ژاوه‌رود؛ توسعه میان خالی‌شدن روستاها و امید به احیای ظرفیت‌های بومی
- اخبار استانها
- اخبار کردستان
- 23 مهر 1405 - 12:49
به گزارش خبرگزاری تسنیم از سنندج، توسعه برخی مناطق را نمی‌توان تنها با شمار پروژه‌های عمرانی، میزان اعتبارات تخصیص‌یافته یا فهرست طرح‌های افتتاح‌شده سنجید؛ به‌ویژه در مناطقی که طبیعت، میراث فرهنگی، هویت تاریخی و شیوه زندگی مردم، اجزای جدایی‌ناپذیر یک منظومه واحد هستند. در چنین جغرافیایی، هر تصمیم عمرانی می‌تواند فراتر از محدوده اجرای یک پروژه، بر آینده سکونتگاه‌ها، معیشت خانوارها، پایداری محیط زیست و ماندگاری فرهنگ بومی اثر بگذارد.
ژاوه‌رود منطقه‌ای گردشگری و زیبا از توابع شهرستان سنندج در استان کردستان از جمله مناطقی است که ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی آن، در کنار مسائل اقتصادی و زیرساختی، ضرورت نگاهی جامع به توسعه را دوچندان می‌کند. این منطقه از یک‌سو با میراثی زنده در زبان و ادبیات هورامی، آیین‌های عرفانی، موسیقی بومی و معماری روستایی شناخته می‌شود و از سوی دیگر، با مسائلی همچون کاهش جمعیت روستاها، دشواری‌های معیشتی، نیاز به توسعه راه‌های ارتباطی و نگرانی‌های زیست‌محیطی ناشی از آبگیری سد ژاوه روبه‌روست.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی صرفاً این نیست که چه طرح‌هایی باید در ژاوه‌رود اجرا شود؛ مسئله مهم‌تر آن است که توسعه چگونه باید پیش برود تا مردم بتوانند در روستاهای خود بمانند، معیشت پایدارتری داشته باشند، از مواهب طبیعت بهره‌مند شوند و میراث فرهنگی منطقه نیز قربانی تصمیم‌های شتاب‌زده یا برنامه‌ریزی‌های ناهماهنگ نشود.
همایش توسعه پایدار ژاوه‌رود، با حضور پرشور مردم، مسئولان، صاحب‌نظران و فعالان فرهنگی در محوطه خانقاه روستای دولاب سنندج برگزار شد؛ رویدادی که تلاش داشت مسائل منطقه را از دریچه‌های گوناگون فرهنگی، زیست‌محیطی، اقتصادی، اجتماعی و معماری بررسی کند. برگزاری پنل‌های تخصصی، رونمایی از پلاک پرونده ثبت جهانی سماع قادری، معرفی مجله تخصصی «بیر و بیرمند ژاوه» و اجرای موسیقی و آیین‌های بومی، بخش‌هایی از این برنامه بود.
بااین‌حال، اهمیت چنین گردهمایی‌هایی را نباید تنها در تنوع برنامه‌ها و حضور چهره‌های مختلف جست‌وجو کرد. ارزش واقعی این رویدادها زمانی آشکار می‌شود که گفت‌وگوهای کارشناسی به تصمیم‌های اجرایی، تصمیم‌ها به تخصیص منابع و منابع به بهبود ملموس زندگی مردم تبدیل شوند؛ چراکه توسعه پایدار، بیش از آنکه یک عنوان زیبا برای همایش‌ها باشد، آزمونی برای کیفیت تصمیم‌گیری و مسئولیت‌پذیری دستگاه‌های اجرایی است.
در دولاب، همین پیوند میان میراث و آینده، فرهنگ و اقتصاد، طبیعت و عمران، محور اصلی گفت‌وگوها بود؛ پیوندی که تعیین تکلیف آن می‌تواند در آینده ژاوه‌رود و دیگر مناطق روستایی کردستان نقشی تعیین‌کننده داشته باشد.
