از جنگل تا مخزن سد؛ رسوبات چگونه سیلاب گلستان را ویرانگرتر می‌کنند؟
- اخبار استانها
- اخبار گلستان
- 25 مهر 1405 - 16:14
ایرج حیدریان در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری تسنیم در گرگان با اشاره به شدت بارندگی در سیلاب اخیر استان اظهارکرد: گاهی شدت و حجم بارش‌ها با پیش‌بینی‌های هواشناسی متفاوت است؛ برای نمونه طی روزهای گذشته در منطقه قلعه‌قافه 30 تا 50 میلی‌متر بارش پیش‌بینی شده بود، میزان بارندگی ثبت‌شده در این منطقه به 147 میلی‌متر رسید؛ موضوعی که در کنار تمرکز بارش در مدت‌زمان کوتاه، قدرت تخریب سیلاب را به‌طور قابل توجهی افزایش داد.
وی با مقایسه بارندگی‌های اخیر با سامانه بارشی فروردین‌ماه بیان کرد: در سیلاب 16 تا 18 فروردین، طی حدود 2 روز در ایستگاه ساسنگ 151 میلی‌متر بارندگی ثبت شد، اما در سامانه 18 مهر، میزان بارش همین ایستگاه به 120 میلی‌متر در حدود 10 ساعت رسید. این مقایسه نشان می‌دهد شدت بارندگی در سامانه اخیر به‌مراتب بیشتر بوده است.
وی افزود: بررسی بارش در بازه‌های زمانی کوتاه نیز بیانگر شدت بالای این سامانه است؛ به‌طوری که شدت بارش در بیشینه بازه 10 دقیقه‌ای به 73.2 میلی‌متر بر ساعت، در بازه 30 دقیقه‌ای به 65.8 میلی‌متر بر ساعت و در بازه 60 دقیقه‌ای به 55 میلی‌متر بر ساعت رسید. چنین شدتی می‌تواند قدرت تخریب روان‌آب‌ها را افزایش دهد و خسارت به راه‌ها، پل‌ها و دیگر زیرساخت‌ها را تشدید کند.
حیدریان با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد از مقابله پس از وقوع سیلاب به اقدامات پیشگیرانه در بالادست حوضه‌ها تصریح کرد: مدیریت سیلاب باید از حوضه آبخیز آغاز شود؛ زیرا هنگامی که روان‌آب با حجم زیادی از رسوبات، سنگ‌های بزرگ و درختان شکسته و افتاده به سمت پایین‌دست حرکت می‌کند، دیگر با یک جریان معمولی مواجه نیستیم، بلکه جریان واریزه‌ای شکل می‌گیرد که قدرت تخریب بسیار بیشتری دارد.
وی جمع‌آوری درختان شکسته و افتاده در عرصه‌های جنگلی را یکی از اقدامات ضروری دانست و گفت: بر اساس ظرفیت‌های قانونی پیش‌بینی‌شده در برنامه هفتم توسعه، امکان جمع‌آوری این درختان از مسیرهای قانونی فراهم شده است و باید با سرعت بیشتری دنبال شود؛ چراکه تداوم شرایط بارشی تا پایان پاییز می‌تواند خطر سیلاب را افزایش دهد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گلستان اضافه کرد: انتقال درختان و رسوبات به مخازن سدها، علاوه بر دشواری عملیات پاک‌سازی، هزینه‌های زیادی به دولت تحمیل می‌کند و از حجم مفید ذخیره‌سازی آب می‌کاهد. بنابراین، کنترل رسوب در بالادست و پیش از ورود آن به رودخانه‌ها و مخازن سدها، اقدامی مؤثرتر و کم‌هزینه‌تر خواهد بود.
حیدریان احداث سازه‌های رسوب‌گیر و تله‌های رسوب را از دیگر اقدامات اولویت‌دار برای کاهش شدت سیلاب برشمرد و بیان کرد: یکی از مؤلفه‌های اصلی مدیریت سیلاب، مهار رسوبات و کاهش انرژی جریان در حوضه آبخیز است. این اقدامات می‌تواند از انتقال حجم زیادی از سنگ، خاک و بقایای درختان به پایین‌دست جلوگیری کند و خسارت به جاده‌ها، پل‌ها و سدها را کاهش دهد.
