به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، دو فصلنامه مطالعات فقه سیاست، در مقاله «نظریه جهاد ذّبی در اندیشه آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی و نسبت آن با فقه مقاومت»، که به نویسندگی سید جواد حسینی خواه و محمد خسروی منتشر کرد، نظریه جهاد ذّبی و نسبت آن با فقه مقاومت را مورد بررسی قرار داد.

مقاله پیش‌رو با طرح نظریه «جهاد ذّبی» در صدد است تا پهنه فقه مقاومت را به شکلی نظام‌مند گسترش دهد؛ به گونه‌ای که تمامی احکام، قواعد و ارزش‌های فردی و اجتماعیِ ارائه‌شده از سوی اسلام برای تنظیم معاش دنیوی و اخروی جامعه اسلامی را در بر بگیرد. این پژوهش بر این باور است که هرچند عبارتِ «جهاد ذّبی» به صراحت در کلمات و اقوال فقها نیامده است، اما مفاهیمی چون «دفاع از کیانِ اسلام»، «حفظِ جان و ناموسِ مسلمین» و «پاسداری از سرزمین‌های اسلامی»، از عناوینی هستند که ماهیتِ این‌گونه جهاد را تشکیل می‌دهند. بر این اساس، اقامه و مشروعیتِ آن در عصرِ غیبتِ ولی عصر (عج)، با استناد به دلایل و ادله‌ی معتبرِ فقهی، کاملاً استوار و قابل دفاع است.

واژه‌شناسی

از جمله مباحثی که در این مقاله بحث شده است، معنای لغوی «ذب» است که با استناد به متون لغوی و شواهدی که از متون فقهی و روایی به دست می‌آید، «ذب» به معنای دفاع و ممانعت از آسیب و زیان آمده است.

دلیل نظریه 

در این پژوهش استدلال شده است که برخی آیات قرآن، روایات، حکم عقل و در راس آن‌ها، ماهیت قیام سیدالشهدا (ع)، از مهم‌ترین دلایل اثبات این نظریه است. این نوشتار، قیام عاشورا را بارزترین برهان دانسته و بر این باور است که هدف اساسی آن، جهاد برای دفاع از کیان اسلام بوده است؛ بر این اساس، تقلیل هدفِ قیام به «امر به معروف و نهی از منکرِ اصطلاحی» صحیح نیست؛ چرا که دو شرطِ اساسیِ این فریضه یعنی «احتمال تأثیر» و «در امان بودن از ضرر و زیانِ جانی، مالی و حیثیتی» در آن جریان نداشته است.

از سوی دیگر، تأکید شده است که مرادِ امام (ع) از گزاره‌ی «أُرِیدُ أَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَأَنْهَى عَنِ الْمُنْكَرِ»، معنایی فقهی، خرد و جزئی نبوده، بلکه ناظر به «اصلِ دین» است؛ زیرا هیچ معروفی بالاتر از احیای دین و هیچ منکری بزرگ‌تر از نابودی آن وجود ندارد. علاوه بر این، همراه کردنِ اختیاریِ خانواده و فرزندان در این سفر، خود قرینه‌ای روشن بر این حقیقت است که دغدغه‌ی بنیادینِ حضرت، «دفاعِ تام از کیانِ اسلام» بوده است.

مصادیق جهاد ذَبّی در دوران معاصر

مقاله در ادامه به مصادیق جهاد ذّبی می‌پردازد، و نهضت امام خمینی (ره)، مسئله مبارزه با رژیم صهیونیستی، و مواجهه جمهوری اسلامی ایران با داعش را امتداد عملی نظریه جهاد ذّبی می‌داند.

نسبت‌سنجی جهاد ذَبّی با انواع جهاد

دغدغه دیگر مقاله ارتباط‌یابی جهاد ذّبی با انواع جهاد در فقه است؛ متعلّق جهاد ذّبی در فقه، تنها ساحت دین است، در حالی که در جهاد دفاعی، ملاک دفاع تعرّض بر جان، مال و عِرض انسان است. از سوی دیگر جهاد ذّبی مربوط به یک منطقه نیست، بلکه با کلّ جهان اسلام در ارتباط است. در طرف دیگر، جهاد ابتدایی بنا بر قول مشهور فقها منوط به اذن امام معصوم (ع) است، و همچنین هدف غایی در آن گسترش به جهت مسلمان شدن کفّار است، ولی جهاد ذّبی در زمان غیبت واجب شرعی است، و نیاز به اذن معصوم (ع) ندارد، و هدف از آن دفاع از کیان و امّت اسلامی است. علاوه بر اینکه جهاد ذّبی واجب عینی است، و بر همگان لازم است.

پیوند جهاد ذَبّی با فقه مقاومت

از جمله مسائلی که در این مقاله به آن اشاره شده است، تبیین فقه مقاومت و نسبت آن با جهاد ذّبی است، که به عقیده نویسندگان جهاد ذَبّی از بایسته‌ها و مصادیق فقه مقاومت است، که در آن رویارویی و رهایی بخشی از هژمونی غرب نشانه رفته است.

گفتنی است، مقاله «نظریه جهاد ذَبّی در اندیشه آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی و نسبت آن با فقه مقاومت» در دو فصلنامه علمی ـ تخصصی مطالعات فقه سیاست مرکز فقهی ائمه اطهار، قابل دسترسی است.

خبرنگار: علی بختیاری

انتهای پیام/