اختصاصی| آل‌صادق: امنیت مرزهای ایران و عراق خط قرمز تهران است
- اخبار بین الملل
- اخبار دیپلماسی ایران
- 26 مهر 1405 - 17:43
به گزارش خبرنگار اعزامی خبرگزاری تسنیم، روابط ایران و عراق به عنوان دو کشور همسایه، مسلمان و برادر همواره از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار بوده است. با توجه به تحولات منطقه و شرایط خاصی که به وجود آمده اکنون این روابط دوجانبه بیش از پیش اهمیت پیدا کرده است.
با توجه به تحولات اخیر ایجاد شده در روابط دو کشور و همچنین تحولات منطقه‌ای که بر اثر تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی بر منطقه ایجاد شده، گفتگویی با محمدکاظم آل صادق، سفیر جمهوری اسلامی ایران صورت دادیم و از همکاری‌های بین دو کشور صحبت کردیم.
آل صادق روابط ایران و عراق را یک روابط راهبردی دانست و رفت و آمدهای هیئت‌ها بین دو کشور را جهت تثبیت روابط راهبردی دو مشور موثر دانسته است.
در ادامه متن کامل این مصاحبه را می‌خوانید:
ایران و عراق اجرای توافقات دوجانبه را با رایزنی‌های فنی پیگیری می‌کنند
سوال: ما پیشتر سفر مقامات عالی‌رتبه دولت عراق به تهران را داشتیم که در این سفر موافقتنامه‌هایی امضا و توافقاتی صورت گرفت. اکنون وضعیت اجرای این توافقات تا چه مرحله‌ای پیش رفته است؟ چه رایزنی‌های فنی تاکنون صورت گرفته است؟
آل‌صادق: روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق، یک رابطهٔ صِرف همسایگی جغرافیایی نیست؛ بلکه پیوندی راهبردی، متکی بر اشتراکات عمیق تاریخی، فرهنگی، دینی و منافع متقابل و هم‌پوشان اقتصادی و امنیتی است. سفرهای متقابل مقامات عالی‌رتبه دو کشور، به‌ویژه دیدارهای صورت‌گرفته در تهران، همواره نه‌تنها نقطهٔ عطفی در تثبیت این مناسبات بلکه ریل‌گذاری نوینی برای توسعهٔ همه‌جانبهٔ همکاری‌ها بوده است.
در خصوص اسناد، یادداشت‌های تفاهم و موافقت‌نامه‌های امضاشده، مایلم به ملت شریف عراق و ایران و اصحاب محترم رسانه اطمینان دهم که این توافقات صِرفاً روی کاغذ نمانده‌اند. ما معتقدیم ارادهٔ سیاسی قوی رهبران دو کشور، موتور محرکهٔ اصلی برای اجرایی‌سازی و عملیاتی‌کردن بندبند این توافقات است.
در حوزه‌های مختلف، گام‌های عملیاتی و رایزنی‌های فنی متعددی انجام شده و در حال پیگیری است:
• در حوزهٔ حمل‌ونقل و ترانزیت: به‌ویژه در طرح راهبردی راه‌آهن شلمچه - بصره، کمیسیون‌های فنی و مهندسی دو طرف به‌صورت مداوم جلسات تخصصی داشته‌اند. موضوعاتی نظیر تملک زمین‌ها و ساخت پل و مین روبى منطقه با جدیت پیش رفته و ارزیابی‌های زیرساختی به مراحل پیشرفتهای رسیده است.
• در حوزهٔ انرژی و تبادلات تجاری: کارگروه‌های مشترک میان وزارتخانه‌های ایران و وزارتخانه‌های مربوطه در عراق فعال هستند. گفتگوها برای پایداری صادرات انرژی و تأمین نیازهای شبکهٔ برق و گاز عراق، همراه با ایجاد سازوکارهای مطمئن و تعریف پروژه‌های مشترک سرمایه‌گذاری ادامه دارد.