وی با اشاره به ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی برای لایروبی و ساماندهی مجاری آبی گفت: مسئولیت رسیدگی به این مجاری بر اساس محدوده جغرافیایی و قوانین مربوط، میان دستگاه‌های مختلف تقسیم شده است؛ به‌گونه‌ای که بخشی از مجاری داخل محدوده شهرها در حوزه مسئولیت شهرداری‌ها و بخش‌هایی از محدوده‌های روستایی و خارج از شهر نیز در چارچوب وظایف دستگاه‌های متولی قرار دارد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گلستان با اشاره به عملکرد استان در حوزه لایروبی رودخانه‌ها اظهار کرد: بر اساس آمار ارائه‌شده، از مجموع حدود 500 کیلومتر لایروبی انجام‌شده در 30 استان کشور، سهم گلستان 134 کیلومتر از محل اعتبارات عمومی و سایر منابع بوده است. افزون بر این، 20 کیلومتر نیز از محل ظرفیت بند «ب» ماده 43 قانون تأمین مالی لایروبی شده است.
حیدریان افزود: این میزان عملیات، گلستان را در جایگاه نخست لایروبی در میان شرکت‌های آب منطقه‌ای کشور قرار داده است؛ با این حال، گستردگی رودخانه‌ها و شدت بارندگی‌های اخیر نشان می‌دهد که اقدامات انجام‌شده باید با برنامه‌ریزی مستمر و هماهنگی همه دستگاه‌های مسئول ادامه یابد.
وی با تأکید بر اهمیت مدیریت روان‌آب‌های شهری خاطرنشان کرد: جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی از وظایف مهم مدیریت شهری است و کانال‌ها و مجاری دفع آب باید متناسب با دوره بازگشت سیلاب‌ها طراحی و ساماندهی شوند تا ظرفیت عبور روان‌آب را داشته باشند. اگر ظرفیت این شبکه‌ها متناسب با حجم و شدت بارش نباشد، آب‌گرفتگی شهری دور از انتظار نخواهد بود.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گلستان با اشاره به تصمیمات اتخاذشده پس از سیلاب اخیر گفت: در جریان بازدیدهای میدانی، شخم‌زدن اراضی کشاورزی در جهت شیب به‌عنوان یکی از عوامل تشدیدکننده روان‌آب مورد توجه قرار گرفت و مقرر شد جهاد کشاورزی ساماندهی حدود 110 هزار هکتار از اراضی شیب‌دار استان را پیگیری کند.
وی افزود: در این اراضی، اصلاح الگوی بهره‌برداری و حرکت به سمت کشت‌های مناسب‌تر، از جمله احداث باغ در مناطق مستعد، می‌تواند به کاهش روان‌آب و فرسایش خاک کمک کند. تجربه مشاهده‌شده در برخی مناطق دارای باغ نیز نشان می‌دهد که نوع پوشش و شیوه بهره‌برداری از زمین باید در برنامه‌های پیشگیرانه مورد توجه قرار گیرد.
حیدریان ادامه داد: همچنین اجرای سازه‌های رسوب‌گیر از سوی دستگاه‌های متولی حوزه منابع طبیعی و آبخیزداری در دستور کار قرار گرفته است. با توجه به محدودیت منابع عمومی دولت، استفاده از ظرفیت و امکانات دستگاه‌های مختلف برای پاک‌سازی و لایروبی مجاری رودخانه‌ها نیز ضروری است تا اقدامات پیشگیرانه صرفاً به اعتبارات یک دستگاه وابسته نماند.
وی با اشاره به اهمیت لایروبی رودخانه‌ها و پاک‌سازی دهانه پل‌ها گفت: در برخی نقاط که ساماندهی و لایروبی با هماهنگی دستگاه‌های مسئول انجام شده، شرایط بهتری برای عبور جریان و بهره‌برداری از آب سیلاب فراهم شده است. این تجربه نشان می‌دهد هم‌افزایی دستگاه‌ها می‌تواند علاوه بر کاهش خسارت، به ذخیره‌سازی بهتر منابع آب نیز کمک کند.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گلستان تأکید کرد: مدیریت جامع سیلاب زمانی اثربخش خواهد بود که سه محور اصلی، یعنی اقدامات آبخیزداری در بالادست، ساماندهی و لایروبی مسیر رودخانه‌ها و مدیریت آب‌های سطحی در شهرها، هم‌زمان دنبال شوند. تمرکز صرف بر اقدامات پس از وقوع سیلاب، بدون کنترل رسوبات و روان‌آب در مبدأ، نمی‌تواند مانع تکرار خسارت‌ها شود.
حیدریان در پایان با اشاره به شدت بارندگی و حجم بالای رسوبات در سامانه اخیر خاطرنشان کرد: اولویت باید کاهش خطر در حوضه‌های آبخیز، توسعه سازه‌های رسوب‌گیر، جمع‌آوری درختان شکسته و افتاده و تقویت تجهیزات پایش و پیش‌بینی بارش باشد؛ اقداماتی که اجرای به‌موقع آن‌ها می‌تواند از تبدیل بارندگی شدید به سیلاب مخرب و کاهش ظرفیت مفید سدها جلوگیری کند.
انتهای پیام/