به گزارش گروه امام و رهبری خبرگزاری تسنیم، فتنه جمل در سیر تاریخ اسلام، پیشامدی فراتر از یک جنگ و آزمونی دشوار برای حکومت امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) بود. واقعه‌ای که به تعبیر رهبر شهید انقلاب اسلامی، یکی از آزمایش‌های بسیار دشوار امیرالمومنین به شمار می‌آمد و در آن، نسبت میان برقراری عدالت با منافع حزبی و سهم‌خواهی‌های سیاسی و نیز مسئولیت مهم حاکم جامعه اسلامی در مسیر حفظ انسجام اجتماعی آشکار شد. یکی از منظرهای شایان تاملی که در آراء حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای (ره)، رهبر شهید انقلاب اسلامی نسبت به جنگ جمل، قابل رهگیری است، عبارت است از اینکه چرا کسانی که در آغاز با حکومت علوی بیعت کرده بودند، پس از مدتی بیعت شکسته و در برابر امیرالمومنین (علیه‌السلام) ایستادند؟

شهید خامنه‌ای (ره) در بیانات خطبه‌های نماز جمعه 18 دی 1377، ضمن اشاره به جبهه ناکثین یا پیمان‌شکنان، توضیح می‌دهند که شماری از مخالفان حضرت علی (علیه‌السلام)، حکومت آن حضرت را تا جایی می‌پذیرفتند که منافع و امتیازاتشان تحت‌الشعاع قرار نگیرد. به تعبیر ایشان، این افراد حکومت علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام) را تا آنجا قبول داشتند که برای آنان سهم قابل قبولی در آن حکومت وجود داشته باشد.

بر همین اساس، یکی از ریشه‌های شکل‌گیری فتنه جمل را باید در تقابل عدالت با سهم‌خواهی افراد جست‌وجو کرد. حکومت علوی در اجرای عادلانه احکام الهی بسیار قاطع و مصمم بود و در این راستا حاضر نبود برای کسانی که به تعبیر رهبر شهید، «سبقت در اسلام» دارند، حقی قائل شود یا میان دوست و دشمن، خویشان و نزدیکان، متقدمین و متنفذین با عموم مردم، تفاوت بگذارد. پایبندی مجدانه حضرت علی (علیه‌السلام) به اقامه عدالت، مناسبات نادرستی را به چالش می‌کشید که برخی متنفذان صاحب قدرت و ثروت، خواهان تداوم آن بودند.

منظر رهبر شهید انقلاب به جنگ جمل، تنها به مسئله عدالت و سهم‌خواهی افراد محدود نمی‌شود. ایشان در خطبه‌های نماز جمعه 22 خرداد 1366، ضمن تأکید بر اینکه هیچ‌یک از اقشار مردم برای بیعت با امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) تحت فشار قرار نگرفتند، میان بیعت نکردن و طغیان کردن تمایز قائل شده و در این‌باره تصریح می‌کنند: «آزادی در انتخاب رهبر و امام و خلیفه در نظام اسلامی یک چیز روشن و واضحی بوده و همه آن را می‌فهمیدند و قبول می‌کردند. همین مطلب در قانون اساسی جمهوری اسلامی منعکس است.» این یکی از نقاط روشنی است که به وضوح، تجلی مبانی حکومت علوی در نظام حکمرانی جمهوری اسلامی ایران را نشان می‌دهد.  

بدین‌ترتیب، یکی از نکات کلیدی در بازخوانی آرای رهبر شهید در باب جنگ جمل، این است که مخالفت با حکومت، به‌خودی‌خودی بلااشکال است و موجب تحت فشار قرار گرفتن مخالفان نمی‌شود؛ اما هنگامی که این مخالفت به طغیان و سازماندهی برای برهم‌زدن نظم و انضباط عمومی جامعه و اقدام مسلحانه بدل شود، حاکم اسلامی موظف به برخورد است.

محور دیگری که در منظر رهبر شهید انقلاب اسلامی نسبت به جنگ جمل مشهود است، به تفسیر ایشان از مشی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در مواجهه با مخالفان بازمی‌گردد. شهید خامنه‌ای (ره) در خطبه‌های نماز جمعه 20 شهریور 1388، ضمن تاکید بر ممشای سیاسی حضرت علی (علیه‌السلام) در برابر اهل جمل که با بردباری، تواضع، مدارا، مواجهه ناصحانه و مستدل، ممزوج بوده است، تصریح می‌کنند که آن حضرت تا زمانی که امکان ممانعت از شکاف در جامعه مسلمین وجود داشت، از گفت‌وگو و روشنگری دست نکشیدند؛ اما هنگامی که خطر گسترش فتنه، اختلاف و صف‌آرایی مسلمانان در برابر یکدیگر جدی شد، ایشان قاطعانه وارد عمل شده و فتنه را علاج کردند.

سیره درس‌آموز امیرالمومنین (علیه‌السلام) در این فقره نشان می‌دهد که مدارا و قاطعیت در منطق علوی، دو رویکرد متعارض نیستند؛ مدارا، فرصت اصلاح و جلوگیری از تشدید فتنه و اختلاف در جامعه را فراهم می‌آورد و برخورد قاطعانه، هنگامی ضرورت می‌یابد که تداوم فتنه‌گری، انسجام و امنیت جامعه را هدف قرار داده باشد و بخواهد به شکاف در صفوف متحد مسلمین منجر شود. 

در تحلیل نهایی می‌توان گفت که درس مهم جنگ جمل بر اساس منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی این است که اقامه عدالت، یکی از وظایف اساسی و کلیدی حاکم جامعه اسلامی محسوب می‌شود؛ عدالتی که نباید قربانی سهم‌خواهی‌های شخصی و جناحی و حفظ منافع متنفذان و صاحبان قدرت و ثروت شود. افزون بر این، از جمله مسئولیت‌های مهم حاکم جامعه اسلامی در قبال مردم، حفظ اتحاد و انسجام اجتماعی و مقابله قاطعانه با توطئه و دسایس فتنه‌گرانی است که خواهان ایجاد شقاق و شکاف در صفوف یکپارچه و متحد مردم هستند.

انتهای پیام/