌ها و تسریع در انجام تشریفات گمرکی است. هرچه مدت توقف کامیون‌ها کمتر باشد، هزینه‌های حمل‌ونقل کاهش می‌یابد و رانندگان و شرکت‌های حمل‌ونقل می‌توانند در زمان کوتاه‌تری فعالیت خود را انجام دهند.

در مرز ماهیرود، با اقداماتی که در حوزه تجهیزات و فرایندهای اجرایی انجام شده، تلاش شده است مدت توقف کاهش پیدا کند. بهبود تجهیزات، هماهنگی دستگاه‌های مستقر در مرز و استفاده از سامانه‌های اجرایی در این زمینه مؤثر بوده‌اند. البته برای مقایسه دقیق عملکرد مرزها باید شاخص‌های یکسانی در نظر گرفته شود؛ اما رویکرد استان این است که ماندگاری کامیون‌ها به حداقل برسد و فعالان اقتصادی بتوانند با اطمینان بیشتری از این مسیر استفاده کنند.

تسنیم: آیا صادرات خراسان جنوبی همچنان به بازار افغانستان محدود است یا برنامه‌ای برای توسعه بازارهای جدید وجود دارد؟

شریعتی‌فر: افغانستان به دلیل هم‌مرزی و سابقه طولانی مبادلات تجاری، همچنان یکی از بازارهای اصلی صادراتی استان است؛ اما برنامه ما این نیست که تمام ظرفیت صادراتی خراسان جنوبی صرفاً به این بازار محدود شود. در همین راستا، کشورهای چین، آسیای میانه و کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز به‌عنوان بازارهای هدف مورد توجه قرار گرفته‌اند. توسعه این بازارها نیازمند شناخت دقیق تقاضا، رعایت استانداردهای صادراتی، ارتقای کیفیت محصولات و ایجاد ارتباطات تجاری پایدار است.

همچنین باید تولیدکنندگان را به سمت برندسازی و تولید متناسب با نیاز بازارهای هدف هدایت کنیم. در این مسیر، اتاق بازرگانی و تشکل‌های اقتصادی می‌توانند نقش مؤثری در شناسایی فرصت‌ها، معرفی محصولات استان و ارتباط با خریداران خارجی داشته باشند.

طرح کولبری؛ برنامه افزایش جمعیت مشمول به 16 هزار نفر

تسنیم: یکی از موضوعات مطرح در مناطق مرزی، اجرای طرح کولبری و تأثیر آن بر معیشت خانوارهاست. این طرح در خراسان جنوبی چه وضعیتی دارد؟

شریعتی‌فر: طرح کولبری یکی از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند در ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای مرزنشینان مؤثر باشد. بر اساس آمار ارائه‌شده، از دی‌ماه سال گذشته حدود 12 هزار و 500 نفر از مرزنشینان استان در چارچوب این طرح فعالیت خود را آغاز کرده‌اند. با توجه به درخواست‌های مطرح‌شده از سوی شهرستان‌های مرزی و خانوارهای متقاضی، افزایش تعداد افراد مشمول به 16 هزار نفر در دست پیگیری است. البته این افزایش باید مطابق ضوابط، شرایط و شاخص‌های تعیین‌شده انجام شود. در روزهای اخیر نیز موضوع درخواست شهرستان‌های مرزی برای افزایش ظرفیت طرح بررسی شده است و تلاش می‌کنیم پس از ارزیابی شرایط، امکان بهره‌مندی افراد بیشتری از این فرصت فراهم شود.

تسنیم: اجرای این طرح چه تأثیری بر اشتغال و ماندگاری جمعیت در روستاهای مرزی داشته است؟

شریعتی‌فر: یکی از آثار مهم فعالیت‌های اقتصادی مرزی، ایجاد درآمد برای خانوارهایی است که در مناطق دور از مراکز اقتصادی زندگی می‌کنند. وقتی مردم بتوانند در محل زندگی خود فرصت شغلی و درآمد داشته باشند، زمینه ماندگاری جمعیت در روستاها تقویت می‌شود.