کاهش جمعیت روستاها و تهدیدهای زیست‌محیطی دو مسئله جدی ژاوه‌رود
غریب سجادی، فرماندار سنندج، در حاشیه این همایش با اشاره به ضرورت نگاه همه‌جانبه به توسعه ژاوه‌رود اظهار کرد: این همایش در تکیه مقدس دولاب، از روستاهای قدیمی منطقه ژاوه‌رود و هورامان، با حضور صاحب‌نظران و استادان برگزار شد تا ظرفیت‌ها، فرصت‌ها و چالش‌های توسعه پایدار منطقه بررسی و از دیدگاه‌های تخصصی برای برنامه‌ریزی بهتر استفاده شود.
وی با تأکید بر اینکه توسعه پایدار باید بر پایه سه رکن اصلی جامعه محلی، محیط زیست و اقتصاد و معیشت شکل بگیرد، افزود: در برنامه‌ریزی برای آینده ژاوه‌رود، نمی‌توان هیچ‌یک از این مؤلفه‌ها را نادیده گرفت؛ چراکه توسعه‌ای که به بهبود معیشت مردم منجر نشود، محیط زیست را در معرض آسیب قرار دهد یا زمینه تضعیف جامعه محلی را فراهم کند، نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای بلندمدت منطقه باشد.
فرماندار سنندج، کاهش جمعیت روستاها و خالی‌شدن تدریجی آن‌ها از سکنه را از مهم‌ترین چالش‌های ژاوه‌رود دانست و تصریح کرد: نیازها و مشکلات مردم محلی باید به‌صورت جدی بررسی شود تا زمینه ماندگاری جمعیت در روستاها فراهم شود.
این اظهارات، مسئله‌ای فراتر از کاهش جمعیت در آمارهای رسمی را پیش روی برنامه‌ریزان قرار می‌دهد؛ وقتی روستاییان برای تأمین معیشت، دسترسی به خدمات، ادامه تحصیل فرزندان یا برخورداری از امکانات اولیه ناچار به ترک محل زندگی خود می‌شوند، صرف اجرای چند پروژه عمرانی لزوماً نمی‌تواند روند مهاجرت را متوقف کند. ماندگاری جمعیت به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است که اشتغال پایدار، درآمد قابل اتکا، دسترسی مناسب به خدمات عمومی و امکان بهره‌گیری اقتصادی از ظرفیت‌های محلی، بخشی از آن‌هاست.
وی برگزاری همایش توسعه پایدار ژاوه‌رود را اقدامی در راستای شناخت بهتر ظرفیت‌ها و زمینه‌های توسعه منطقه دانست و از برگزارکنندگان آن قدردانی کرد.
معاون استاندار کردستان همچنین با اشاره به رونمایی از پلاک پرونده ثبت جهانی سماع قادری خاطرنشان کرد: این آیین از ارزش فرهنگی برخوردار است و باید برای طی مراحل ثبت جهانی آن در سطوح ملی و بین‌المللی تلاش شود.
ورمقانی با تأکید بر ضرورت شناسایی موانع موجود در این مسیر افزود: باید اقدامات لازم برای فراهم‌کردن مقدمات ثبت جهانی سماع قادری انجام شود.
اظهارات معاون استاندار، بر اهمیت پیوند میان توسعه منطقه‌ای و حفاظت از میراث فرهنگی تأکید دارد؛ موضوعی که در ژاوه‌رود صرفاً جنبه نمادین ندارد. آیین‌های عرفانی، زبان و ادبیات هورامی، موسیقی محلی و سنت‌های اجتماعی، بخشی از سرمایه فرهنگی این منطقه هستند و می‌توانند در کنار ارزش معنوی و تاریخی خود، زمینه‌ساز تقویت گردشگری فرهنگی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای جامعه محلی باشند.
بااین‌حال، بهره‌گیری اقتصادی از این ظرفیت‌ها نیازمند برنامه‌ریزی مسئولانه است؛ به‌گونه‌ای که معرفی آیین‌ها و سنت‌های بومی، به حفظ اصالت و جایگاه فرهنگی آن‌ها کمک کند و منافع حاصل از فعالیت‌های گردشگری نیز تا حد امکان به مردم و فعالان محلی برسد.