• در حوزهٔ مناطق آزاد مرزی و تسهیل تجارت در نقاط مرزی مشخص، در دستور کار رایزنی‌های فنی کارشناسان دو وزارتخانهٔ دارایی و تجارت است. هدف اصلی ما تسهیل مبادلات، افزایش حجم تجارت دو کشور وایجاد اشتغال برای مرزنشینان دو طرف است.
• در حوزهٔ تسهیل ترانزیت و تشریفات گمرکی: نشست‌های متعددی میان مدیران گمرک و رؤسای پایگاه‌های مرزی برگزار شده تا روندهای ترخیص کالا، یکسان‌سازی استانداردها و خدمات 24 ساعته در پایانه‌های مهم مرزی تسهیل شود.
جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که توسعه و امنیت عراق، توسعه و امنیت ایران است. مکانیسم‌های پیگیری ماهانه و کمیته‌های مشترک پیگیری تحت نظارت سفارت و دستگاه‌های ذی‌ربط دو کشور تشکیل شده تا هرگونه موانع اجرایی و اداری را سریعاً برطرف سازند. ما مسیر اجرای این توافقات را با جدیت و شفافیت کامل ادامه می‌دهیم تا ثمرهٔ این تصمیمات راهبردی در زندگی و رفاه مردم دو کشور احساس شود.
ادامه رایزنی ایران و عراق برای رفع محدودیت پروازها و بازگشت به شرایط عادی
سوال: در بحث پروازها و فشارهای آمریکا ما شاهد توقف پروازها بودیم که در ادامه پروازها به نجف اشرف از سرگرفته شد؟ در رایزنی با مقامات عراق در این خصوص چه اقداماتی صورت گرفته و آیا پروازها بین دو کشور به حالت عادی باز می‌گردد؟
آل‌صادق: ارتباطات مردمی، زیارتی، گردشگری سلامت، مبادلات تجاری و دانشجویی، شریان حیاتی روابط ایران و عراق است. روزانه هزاران زائر، گردشگر، بیمار، بازرگان و دانشجو میان دو کشور رفت‌وآمد می‌کنند؛ بنابراین هرگونه ایجاد اخلال در خطوط پروازی و حمل‌ونقل هوایی، مستقیمًا حقوق شهروندان دو ملت و خدمات‌رسانی به زائران عتبات عالیات و ثامن‌الحجج (ع) را هدف قرار می‌دهد.
متأسفانه رویکرد یک‌جانبه‌گرایانه و مداخله‌جویانهٔ ایالات متحده آمریکا و اعمال تحریم‌های غیرقانونی و فراملی، همواره به دنبال آسیب زدن به تعاملات طبیعی و برادرانهٔ کشورهای منطقه بوده است. اعمال فشار بر شرکت‌های هواپیمایی و زیرساخت‌های فرودگاهی منطقه، مصداق بارز زیاده‌خواهی و نقض حقوق بین‌الملل و قوانین هوانوردی مدنی (ایکائو) است.
در خصوص تحولات اخیر در خطوط پروازی و به‌ویژه فرودگاه‌های نجف و بغداد:
1. رایزنی‌های دیپلماتیک و فنی گسترده: سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد از نخستین لحظات بروز محدودیت‌ها، رایزنی‌های فشرده‌ای را با مسئولان ارشد دولت دوست و برادر عراق انجام دادند. 2. حفظ شریان زیارتی و تجاری: با هوشمندی و حسن نیت طرفین، گام‌های اولیه برای برطرف کردن موانع اتخاذ شد که از سرگیری پروازها به نجف اشرف بخشی از این تلاش‌های مشترک بود. 3. تلاش برای عادی‌سازی کامل پروازها: ما معتقدیم تصمیات در حوزهٔ هوانوردی عراق باید صِرفاً بر اساس منافع ملی عراق و موافقت‌نامه‌های دوجانبهٔ تنظیم‌کنندهٔ حمل‌ونقل هوایی باشد، نه الزامات و فشارهای خارج از منطقه. رایزنی‌های ما برای رفع کامل محدودیت‌ها، روان‌سازی فرآیندهای فرودگاهی، و افزایش مجدد نشست و برخاست شرکت‌های هواپیمایی ایرانی و عراقی در تمامی فرودگاه‌های دو کشور با جدیت ادامه دارد.
