به گزارش خبرگزاری تسنیم از بهارستان، در جغرافیای متراکم و پرچالش جنوب‌غرب استان تهران، مرز میان شهرستان‌های بهارستان و اسلامشهر نقطه‌ای استراتژیک است که پیوند دیرینه‌ای با تاریخ و شریان‌های ارتباطی کهن دارد. رودخانه و پل تاریخی سالور، اثری برآمده از دالان تاریخی عبور کاروان‌ها در محور باستانی تهران–ساوه، امروز به‌جای آنکه هویت‌بخش معماری منطقه باشد، تصویری دردناک از زوال و بی‌مسئولیتی ساختارمند را پیش چشم رهگذران به نمایش گذاشته است.

این اثر تاریخی با قدمتی قریب به دو قرن که ریشه‌های معماری و شالوده آن بازگوکننده تاریخ کهن منطقه است، طی سال‌های اخیر در میان مناقشات اداری و مرزی به فراموشی سپرده شده است. پلی که روزگاری نماد مهندسی سنتی بومی و معبر اتصال آبادی‌های کهن به شمار می‌رفت، اکنون به کانون معضلات و نماد کم‌توجهی متولیان توسعه شهری بدل شده است.

پاس‌کاری اداری میان مرزهای بهارستان و اسلامشهر؛ هویت در قربانگاه حریم‌ها

یکی از کلیدی‌ترین عوامل تسریع‌کننده روند تخریب این سازه ارزشمند، بلاتکلیفی و حاکمیت نگاه بخشی‌نگر میان مدیریت شهری شهرستان‌های اسلامشهر و بهارستان است. قرارگیری پل بر مرز حریم جغرافیایی دو شهرستان سبب شده تا نوعی فرار از مسئولیت در حوزه حفاظت فیزیکی و بازپیرایی حریم آن شکل گیرد؛ وضعیتی فرسایشی که نتیجه آن سلب مالکیت معنوی اثر و واگذاری آن به گذر زمان و تخریب تدریجی است.

در این میان، اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان تهران نیز با اتخاذ رویکردی منفعلانه و اکتفا به اظهارنظرهای کلی پیرامون احیای بناها، نظارت مستمر و بازدارنده‌ای بر محدوده تاریخی سالور اعمال نکرده است. نبود یک پایگاه منسجم حفاظتی و فقدان تابلوی معرفی و تعیین عرصه و حریم مصوب، این شاهکار کهن را به حال خود رها کرده است.

فرسایش مرگبار پی‌ها؛ ناقوس ریزش یک بنای کهن

بررسی‌های میدانی خبرنگار تسنیم حکایت از آن دارد که طاق‌ها و دهانه‌های پل سالور به‌شدت دچار فرسایش شده و ترک‌های عمیق در ساختار سنگی و آجری آن پدیدار شده است. سنگینی جریان‌های فصلی سیلاب همراه با رسوبات مهارنشده، ضربات جبران‌ناپذیری به پایه‌های اصلی وارد کرده است.

علاوه بر فرسایش ناشی از گذشت زمان، تخریب پی و پایه‌های سازه‌ای پل، پایداری ایستایی آن را به مخاطره انداخته است. کارشناسان معتقدند در صورت وقوع یک سیلاب تند و فصلی، خطر ناپایداری خاک بستر و فرونشست ناگهانی سازه اصلی وجود دارد؛ تهدیدی که در صورت وقوع، پرونده تاریخی این پل را برای همیشه مختومه خواهد کرد.

تبدیل حریم تاریخی به لجن‌زار، نیزار و تخلیه‌گاه نخاله‌ها

آنچه امروز پیرامون پل سالور رخ می‌دهد، صرفاً تهدید کالبدی بنا نیست، بلکه بحرانی حاد و زیست‌محیطی است. بستر رودخانه سالور در جوار پایه‌های پل به انباشتی متعفن از لجن‌زارهای راکد، فاضلاب‌های ورودی و علف‌های هرز و نیزار تبدیل شده است که سلامت عمومی ساکنان پیرامون را به‌شدت نشانه رفته است.

حجم وسیع پسماندهای شهری و تخلیه غیرمجاز نخاله‌های ساختمانی در حریم بلافصل پل، سیمای این اثر را به یک زباله‌دانی بزرگ تبدیل کرده است. سکوت شهرداری‌ها در برابر خودروهای غیرمجاز تخلیه نخاله در این بستر تاریخی، مصداق آشکار ترک‌فعل در صیانت از اراضی و فضاهای تنفسی شهری است.

زبانه آتش اعتیاد در دل تاریخ؛ دود و پسماندسوزی بیخ گوش متولیان

تلخ‌ترین و دردناک‌ترین بخش تراژدی پل سالور، تسخیر دهانه‌ها و زیر پایه‌های آن توسط معتادان متجاهر و کارتن‌خواب‌هاست. فقدان روشنایی، تاریکی مطلق شبانه و تبدیل حاشیه رودخانه به یک نقطه کور امنیتی سبب شده تا پناهگاهی امن برای بزهکاری و ناهنجاری‌های اجتماعی شکل گیرد.