سماع قادری؛ میراثی معنوی در پیوند با هویت ژاوه‌رود
یکی از بخش‌های شاخص همایش توسعه پایدار ژاوه‌رود، رونمایی از پلاک پرونده ثبت جهانی سماع قادری بود؛ آیینی که در سنت طریقت قادریه، با ذکر، دف‌نوازی و حرکات آیینی همراه است و برای پیروان این طریقت، معنایی عرفانی و معنوی دارد.
در این بخش، سید مختار هاشمی درباره چگونگی اجرای سماع قادری و جایگاه آن در طریقت قادریه توضیحاتی ارائه کرد.
سماع قادری، در کنار دیگر جلوه‌های عرفانی و فرهنگی منطقه، بخشی از میراث ناملموس کردستان محسوب می‌شود. این آیین نه‌تنها حامل ارزش‌های معنوی و اعتقادی است، بلکه با موسیقی، شیوه‌های ذکر و سنت‌های اجتماعی منطقه نیز پیوند دارد؛ پیوندی که معرفی درست آن می‌تواند در شناخت عمیق‌تر فرهنگ هورامان و ژاوه‌رود مؤثر باشد.
البته رونمایی از پلاک پرونده ثبت جهانی را نباید با ثبت نهایی این آیین در فهرست جهانی یکسان دانست. ثبت جهانی، فرایندی مستند و چندمرحله‌ای است که مستلزم تکمیل پرونده، ارائه شواهد معتبر درباره اصالت و تداوم سنت، مشارکت جامعه حامل میراث و طی مراحل قانونی مربوط است.
ازاین‌رو، اهمیت این اقدام در آغاز یا تقویت مسیر معرفی و مستندسازی این میراث نهفته است؛ مسیری که تداوم آن به همکاری نهادهای فرهنگی، پژوهشگران، استادان این آیین و جامعه محلی نیاز دارد.
زبان هورامی، محیط زیست و میراث جهانی در کانون گفت‌وگوهای تخصصی
در ادامه همایش، نخستین پنل تخصصی با محورهای زبان و ادبیات، میراث جهانی و اکوسیستم برگزار شد. ماموستا محمد فهیم در این بخش سخنرانی کرد و ولی کاکایی، حبیب‌الله محمدی و هوشنگ مهدی نیز به‌عنوان اعضای پنل به طرح دیدگاه‌های خود پرداختند.
در این نشست، موضوعاتی از جمله جایگاه زبان و ادبیات هورامی در ژاوه‌رود، ظرفیت‌های فرهنگی منطقه، وضعیت محیط زیست و چالش‌های مرتبط با سد ژاوه مورد بحث قرار گرفت.
قرار گرفتن زبان و ادبیات در کنار محیط زیست و میراث جهانی، از منظر توسعه پایدار اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا سرمایه‌های یک منطقه تنها به منابع طبیعی یا دارایی‌های اقتصادی آن محدود نمی‌شوند. زبان، ادبیات شفاهی، موسیقی و آیین‌های محلی نیز بخشی از سرمایه اجتماعی و فرهنگی هستند که در صورت تضعیف، بازسازی آن‌ها به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.
از سوی دیگر، حفاظت از محیط زیست و صیانت از میراث فرهنگی را نمی‌توان دو موضوع جدا از آینده اقتصادی منطقه دانست. طبیعت سالم و فرهنگ زنده، در کنار زیرساخت مناسب و مشارکت مردم، می‌توانند زمینه شکل‌گیری فعالیت‌های اقتصادی سازگار با ویژگی‌های محلی را فراهم کنند.
پس از پایان این پنل، موسیقی سیاچمانه اجرا شد؛ گونه‌ای از موسیقی آوازی هورامی که از جلوه‌های شاخص میراث موسیقایی منطقه به شمار می‌رود. اجرای این موسیقی در کنار مباحث کارشناسی، جلوه‌ای از پیوند میان گفت‌وگوی تخصصی و نمایش زنده ظرفیت‌های فرهنگی ژاوه‌رود بود.
«بیر و بیرمند ژاوه»؛ تلاشی برای ثبت مسائل و ظرفیت‌های منطقه
بخش دیگری از همایش به رونمایی از مجله تخصصی «بیر و بیرمند ژاوه» اختصاص داشت؛ نشریه‌ای که با هدف پرداختن به موضوعات مرتبط با منطقه و معرفی ظرفیت‌ها و مسائل آن تهیه و منتشر شده است.