ارادهٔ مقامات عالی دو کشور بر این است که اجازه داده نشود فشارهای طرف‌های ثالث، بر سفر زوار و ارتباطات عمیق دو ملت تأثیر منفی بگذارد. امیدواریم با تداوم هماهنگی‌های فنی و حقوقی میان سازمان‌های هوانوردی مدنی دو کشور، به زودی شاهد بازگشت کامل پروازها به روند طبیعی و حتی افزایش ظرفیت‌های پروازی برای ایام پرتردد زیارتی باشیم.
توافق ایران، بغداد و اقلیم کردستان برای تقویت امنیت مرزها و پیگیری خلع سلاح گروه‌های تروریستی
سوال: ما سفرهایی را بین مقامات اقلیم کردستان عراق و ایران داشتیم و هیئت‌هایی به دو کشور سفر کردند. در بحث امنیت مرزها چه اتفاقات و رایزنی‌های جدیدی شکل گرفته است؟ در سفر آقای بافل طالبانی گفته شد که در این خصوص بحث‌هایی شد؛ آیا منجر به نتیجه مشخصی بود؟
آل‌صادق: امنیت مرزهای مشترک، خط قرمز جمهوری اسلامی ایران و یک ضرورت حیاتی برای پایداری و توسعهٔ تمامی منطقه، از جمله اقلیم کردستان عراق است. مرزهای ما باید مرزهای صلح، دوستی، تجارت و رفاه برای مردم دو طرف باشد، نه محلی برای تحرک گروه‌های تجزیه‌طلب، تروریستی یا عناصر وابسته به سرویس‌های متخاصم خارجی.
یادداشت تفاهم جامع امنیتی میان جمهوری اسلامی ایران و دولت مرکزی عراق، چارچوب قانونی و راهبردی بسیار محکم و روشنی را برای تأمین امنیت مرزها مشخص کرده است. روند اجرای این تفاهم با همکاری خوب دولت مرکزی در بغداد و مقامات اقلیم کردستان پیشرفتهای ملموسی داشته است.
در همین راستا، رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و امنیتی متعددی انجام شده است. سفر رهبران و مقامات برجستهٔ اقلیم کردستان، به‌ویژه جناب آقای بافل طالبانی به تهران و گفتگو با مقامات ارشد کشورمان، در فضایی بسیار صمیمانه، صریح و سازنده صورت گرفت.
نتایج و مفاهمات مشخص در این گفتگوها عبارتند از:
• خلع سلاح و جابه‌جایی گروه‌های مسلح تروریستی: بر اساس توافقات انجام‌شده، روند خلع سلاح گروه‌های تجزیه‌طلب و انتقال آنها از مناطق نزدیک به خطوط مرزی به عمق خاک اقلیم و استقرار در کمپ‌های تحت نظارت، گام به گام در حال پیگیری و تکمیل است.
• تشکیل کمیته امنیتی مشترک میان ایران، بغداد و اقلیم که به‌صورت دورهای اقدام به بازرسی و تبادل اطلاعات می‌کنند.
ما ضمن قدردانی از اهتمام مسئولان دولت فدرال عراق و مقامات اقلیم کردستان و رهبران گروه‌های سیاسی از جمله پارتى و اتحادیه میهنی، تأکید می‌کنیم که اجرای کامل و بی‌نقص توافقنامهٔ امنیتی، بسترساز توسعهٔ جهشی روابط اقتصادی، علمی و فرهنگی میان ایران و اقلیم کردستان خواهد بود. شفافیت و قاطعیت در برخورد با عوامل ناامنی، تضمین‌کنندهٔ آینده‌ای باثبات برای کل منطقه است.
