کمبود نیروی پرستاری مستقیماً با جان بیماران در ارتباط است
- اخبار استانها
- اخبار خراسان رضوی
- 25 مهر 1405 - 08:08
به گزارش خبرگزاری تسنیم از گناباد، پرستاری، حرفه‌ای آمیخته با عشق، تعهد و مسئولیت است؛ شغلی که در آن گاهی یک لبخند کوچک، مرهمی بر دردهای بزرگ می‌شود و گاهی با وجود تمام تلاش‌ها، پرستار باید تلخی از دست دادن بیمار را نیز تحمل کند. پشت لباس سفید پرستاران، انسان‌هایی ایستاده‌اند که در کنار مراقبت از بیماران، با خستگی‌های جسمی، فشارهای روحی، شیفت‌های طولانی و دوری از خانواده دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
به مناسبت روز پرستار، در گفت‌وگویی تفصیلی با فاطمه نصیری‌مقدم، کارشناس پرستاری با 19 سال سابقه فعالیت در مراکز درمانی، به بررسی چالش‌های این حرفه، کمبود نیروی انسانی، مطالبات پرستاران و لحظات تلخ و شیرین سال‌های خدمت در نظام سلامت پرداخته‌ایم؛ گفت‌وگویی که در آن، از رنج خانواده‌های بیماران بدحال تا شادی کودکانی که برای ساعاتی بیماری را فراموش کردند، روایت می‌شود.
نصیری‌مقدم که اکنون در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) بیمارستان فوق‌تخصصی امام حسن(ع) فعالیت می‌کند، معتقد است رعایت نسبت استاندارد پرستار به بیمار، اصلاح شرایط پرداخت و جلوگیری از اضافه‌کاری‌های فرساینده، از ضرورت‌های بهبود وضعیت پرستاری است. او در این گفت‌وگو بر یک نکته تأکید می‌کند: پشت لباس سفید، انسانی قرار دارد که خود نیز به درک، حمایت و قدردانی نیازمند است.
تسنیم: اگر بخواهید خودتان را برای مخاطبان معرفی کنید، چند سال است وارد حرفه پرستاری شده‌اید و چه شد که این شغل را انتخاب کردید؟
نصیری‌مقدم: حدود 19 سال است که در حرفه پرستاری فعالیت می‌کنم و در این مدت در بخش‌ها و بیمارستان‌های مختلفی مشغول به کار بوده‌ام. در حال حاضر در بخش مراقبت‌های ویژه فعالیت می‌کنم. از ابتدا دوست داشتم شغلی داشته باشم که بتوانم به دیگران کمک کنم، اما زمانی که وارد حرفه پرستاری شدم، متوجه شدم این شغل فقط کمک کردن نیست؛ بلکه صبر، مسئولیت‌پذیری و تحمل فشارهای روحی زیادی می‌طلبد و در کنار لحظات شیرین، با صحنه‌های تلخ و دشواری نیز همراه است.
تسنیم: نخستین روز کاری‌تان را به یاد دارید؟ چه خاطره‌ای از آن روزها همچنان در ذهن شما باقی مانده است؟
نصیری‌مقدم: نخستین محل کارم اورژانس بیمارستان دکتر شیخ مشهد بود. جزئیات نخستین روز کاری‌ام را به‌خوبی به یاد ندارم، اما کودکان مبتلا به تالاسمی و سرطان که در آن بیمارستان بستری بودند، هیچ‌وقت از خاطرم نرفته‌اند.
یک‌بار برای این بچه‌ها جشن تولد گرفتیم. آن روز برای من بسیار زیبا و فراموش‌نشدنی بود؛ چون کودکانی را می‌دیدم که بخش زیادی از روزهای زندگی‌شان در بیمارستان می‌گذشت، اما توانسته بودند برای چند ساعت شادی کنند و بخندند. همین لحظه‌هاست که به انسان یادآوری می‌کند حتی در دل سختی‌ها نیز می‌توان امید و شادی آفرید.
تسنیم: پرستاری از بیرون شاید فقط یک شغل به نظر برسد، اما مهم‌ترین بخش پنهان و دیده‌نشده این حرفه از نگاه شما چیست؟
نصیری‌مقدم: خستگی جسمی و فشار روحی که کمتر دیده می‌شود. ممکن است پرستار خودش خسته، ناراحت یا درگیر مشکلات شخصی باشد، اما به‌محض ورود به بخش باید آرامش خود را حفظ کند و به بیمار نیز آرامش بدهد.
این موضوع در بخش مراقبت‌های ویژه اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا وضعیت بیماران ممکن است به‌سرعت تغییر کند و پرستار باید در تمام لحظات هوشیار، دقیق و آماده واکنش باشد. گاهی دیگران فقط لباس سفید پرستار را می‌بینند، اما از فشارهایی که پشت این لباس وجود دارد، خبر ندارند.