آسیب‌دیدگان اجتماعی برای گرمایش یا استخراج سیم و ضایعات، زیر طاق‌های آجری و پایه‌های پل اقدام به پسماندسوزی مکرر می‌کنند. این آتش‌افروزی‌ها علاوه بر دوده گرفتن و سیاهی مطلق دهانه‌ها و نمای زیرین اثر، باعث تنش حرارتی شدید در مصالح، پوک شدن ملات‌های قدیمی و سست شدن تدریجی آجرها و سنگ‌ها شده است؛ فاجعه‌ای عیان که زیر پوست منطقه جریان دارد.

مطالبه صریح افکار عمومی: احیا یا وداع با تاریخ؟

مجموعه این شرایط نشان می‌دهد احیای پل سالور دیگر با وعده‌های کلی و مصوبات بی‌ضمانت اداری ممکن نیست. ورود جدی دستگاه‌های نظارتی و مدعی‌العموم به تخریب این بنای قدیمی و پیگیری ترک‌فعل شهرداری‌های منطقه و اداره میراث فرهنگی، کمترین مطالبه مردم بومی و دوستداران تاریخ جنوب‌غرب پایتخت است.

افکار عمومی منتظر است ببیند آیا مدیریت شهری اسلامشهر و بهارستان در کنار نهادهای متولی، شجاعت پذیرش مسئولیت مشترک برای ساماندهی فوری بستر رودخانه، تثبیت پایه‌های سازه و مهار آسیب‌های اجتماعی را پیدا خواهند کرد، یا اینکه پل تاریخی سالور نیز به سرنوشت دیگر میراث‌های فراموش‌شده پایتخت دچار خواهد شد؟ تسنیم تا تعیین تکلیف قطعی و اقدام عملی مسئولان، پیگیر وضعیت این بنای کهن خواهد بود.

تخصیص اعتبار استانی برای مرمت و استحکام‌بخشی پل تاریخی سالور

در همین رابطه حمید کریمی، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی جنوب‌غرب استان تهران در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم از تخصیص اعتبارات استانی به منظور آغاز عملیات مرمت و استحکام‌بخشی پل تاریخی سالور خبر داد و گفت که با ابلاغ اعتبار نهایی، این پروژه اجرایی می‌شود.

وی در خصوص آخرین وضعیت پل تاریخی سالار اظهار کرد: با پیگیری‌های صورت‌گرفته، موفق شدیم اعتبارات ویژه‌ای را از محل منابع استانی برای صیانت از این اثر ارزشمند تاریخی جذب کنیم.

وی با اشاره به روند اجرای این طرح افزود: کارها و مقدمات اولیه انجام شده است و به محض ابلاغ رسمی بودجه و با هماهنگی مدیریت شهری و دستگاه‌های شهرستانی، عملیات اجرایی مرمت این پل تاریخی به‌زودی آغاز خواهد شد.

اجرای پروژه در دو فاز تخصصی

کریمی در تشریح جزئیات مراحل مرمت این اثر تاریخی تصریح کرد: برنامه‌ریزی‌های فنی لازم برای این پروژه در قالب دو فاز مجزا تدوین و تعریف شده است.

وی بیان کرد: فاز نخست این پروژه به‌طور ویژه به اقدامات عمرانی مربوط به استحکام‌بخشی، پایداری سازه‌ای و رفع خطرات احتمالی تهدیدکننده بنا اختصاص دارد.

رئیس میراث فرهنگی جنوب‌غرب تهران اضافه کرد: در فاز دوم نیز اقدامات تخصصی در زمینه مرمت ظاهری، بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده و احیای کامل اثر تاریخی صورت خواهد گرفت تا این بنا به جایگاه شایسته خود بازگردد.

موقعیت جغرافیایی پل سالور و محدوده مسئولیت

رئیس اداره میراث‌فرهنگی جنوب‌غرب استان تهران در پاسخ به پرسشی پیرامون محدوده جغرافیایی و تقسیمات کشوری این اثر میان دو شهرستان اسلامشهر و بهارستان گفت: پل تاریخی سالور در نقطه مرزی و مابین ورودی این دو شهرستان واقع شده است.

کریمی در پایان خاطرنشان کرد: اگرچه ورود به حوزه‌های تفکیک سرزمینی در صلاحیت نهادهای دیگر است، اما این اداره‌کل با نگاهی فراشهرستانی، صیانت، حفاظت و مرمت از این میراث ارزشمند را وظیفه خود دانسته و با تمام توان پیگیر اجرای پروژه‌های عمرانی آن خواهد بود.

گزارش از: احسان همتی

انتهای پیام/