موفقیت میانجی‌گری عراق به تغییر رفتار عملی آمریکا بستگی دارد
سوال: عراق بارها آمادگی خودش را برای میانجی‌گری بین ایران و آمریکا اعلام کرده است و در سفر آقای بافل طالبانی در همین خصوص پیامی رد و بدل شد. به نظر شما عراق می‌تواند در این زمینه موفق باشد؟ آیا عراق طرح‌هایی را ارائه داده‌اند؟
آل‌صادق: جمهوری اسلامی ایران همواره از نقش‌آفرینی مثبت، سازنده و مدبرانهٔ دولت عراق در کاستن از تنش‌های منطقه‌ای و ایجاد پل‌های ارتباطی و گفتگو استقبال کرده و می‌کند. تلاش‌های موفقیت‌آمیز بغداد در میزبانی از دورهای اولیهٔ گفتگوی ایران و عربستان سعودی، اثبات‌کنندهٔ ظرفیت عالی، وزن ژئوپلیتیک و حسن نیت عراق در عرصهٔ دیپلماسی منطقه‌ای است.
در خصوص پیام‌ها یا ابراز تمایل برای میانجی‌گری میان ایران و ایالات متحده آمریکا:
اولاً، جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گاه میز مذاکره را ترک نکرده و منطق ایران همواره منطق گفتگو، عزت، حکمت و مصلحت بوده است. مشکل اصلی در مسیر روابط یا مذاکرات، فقدان کانال‌های انتقال پیام یا نقص در میانجی‌گری نیست؛ بلکه بدعهدی، خروج یک‌جانبهٔ آمریکا از توافقات بین‌المللی، اعمال تحریم‌های ظالمانه و رویکرد زیاده‌خواهانه و متناقض واشنگتن است.
ثانیاً، مقامات محترم عراقی و شخصیت‌های برجستهٔ سیاسی، بر اساس درک درستی که از خطرات تصاعد تنش در منطقه دارند، خیرخواهانه ایده‌ها و پیام‌هایی را منتقل می‌سازند. ما ضمن احترام به این تلاش‌ها و استماع دقیق دیدگاه‌های برادرانمان در بغداد ، مواضع اصولی و روشن جمهوری اسلامی ایران را صریحاً تبیین کرده‌ایم.
ثالثاً، هرگونه طرح یا ابتکاری در صورتی می‌تواند به موفقیت نائل شود که مبتنی بر واقع‌بینی، احترام متقابل، لغو تحریم‌های غیرقانونی و ارائهٔ تضمین‌های معتبر باشد. آمریکایی‌ها اگر به دنبال دیپلماسی واقعی هستند، باید از تناقض در رفتار و گفتار دست بردارند و سیاستی ملموس و اصلاحی پیش بگیرند.
عراق به عنوان کشوری همسایه و دوست، حق دارد برای حفظ امنیت و ثبات در پیرامون خود تلاش کند، زیرا هرگونه تنش در منطقه بی‌واسطه بر امنیت عراق نیز اثرگذار است. ایران دست هر کشوری را که با حسن نیت به دنبال ثبات منطقه باشد می‌فشارد، اما موفقیت هرگونه مساعی جمیله در نهایت منوط به تغییر رفتار عملی طرف آمریکایی است.
خروج نیروهای آمریکایی از عراق، گامی مثبت برای ثبات و امنیت منطقه است
سوال: ما شاهد روند خروج و بازطراحی حضور نیروهای آمریکایی از عراق بودیم. به نظر شما چقدر این مسئله در امنیت کشور عراق و ایران و همچنین منطقه تأثیر دارد؟
آل‌صادق: موضوع خروج نیروهای نظامی بیگانه از عراق، یک خواست ملی، قانونی و مصرح در مصوبهٔ پارلمان عراق و تأکیدشده از سوی جریان‌های مختلف سیاسی و مردمی این کشور است.
مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران در این زمینه کاملاً روشن و اثبات‌شده است:
1. ریشهٔ اصلی ناامنی‌ها و تنش‌ها: ما حضور نیروهای نظامی فرامنطقه‌ای را نه بخشی از حل بحران، بلکه علت اصلی ناامنی، بی‌ثباتی و ایجاد مسابقهٔ تسلیحاتی و تفرقه در منطقه می‌دانیم. تجربهٔ دو دههٔ اخیر در غرب آسیا نشان داده است که نیروهای خارجی همواره منافع مداخله‌جویانهٔ خود را بر امنیت ملت‌های منطقه ترجیح داده‌اند.