تسنیم: سخت‌ترین بخش کار یک پرستار چیست؟ فشار کاری، شیفت‌های طولانی، مواجهه با بیماران بدحال یا فشارهای روحی؟
نصیری‌مقدم: همه این موارد دشوار است، اما برای من فشار کاری و مواجهه با بیماران بدحال از سخت‌ترین بخش‌های این حرفه به شمار می‌رود. در بخش ICU با بیمارانی سروکار داریم که شرایط جسمی حساسی دارند و به مراقبت مستمر نیازمندند.
گاهی تمام تلاش خود را به کار می‌گیریم و از جان و دل برای بهبود بیمار مایه می‌گذاریم، اما روند بیماری آن‌گونه که انتظار داریم پیش نمی‌رود. مواجهه با این شرایط و دیدن اشک‌های خانواده‌ای که نگران عزیز خود است، واقعاً انسان را از درون می‌شکند.
پرستار در چنین موقعیت‌هایی باید ضمن مدیریت احساسات خود، همچنان وظایف حرفه‌ای‌اش را با دقت انجام دهد؛ موضوعی که فشار روانی زیادی به همراه دارد.
تسنیم: در سال‌های فعالیت خود با چه صحنه‌ای مواجه شده‌اید که بیشترین تأثیر عاطفی را بر شما گذاشته باشد؟
نصیری‌مقدم: یکی از صحنه‌هایی که هیچ‌وقت فراموش نمی‌کنم، مربوط به یک عروس و داماد جوان بود که با تشخیص مسمومیت ناشی از گازگرفتگی در بیمارستان بستری شده بودند.
دیدن یک زوج جوان در چنین شرایطی بسیار سخت بود. انسان تصور می‌کند این دو نفر باید زندگی مشترک خود را با شادی و امید آغاز کنند، نه اینکه شروع زندگی‌شان با چنین اتفاق تلخی همراه شود. متأسفانه در نهایت هر دو نفر جان خود را از دست دادند؛ عروس دو روز بعد فوت کرد و اعضای بدن داماد نیز اهدا شد.
این اتفاق از آن خاطراتی است که با گذشت زمان همچنان در ذهن انسان باقی می‌ماند و نشان می‌دهد پرستاران در کنار وظایف حرفه‌ای خود، بار عاطفی سنگینی را نیز تحمل می‌کنند.
تسنیم: پرستاران چگونه باید میان همدلی با بیمار و خانواده او و فشارهای کاری و روحی خود تعادل برقرار کنند؟
نصیری‌مقدم: کار آسانی نیست. پرستار باید بتواند شرایط بیمار را درک کند و با او همدل باشد، اما در عین حال نباید تمام فشارهای محیط کار را با خود به خانه ببرد. البته گاهی شرایط به‌اندازه‌ای سنگین می‌شود که کنترل احساسات واقعاً دشوار است.
ما پرستاران نیز مانند دیگران به فرصتی برای بازیابی توان جسمی و روحی نیاز داریم. توجه به این مسئله ضروری است؛ زیرا پرستاری که به‌شدت خسته و تحت فشار باشد، برای ادامه کار مؤثر به حمایت و شرایط مناسب‌تری نیاز دارد.
تسنیم: مهم‌ترین مطالبه پرستاران امروز چیست؟ آیا مشکلات این قشر فقط به حقوق و مزایا محدود می‌شود؟
نصیری‌مقدم: حقوق و مزایا و امکانات رفاهی اهمیت زیادی دارند، اما مطالبات پرستاران به این موارد محدود نمی‌شود. کمبود نیروی انسانی، اضافه‌کاری‌های زیاد، فشار کاری و شرایط دشوار شیفت‌ها نیز از مشکلات جدی این حرفه است.
زمانی که مسئولیت پرستار سنگین است و سلامت بیماران به عملکرد دقیق او وابستگی دارد، باید شرایط کاری نیز متناسب با این مسئولیت‌ها باشد. نمی‌توان از پرستاران انتظار داشت در شرایط فرساینده، همواره با بالاترین سطح توان جسمی و روحی فعالیت کنند، بدون اینکه برای رفع مشکلات آنان تدبیری اندیشیده شود.
تسنیم: کمبود نیروی پرستاری چه تأثیری بر کیفیت خدمات درمانی و فشار کاری پرستاران دارد؟ آیا این مسئله را در محیط کار خود احساس می‌کنید؟
نصیری‌مقدم: بله، کمبود نیرو را کاملاً احساس می‌کنیم. زمانی که تعداد پرستاران متناسب با تعداد بیماران نباشد، فشار کاری بر نیروهای موجود افزایش پیدا می‌کند و میزان اضافه‌کاری نیز بیشتر می‌شود.