در این بخش، سردار صدیقی، سردبیر مجله، درباره این نشریه و زمینه‌های انتشار آن سخن گفت.
فرماندار سنندج با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی ژاوه‌رود و منطقه اورامانات خاطرنشان کرد: این منطقه از محیط‌های طبیعی ارزشمند و بکر استان کردستان برخوردار است و حفاظت از این ظرفیت‌ها باید در شمار اولویت‌های برنامه‌های توسعه‌ای قرار گیرد.
وی آبگیری سد ژاوه را یکی از تهدیدهای مهم زیست‌محیطی منطقه دانست و گفت: انتظار داریم وزارت نیرو با حساسیت بیشتری پیامدهای این موضوع را بررسی کند؛ چراکه به گفته وی، الزامات زیست‌محیطی و ملاحظات مرتبط با دانشگاه علوم پزشکی در این زمینه رعایت نشده است.
طرح این موضوع از سوی فرماندار سنندج، ضرورت بررسی دقیق پیامدهای زیست‌محیطی سد ژاوه را برجسته می‌کند. البته ارزیابی نهایی درباره میزان و ابعاد این پیامدها، نیازمند بررسی‌های فنی، مستندات محیط‌زیستی و اعلام نظر مراجع تخصصی است؛ اما روشن است که در پروژه‌هایی با چنین دامنه‌ای از اثرگذاری، نگرانی‌های مربوط به محیط زیست و سلامت عمومی باید به‌صورت شفاف و مستند پاسخ داده شود.
در این میان، پرسش مهم آن است که وضعیت ارزیابی‌های زیست‌محیطی سد در چه مرحله‌ای قرار دارد، چه ملاحظاتی از سوی دستگاه‌های مسئول مطرح شده و برای رفع نگرانی‌های احتمالی چه اقداماتی صورت گرفته است. پاسخ‌گویی روشن به این پرسش‌ها می‌تواند زمینه گفت‌وگوی کارشناسی را از سطح بیان نگرانی‌ها به سمت تصمیم‌گیری و پیگیری عملی سوق دهد.
فرماندار سنندج در ادامه با اشاره به ضرورت تقویت اقتصاد محلی اظهار کرد: توسعه پایدار زمانی تحقق می‌یابد که در کنار حفاظت از محیط زیست و توجه به جامعه محلی، زمینه فعالیت‌های اقتصادی و بهبود شرایط معیشتی ساکنان نیز فراهم شود.
وی همچنین از رونمایی مجله تخصصی «بیر و بیرمند ژاوه» خبر داد و گفت: این نشریه حدود 150 صفحه دارد و با تلاش جوانان و صاحب‌نظران منطقه تهیه و منتشر شده است. مطالب آن موضوعاتی از جمله ادبیات، اقتصاد و کسب‌وکار را در بر می‌گیرد و بستری برای معرفی ظرفیت‌ها و بررسی مسائل ژاوه‌رود فراهم می‌کند.
سجادی با اشاره به رونمایی از پلاک پرونده ثبت جهانی سماع قادری نیز بیان کرد: سماع و عرفان از میراث‌های معنوی کردستان به شمار می‌روند و امیدواریم با پیگیری‌های لازم، زمینه ثبت جهانی این آیین فراهم شود.
بخش دیگری از سخنان فرماندار سنندج به اعتبارات و برنامه‌های توسعه زیرساخت‌های روستایی اختصاص داشت. وی با اشاره به محدودیت منابع مالی گفت: تلاش شده است اعتبارات موجود در کمیته برنامه‌ریزی فرمانداری بر اساس نیازها و اولویت‌های مناطق روستایی تخصیص پیدا کند.
به گفته سجادی، از مجموع حدود 700 میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته‌شده برای سال 1405، حدود 250 میلیارد تومان به توسعه راه‌های روستایی اختصاص یافته است.
وی همچنین از اختصاص حدود 70 میلیارد تومان در سال جاری در حوزه جهاد کشاورزی برای توسعه پمپاژ آب کشاورزی و به‌روزرسانی سامانه‌های آبیاری خبر داد و تأکید کرد: زمین و آب از ظرفیت‌های مهم کردستان هستند و بهره‌برداری مناسب از آن‌ها به توسعه زیرساخت‌های کشاورزی و اصلاح روش‌های آبیاری نیاز دارد.