2. توانمندی و اقتدار نیروهای مسلح عراق: نیروهای مسلح، دستگاه‌های امنیتی و حشدالشعبی قهرمان عراق در جریان مبارزه با تروریسم تکفیری داعش ثابت کردند که از بلوغ، توانمندی و اقتدار کاملی برای دفاع از تمامیت ارضی، مرزها و امنیت داخلی کشورشان برخوردارند. باور ما این است که عراق هیچ نیازی به حضور نیروهای رزمی و پایگاه‌های نظامی خارجی ندارد.
3. تأثیر خروج بر امنیت منطقه‌ای: پایان یافتن حضور نظامی آمریکا و خروج نیروهای خارجی، نقطه‌ای عطف در تاریخ منطقه خواهد بود. این مسئله منجر به:
• ارتقای غرور و حاکمیت ملی عراق؛
• کاهش کانون‌های تنش‌زا و زمینه‌های بروز درگیری‌های ناخواسته؛
• شکل‌گیری ساختار امنیت بومی و درون‌زا با مشارکت کشورهای منطقه خواهد شد.
امنیت یکپارچه و متقابل است. وقتی عراق مستقل، مقتدر و خالی از پایگاه‌های نظامی خارجی باشد، امنیت ایران، امنیت عراق و امنیت کل خلیج فارس تضمین خواهد شد. ما خروج نیروهای خارجی را گامی بسیار مثبت در جهت تعمیق ثبات پایدار می‌دانیم و مطمئن هستیم نیروهای عراقی با شایستگی کامل امنیت کشورشان را مدیریت خواهند کرد.
حمایت ایران از ابتکار عراق برای برگزاری نشست 8 جانبه کشورهای حاشیه خلیج فارس
سوال: در خصوص نشست 8 کشور حاشیه خلیج فارس، عراق تاکنون تلاش‌هایی را انجام داده است. بفرمایید که طرح عراق برای این نشست به چه صورت است و نظر ایران برای برگزاری چنین نشست‌های منطقه‌ای چیست؟
آل‌صادق: ایدهٔ همکاری و الگوی گفتگوی هشت کشور حاشیهٔ خلیج فارس (شامل ایران، عراق، عربستان سعودی، کویت، قطر، امارات متحده عربی، بحرین و عمان) منطبق بر نگاه راهبردی و اصولی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر "امنیت و توسعهٔ درون‌زا" در منطقه است.
ما همواره تأکید کرده‌ایم که پهنهٔ آبی خلیج فارس و همسایگان آن، دارای سرنوشت، تاریخ و منافع مشترک هستند. هیچ کشوری نمی‌تواند جغرافیا را تغییر دهد و آیندهٔ این منطقه باید به دست خود کشورهای حاشیهٔ آن ساخته شود.
در خصوص طرح و تلاش‌های عراق: عراق به دلیل موقعیت ویژهٔ جغرافیایی و روابط حسنه با تمامی 8 کشور، نقش بسیار مثبتی را برای شکل‌گیری یک مجمع یا فرمت گفتگوی منطقه‌ای ایفا کرده است. طرح مورد بحث، بر ایجاد یک سازوکار دائمی برای گفتگو، اعتمادسازی، همکاری‌های اقتصادی، حفاظت از محیط زیست دریایی، مبارزه با تروریسم و تسهیل تجارت میان این هشت کشور تمرکز دارد.
دیدگاه و مواضع جمهوری اسلامی ایران: استقبال و حمایت کامل از هرگونه ابتکاری که 8 کشور حاشیه خلیج فارس را دور یک میز گرد هم آورد، صمیمانه استقبال کرده و آن را گامی در جهت مجمع گفتگوی منطقه‌ای می‌داند که پیشتر نیز از سوی ایران مطرح شده بود.