این مسئله مستقیماً با سلامت پرستار و جان بیمار ارتباط دارد. وقتی پرستار به‌دلیل حجم بالای کار و شیفت‌های متعدد دچار خستگی می‌شود، احتمال بروز خطای انسانی نیز افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، تأمین نیروی انسانی کافی را نباید صرفاً یک موضوع اداری یا مربوط به رفاه کارکنان دانست؛ بلکه این مسئله بخشی از الزامات حفظ ایمنی بیماران است.
تسنیم: یکی از گلایه‌های برخی بیماران، کمبود فرصت پرستاران برای صحبت کردن و رسیدگی به آنان است. دلیل این مسئله چیست؟
نصیری‌مقدم: بیماران حق دارند انتظار داشته باشند پرستار در کنار رسیدگی‌های درمانی، برای صحبت کردن و پاسخ دادن به نگرانی‌های آنان نیز وقت بگذارد. ما این نیاز را کاملاً درک می‌کنیم، اما شرایط کاری همیشه اجازه چنین فرصتی را نمی‌دهد.
بخشی از زمان پرستاران صرف ثبت اطلاعات، تکمیل پرونده‌ها، گزارش‌نویسی و انجام امور اداری می‌شود. از طرف دیگر، ممکن است پرستار مسئول مراقبت از چند بیمار باشد و هم‌زمان چند وظیفه مختلف را انجام دهد.
بنابراین، اگر گاهی پرستار فرصت نمی‌کند به‌موقع کنار بیمار حاضر شود، لزوماً به معنای بی‌توجهی نیست؛ بلکه حجم کار و مسئولیت‌های هم‌زمان ممکن است چنین شرایطی ایجاد کند. البته این موضوع نباید موجب نادیده گرفتن نیاز بیماران به ارتباط و دریافت توضیحات شود.
تسنیم: ارتباط میان پرستار، بیمار و خانواده بیمار گاهی با سوءتفاهم همراه می‌شود. خانواده‌ها چه نکاتی را باید درباره شرایط کاری پرستاران بدانند؟
نصیری‌مقدم: نگرانی خانواده‌ها درباره وضعیت بیمارشان کاملاً طبیعی است و ما نیز این نگرانی را درک می‌کنیم. وقتی عزیز کسی در بیمارستان بستری است، خانواده انتظار دارد در سریع‌ترین زمان ممکن پاسخ پرسش‌های خود را دریافت کند.
با این حال، اگر پرستاری با چند دقیقه تأخیر به اتاق بیمار مراجعه می‌کند، ممکن است در همان لحظه در اتاق دیگری مشغول احیای بیماری باشد که شرایط بحرانی دارد. بنابراین، تأخیر همیشه به معنای بی‌تفاوتی نیست.
اگر بیمار، خانواده او و کادر درمان بتوانند شرایط یکدیگر را بهتر درک کنند، بسیاری از سوءتفاهم‌ها کاهش پیدا می‌کند. البته این درک متقابل زمانی مؤثرتر خواهد بود که امکانات و نیروی انسانی کافی نیز برای پاسخ‌گویی مناسب به بیماران فراهم باشد.
تسنیم: شیفت شب و دوری از خانواده چه تأثیری بر زندگی شخصی پرستاران دارد؟ آیا جامعه به این بخش از زندگی آنان توجه کافی دارد؟
نصیری‌مقدم: شیفت شب بهای سنگینی دارد و بر زندگی شخصی پرستار تأثیر می‌گذارد. زمانی که دیگران در کنار خانواده‌های خود هستند یا استراحت می‌کنند، پرستاران در بیمارستان مشغول خدمت هستند.
بسیاری از مناسبت‌ها، دورهمی‌های خانوادگی و لحظه‌هایی را که می‌توانستیم در کنار عزیزانمان باشیم، از دست می‌دهیم. این بخش از زندگی پرستاران کمتر دیده می‌شود، در حالی که فعالیت در شیفت‌های مختلف، به‌ویژه شیفت شب، بر نظم زندگی و فرصت استراحت آنان تأثیر می‌گذارد.
تسنیم: فعالیت در حوزه پرستاری در شهرستانی مانند گناباد چه تفاوتی با شهرهای بزرگ دارد؟ مهم‌ترین چالش پرستاران شهرستان چیست؟
نصیری‌مقدم: به نظر من، کمبود نیرو و برخی محدودیت‌های مرتبط با امکانات از مهم‌ترین چالش‌های پرستاران در شهرستان‌هاست. در شهری مانند گناباد، به‌دلیل شناخت متقابل میان مردم و کادر درمان، ممکن است بیمار یکی از همشهریان یا آشنایان پرستار باشد.