گزارش‌هایی نیز درباره تأثیر فعالیت‌های اقتصادی مرزی بر کاهش مهاجرت از برخی روستاهای مرزی مطرح شده است. این موضوع نشان می‌دهد که توسعه تجارت مرزی، در صورت اجرای صحیح و پایدار، می‌تواند فراتر از افزایش مبادلات کالا عمل کند و بر وضعیت اجتماعی و اقتصادی مناطق مرزی اثرگذار باشد. با این حال، برای تثبیت این آثار باید در کنار اجرای طرح‌های موجود، زیرساخت‌های لازم و فرصت‌های شغلی مکمل نیز ایجاد شود.

تسنیم: وضعیت واردات در چارچوب این طرح چگونه است و چه میزان از سهمیه تعیین‌شده استان استفاده شده است؟

شریعتی‌فر: بر اساس آمار ارائه‌شده، در سه ماه پایانی سال گذشته حدود 10 میلیون دلار واردات در چارچوب رویه مربوط انجام شده است. همچنین در شش‌ماهه نخست سال 1405، میزان واردات به حدود 35 میلیون دلار رسیده است. این در حالی است که سهمیه تعیین‌شده برای استان 90 میلیون دلار است و هنوز فاصله قابل‌توجهی با استفاده کامل از این ظرفیت وجود دارد. در این زمینه، کارگزارانی وارد فعالیت شده‌اند و تلاش می‌کنیم با فراهم‌کردن شرایط لازم، امکان استفاده مؤثرتر از سهمیه تعیین‌شده فراهم شود. البته استفاده از این ظرفیت مستلزم رعایت مقررات و طی مراحل قانونی است.

تسنیم: آیا برنامه‌ای برای ایجاد بازارچه‌های دائمی در شهرستان‌های مرزی وجود دارد؟

شریعتی‌فر: بله؛ یکی از موضوعاتی که دنبال می‌کنیم، ایجاد بازارچه‌های دائمی در شهرستان‌های مرزی استان است. هدف این است که فعالیت‌های اقتصادی مرزنشینان به یک رویه مستمر و پایدار تبدیل شود و امکان عرضه و فروش کالا در چارچوب مقررات فراهم باشد. ایجاد چنین بازارچه‌هایی می‌تواند به تقویت ارتباط میان تولیدکنندگان، تجار و خانوارهای مرزنشین کمک کند. البته تحقق این برنامه به بررسی زیرساخت‌ها، شرایط اجرایی و هماهنگی دستگاه‌های مرتبط نیاز دارد.

توسعه تجارت مرزی؛ فرصتی برای تولید و اشتغال پایدار

تسنیم: با توجه به رشد صادرات و ترانزیت و برنامه‌های مربوط به مرزنشینان، چشم‌انداز اقتصادی خراسان جنوبی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

شریعتی‌فر: خراسان جنوبی از ظرفیت‌های جغرافیایی و اقتصادی مهمی برخوردار است و مرز مشترک با افغانستان می‌تواند به یکی از پیشران‌های توسعه استان تبدیل شود. آمارهای صادرات و ترانزیت نشان می‌دهد که ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه فعالیت‌های تجاری وجود دارد. برای استفاده از این ظرفیت، باید زیرساخت‌های مرزی را تقویت کنیم، فرایندهای گمرکی را تسهیل کنیم، بازارهای هدف صادراتی را گسترش دهیم و زمینه حضور بیشتر تولیدکنندگان استان در بازارهای خارجی را فراهم کنیم.

همچنین حمایت از مرزنشینان، توسعه بازارچه‌های دائمی، تقویت فعالیت تعاونی‌ها و توجه به محصولات دارای مزیت اقتصادی می‌تواند به توزیع بهتر منافع تجارت در سطح استان کمک کند. نگاه ما این است که افزایش صادرات صرفاً به ثبت ارقام بالاتر در آمارهای تجاری محدود نشود، بلکه آثار آن در قالب رونق تولید، ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمد خانوارها و تقویت اقتصاد مناطق مرزی نمایان شود.

تسنیم: مهم‌ترین اولویت اقتصادی استان در حوزه تجارت خارجی چیست؟

شریعتی‌فر: مهم‌ترین اولویت، استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود برای توسعه تجارت پایدار است. این هدف با مجموعه‌ای از اقدامات، از جمله تکمیل زیرساخت‌ها، رفع موانع صادرات، تقویت ارتباطات اقتصادی با افغانستان و سایر بازارهای هدف، استانداردسازی محصولات و حمایت از تولیدکنندگان دنبال می‌شود. در کنار این موارد، باید توجه ویژه‌ای به نقش مرزنشینان داشته باشیم؛ زیرا تجارت مرزی زمانی به توسعه واقعی منجر می‌شود که منافع آن در زندگی مردم مناطق مرزی نیز قابل مشاهده باشد.