ما معتقدیم این نشست‌ها نباید صِرفاً تشریفاتی باشد، بلکه باید به ساختاری برای همکاری‌های ملموس در زمینه‌های انرژی، ترانزیت، امنیت دریانوردی و مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی تبدیل شود.
شرط موفقیت و پایداری این فرمت هشت‌جانبه، عدم مداخلهٔ قدرت‌های فرامنطقه‌ای است که همواره نفع خود را در ایجاد خطوط گسل و برادرکشی در این منطقه دیده‌اند.
ایران دست همکاری و برادری خود را به سوی همهٔ همسایگان در خلیج فارس دراز کرده است و از تلاش‌های هوشمندانه و خیرخواهانهٔ بغداد برای تحقق این نشست هشت‌جانبه کماکان پشتیبانی می‌نماید.
رایزنی با بغداد برای جلوگیری از سوءاستفاده از حریم هوایی عراق علیه ایران
سوال: در بحث استفاده از فضای هوایی عراق علیه ایران توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی و برای عدم تکرار این مسئله تاکنون چه رایزنی‌هایی صورت گرفته است؟
آل‌صادق: موضوع استفادهٔ نامشروع و تجاوزکارانهٔ رژیم صهیونیستی و نیروهای آمریکایی از آسمان و فضای هوایی عراق برای انجام اقدامات شرارت‌آمیز و تجاوزکارانه علیه تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران، مسأله‌ای فوق‌العاده حیاتی، حساس و غیرقابل قبول است. این اقدام نه تنها نقض صریح حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی عراق است، بلکه تعدی مستقیم به امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و نقض آشکار حقوق و مقررات بین‌المللی و منشور ملل متحد محسوب می‌شود.
در این راستا، رایزنی‌ها و اقدامات دیپلماتیک و حقوقی متعددی میان تهران و بغداد در بالاترین سطح و همواره دولت جمهوری اسلامی ایران اعتراض شدید و مواضع رسمی خود را از طرق دیپلماتیک به اطلاع دولت عراق رسانده است. متقابلاً، دولت محترم عراق نیز مواضع صریحی در محکومیت سوءاستفاده از آسمان خود اتخاذ کرده و اعتراض رسمی خود را طی یادداشت‌ها و شکایات رسمی به سازمان ملل متحد و شورای امنیت ارائه داده است.
مقامات عالی‌رتبهٔ عراق، از جمله نخست‌وزیر و وزرای خارجه و دفاع، صریحاً و مکرراً تأکید کرده‌اند که اجازه نخواهند داد خاک یا آسمان عراق به نقطه‌ای برای تهدید، تجاوز یا هجوم علیه جمهوری اسلامی ایران یا هیچ‌یک از همسایگان تبدیل شود.
در گفتگوهای مشترک، بر ضرورت تسلط کامل دولت و نیروهای مسلح عراق بر آسمان و فضای هوایی این کشور تأکید شده است. ما درک می‌کنیم که بخشی از تجهیزات راداری و کنترل هوایی عراق ممکن است تحت محدودیت‌ها یا مداخلات خارجی باشد؛ از این رو ایران آمادگی خود را برای هرگونه همکاری فنی، اطلاعاتی و دفاعی جهت تقویت پدافند و حاکمیت هوایی عراق اعلام نموده تا صهیونیست‌ها و طرف‌های ثالث نتوانند امنیت منطقه را به بازی بگیرند. ما صریحاً اعلام کرده‌ایم که متجاوزان صهیونیست و حامیان آنها مسئول مستقیم تبعات خطرات و قانون‌شکنی‌های خود هستند.
همکاری ایران و عراق برای صیانت از مرزها و آسمان دو کشور یک اصل غیرقابل تغییر است. ما مطمئن هستیم که دولت و نیروهای مسلح عراق با اتخاذ تدابیر عملی و حقوقی، مانع از تکرار این‌گونه ماجراجویی‌های خطرناک در فضای هوایی خود خواهند شد.
انتهای پیام/