فرماندار سنندج با اشاره به کمبود زیرساخت‌های ورزشی در مناطق روستایی افزود: تا پیش از امسال، منطقه ژاوه‌رود فاقد زمین ورزشی بود و در مجموع روستاهای شهرستان سنندج نیز با وجود نزدیک به 192 روستا، تنها یک زمین ورزشی در اختیار داشتند.
وی ادامه داد: امسال حدود شش زمین ورزشی در روستاهای شهرستان افتتاح شده و برنامه‌ریزی برای افتتاح چهار زمین دیگر در مناطق مختلف، از جمله ژاوه‌رود، حسین‌آباد و کلاترزان، در دستور کار قرار دارد.
سجادی، اجرای طرح‌های هادی روستایی و توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، از جمله بهبود دسترسی به اینترنت و پوشش تلفن همراه را نیز از دیگر محورهای برنامه‌ریزی برای مناطق روستایی برشمرد.
مجموع این اقدامات، از راه‌سازی و توسعه کشاورزی تا ایجاد فضاهای ورزشی و تقویت ارتباطات، بخش مهمی از نیازهای زیرساختی روستاها را پوشش می‌دهد؛ بااین‌حال، میزان اثرگذاری آن‌ها باید با شاخص‌هایی همچون بهبود دسترسی، افزایش فرصت‌های شغلی، ارتقای کیفیت زندگی و کاهش انگیزه مهاجرت سنجیده شود. اختصاص اعتبار، به‌خودی‌خود معادل تحقق توسعه نیست و نتیجه نهایی به نحوه اجرا، کیفیت پروژه‌ها و تناسب آن‌ها با نیازهای واقعی مردم بستگی دارد.
توسعه متوازن روستاها نیازمند توجه به ظرفیت‌های محلی است
علی‌اکبر ورمقانی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار کردستان، در گفت‌وگو با تسنیم با تأکید بر اهمیت توسعه متوازن در مناطق روستایی اظهار کرد: توسعه متوازن استان، به‌ویژه در روستاها، از دغدغه‌ها و برنامه‌های اصلی مدیریت استان است و ژاوه‌رود نیز با توجه به ظرفیت‌های خود باید در چارچوب همین رویکرد مورد توجه قرار گیرد.
انتشار چنین نشریه‌ای می‌تواند فرصتی برای گردآوری دیدگاه‌های کارشناسی، ثبت روایت‌های محلی و بررسی موضوعاتی باشد که در جریان تحولات روزمره کمتر مجال پرداختن به آن‌ها فراهم می‌شود. منطقه‌ای با ویژگی‌های تاریخی و فرهنگی ژاوه‌رود، برای شناخت دقیق‌تر ظرفیت‌های خود به بستری نیاز دارد که دانش بومی، پژوهش‌های تخصصی و تجربه زیسته مردم را به یکدیگر پیوند دهد.
در این میان، استمرار انتشار، کیفیت مطالب، اتکا به مستندات و ارتباط با مسائل واقعی منطقه تعیین می‌کند که یک نشریه تخصصی تا چه اندازه بتواند از محدوده معرفی ظرفیت‌ها فراتر برود و به مرجعی برای شناخت و تحلیل مسائل ژاوه‌رود تبدیل شود.
اقتصاد، سیاست، معماری و هنر؛ چشم‌انداز توسعه از نگاه کارشناسان
پنل دوم همایش با محوریت اقتصاد، سیاست، آینده معماری و هنر ژاوه‌رود و با حضور جلال جلالی‌زاده، ارغوان معزی، ضیاءالدین مردوخی و شافعی برگزار شد.
در این بخش، ظرفیت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منطقه و ضرورت بهره‌گیری از توان جوانان و نخبگان مورد توجه قرار گرفت. همچنین موضوع آینده معماری و هنر منطقه در چارچوب بحث‌های مرتبط با توسعه و حفظ ویژگی‌های بومی مطرح شد.