امیدواریم با تداوم اقدامات انجام‌شده و هماهنگی دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی، روند رشد صادرات و ترانزیت خراسان جنوبی ادامه پیدا کند و این استان جایگاه مؤثرتری در تجارت منطقه‌ای به دست آورد.

همیه آرد نانوایی‌ها؛ تأکید بر مدیریت مصرف و جلوگیری از انحراف

تسنیم: در هفته‌های اخیر پیام‌هایی درباره سهمیه آرد عشایر و روستاییان و همچنین فروش خارج از شبکه آرد از سوی برخی نانوایی‌ها مطرح شده است. وضعیت تأمین آرد در استان چگونه است؟

شریعتی‌فر: سیاست دولت در این حوزه، مدیریت صحیح مصرف و جلوگیری از انحراف سهمیه‌ها از مسیر تعیین‌شده است. خوشبختانه بر اساس ارزیابی مطرح‌شده، کمبود فراگیر آرد و نان در استان وجود ندارد؛ با این حال، مواردی از انحراف در توزیع یا مصرف آرد گزارش شده که باید بررسی و مدیریت شود. در حوزه عشایری، سهمیه‌های تعیین‌شده باید در چارچوب ضوابط مربوط اجرا شوند و موضوع کاهش احتمالی سهمیه‌ها نیز باید با بررسی دقیق شرایط و نیاز خانوارها پیگیری شود.

در مناطق روستایی نیز اطلاع‌رسانی درباره نحوه استفاده از کارت‌های مربوط به سهمیه آرد اهمیت دارد. مردم باید بدانند که سهمیه آن‌ها بر چه اساسی تعیین شده و استفاده از آن در روستا یا شهر تابع چه ضوابطی است. هدف این نیست که آرد موردنیاز خانوارهای واقعی محدود شود، بلکه باید اطمینان حاصل کنیم سهمیه تخصیص‌یافته در همان مسیری مصرف می‌شود که برای آن در نظر گرفته شده است.

تسنیم: اگر سهمیه آرد برخی شهرستان‌ها کاهش پیدا کرده باشد، آیا امکان بازنگری و افزایش مجدد آن وجود دارد؟

شریعتی‌فر: میزان سهمیه باید متناسب با مصرف واقعی و ضوابط تعیین‌شده مدیریت شود. در این زمینه، عملکرد شهرستان‌ها و نحوه مصرف آرد مورد توجه قرار می‌گیرد. بر اساس سازوکاری که توضیح داده شده، برای شهرستان‌هایی که مصرف صحیح دارند و سهمیه را در مسیر تعیین‌شده به کار می‌گیرند، امکان در نظر گرفتن سهمیه تشویقی وجود دارد. در مقابل، سهمیه مناطقی که تخلف یا انحراف بیشتری در آن‌ها مشاهده شود، مطابق ضوابط قابل بازنگری خواهد بود. بنابراین، هدف اصلی اصلاح فرایند توزیع، جلوگیری از مصرف خارج از شبکه و ایجاد تناسب میان سهمیه تخصیصی و نیاز واقعی مردم است.

تسنیم: شهروندانی که در زمینه سهمیه آرد یا نحوه توزیع آن مشکل دارند، از چه طریقی می‌توانند موضوع را پیگیری کنند؟

شریعتی‌فر: شهروندانی که در این زمینه با مشکل مواجه هستند، می‌توانند به دفتر امور اقتصادی استانداری مراجعه کنند تا موضوع بررسی شود. ضروری است مشکلات مربوط به سهمیه خانوارها، مصرف عشایری و روستایی و عملکرد واحدهای توزیع‌کننده به‌صورت مشخص مطرح شود تا امکان پیگیری و رسیدگی فراهم باشد. در این حوزه باید میان مدیریت مصرف و جلوگیری از تخلف از یک‌سو و تأمین نیاز واقعی مردم از سوی دیگر توازن برقرار شود. رویکرد ما این است که سهمیه‌ها به‌درستی مدیریت شوند و در عین حال، خانوارهای واجد شرایط برای تأمین آرد موردنیاز خود با مشکل مواجه نشوند.

انتهای پیام/