این موضوع از یک جهت باعث می‌شود پرستار با احساس مسئولیت و دلسوزی بیشتری به بیمار رسیدگی کند، اما از سوی دیگر، فشار عاطفی کار را نیز افزایش می‌دهد؛ زیرا رنج و نگرانی بیمار برای پرستار ملموس‌تر است.
در کنار این موضوع، محدودیت امکانات و کمبود نیروی انسانی می‌تواند انجام وظایف را دشوارتر کند. به همین دلیل، توجه به نیازهای مراکز درمانی شهرستان‌ها و فراهم کردن شرایط مناسب برای ارائه خدمات باکیفیت ضروری است.
تسنیم: آیا احساس می‌کنید زحمات پرستاران در جامعه آن‌گونه که باید دیده و قدردانی می‌شود؟
نصیری‌مقدم: خیر، به نظر من هنوز بخش زیادی از زحمات پرستاران دیده نمی‌شود. مردم معمولاً نتیجه خدمات درمانی را می‌بینند، اما کمتر از خستگی پس از یک شیفت طولانی، فشار کاری و مسئولیت‌هایی که بر دوش پرستار است، اطلاع دارند.
البته گاهی یک تشکر صمیمانه از سوی بیمار یا خانواده او، برای ما ارزش بسیار زیادی دارد. همین که بیمار احساس کند در دوران سخت بیماری تنها نبوده و کسی با دلسوزی در کنار او حضور داشته است، برای پرستار دلگرم‌کننده است.
تسنیم: اگر اختیار داشتید تنها یک تغییر اساسی در وضعیت پرستاری کشور یا شهرستان ایجاد کنید، آن تغییر چه بود؟
نصیری‌مقدم: در درجه نخست، باید نسبت استاندارد تعداد پرستار به بیمار رعایت شود. نیروی انسانی کافی می‌تواند فشار کاری را کاهش دهد و فرصت بیشتری برای رسیدگی دقیق و ارتباط مناسب با بیماران فراهم کند.
همچنین ساختار پرداخت و جبران خدمات پرستاران باید به‌گونه‌ای اصلاح شود که هیچ پرستاری برای تأمین نیازهای خود یا جبران کمبود نیروی انسانی، ناچار به تحمل اضافه‌کاری اجباری و فرساینده نباشد. پرستار نیز به استراحت کافی و فرصت رسیدگی به زندگی شخصی و خانواده خود نیاز دارد.
تسنیم: آیا پس از پایان یک شیفت کاری، اتفاق یا حرفی از سوی بیمار یا خانواده او باعث شده است با وجود تمام خستگی‌ها احساس کنید انتخاب این شغل ارزش داشته است؟
نصیری‌مقدم: بله، این اتفاق بارها برایم افتاده است. گاهی بیمار یا یکی از اعضای خانواده‌اش تنها با گفتن یک جمله ساده مانند «خدا خیرت بده» یا «ممنون که کنارمان بودی»، تمام خستگی یک شیفت را از ذهن و جسم انسان بیرون می‌کند.
خاطره جشن تولد کودکان مبتلا به تالاسمی نیز یکی از همان لحظه‌های لذت‌بخش برای من است. وقتی می‌دیدم بچه‌ها با وجود بیماری‌های مختلف، برای چند ساعت می‌خندند و شاد هستند، با خودم فکر می‌کردم شاید سختی‌های این حرفه برای ساختن همین لحظه‌های زیبا و امیدبخش ارزش داشته باشد.
همین اتفاق‌های کوچک، در کنار بهبود حال بیماران و قدردانی خانواده‌ها، به ما انگیزه می‌دهد که با وجود دشواری‌ها به کار خود ادامه دهیم.
تسنیم: اگر قرار باشد در روز پرستار یک جمله با مردم، بیماران و خانواده‌های آنان صحبت کنید، چه می‌گویید؟
نصیری‌مقدم: فقط می‌خواهم بگویم پشت این لباس سفید، یک انسان وجود دارد؛ انسانی که ممکن است خودش خسته باشد، مشکلات شخصی داشته باشد یا از نظر روحی تحت فشار قرار گرفته باشد، اما همچنان تلاش می‌کند حال بیمار را بهتر کند.
کمی درک متقابل و یک تشکر ساده و صمیمانه می‌تواند برای ما پرستاران بسیار ارزشمند باشد. امیدوارم در کنار قدردانی از پرستاران، به شرایط کاری، نیازهای حرفه‌ای و سختی‌هایی که تحمل می‌کنند نیز توجه بیشتری شود؛ چراکه حمایت از پرستار، در نهایت به ارتقای کیفیت خدمات درمانی و مراقبت بهتر از بیماران کمک می‌کند.
گفت وگو از یاسر سالاری
انتهای پیام/282