اهمیت این محور از آن جهت است که توسعه روستایی، اگر بدون توجه به ویژگی‌های جغرافیایی، فرهنگی و معماری هر منطقه پیش برود، ممکن است به ساخت‌وسازهایی منجر شود که با هویت محیطی و شیوه زندگی ساکنان تناسبی ندارند. در مقابل، برنامه‌ریزی مبتنی بر معماری بومی و ظرفیت‌های محلی می‌تواند ضمن پاسخ‌گویی به نیازهای جدید، پیوند میان گذشته و آینده را حفظ کند.
در حوزه اقتصاد نیز استفاده از توان جوانان و نخبگان زمانی به نتیجه می‌رسد که زمینه عملی فعالیت آنان فراهم باشد. شناسایی فرصت‌های کسب‌وکار، حمایت از تولیدات محلی، تقویت زنجیره ارزش محصولات کشاورزی، توسعه گردشگری مسئولانه و ایجاد مسیرهای دسترسی به بازار، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های آینده منطقه مورد توجه قرار گیرد.
بااین‌حال، تبدیل این ظرفیت‌ها به فرصت‌های واقعی، به همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، فعالان اقتصادی، جامعه محلی و نهادهای تخصصی نیاز دارد. بدون چنین پیوندی، حتی ظرفیت‌های قابل‌توجه طبیعی و فرهنگی نیز ممکن است در حد فرصت‌های بالقوه باقی بمانند.
پایان‌بخش همایش توسعه پایدار ژاوه‌رود، اجرای دف‌نوازی و مداحی خانقاهی در محوطه خانقاه دولاب بود؛ برنامه‌ای که فضای پایانی رویداد را با جلوه‌های آیینی و معنوی منطقه همراه کرد.
توسعه پایدار ژاوه‌رود در آزمون عمل؛ از اعتبار و وعده تا ماندگاری مردم
بر اساس این گزارش؛ همایش توسعه پایدار ژاوه‌رود، مجموعه‌ای از مسائل به‌هم‌پیوسته را پیش روی مسئولان و کارشناسان قرار داد؛ از تهدیدهای زیست‌محیطی و کاهش جمعیت روستاها تا ضرورت توسعه زیرساخت‌ها، تقویت اقتصاد محلی و حفاظت از میراث فرهنگی. کنار هم قرار گرفتن این موضوعات نشان می‌دهد که آینده منطقه را نمی‌توان با تصمیم‌هایی منفرد و بدون در نظر گرفتن پیامدهای متقابل آن‌ها رقم زد.
نخستین مسئله، ماندگاری جمعیت در روستاهاست. کاهش جمعیت روستایی را نمی‌توان صرفاً با ساخت راه، ایجاد زمین ورزشی یا توسعه پوشش ارتباطی متوقف کرد. این اقدامات ضروری‌اند، اما زمانی به ماندگاری جمعیت کمک می‌کنند که با ایجاد فرصت‌های شغلی، تقویت درآمد خانوارها، دسترسی پایدار به خدمات آموزشی و درمانی و حمایت از فعالیت‌های اقتصادی محلی همراه شوند. معیار موفقیت برنامه‌های توسعه‌ای باید در زندگی روزمره مردم و امکان ساختن آینده در زادگاهشان دیده شود.
مسئله دوم، ضرورت تعیین تکلیف نگرانی‌های زیست‌محیطی سد ژاوه است. اظهارات فرماندار سنندج درباره رعایت‌نشدن برخی الزامات زیست‌محیطی و ملاحظات مرتبط با دانشگاه علوم پزشکی، موضوعی است که نمی‌توان از کنار آن به‌سادگی گذشت. انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول، مستندات ارزیابی‌های انجام‌شده، ملاحظات تخصصی مطرح‌شده و اقدامات صورت‌گرفته برای مدیریت پیامدهای احتمالی را به‌صورت شفاف ارائه کنند. در چنین موضوعاتی، نه نگرانی‌ها باید بدون بررسی قطعی تلقی شوند و نه پرسش‌های کارشناسی می‌توانند بدون پاسخ باقی بمانند.
سومین مسئله، تبدیل اعتبارات اعلام‌شده به نتیجه قابل سنجش است. اختصاص حدود 250 میلیارد تومان از اعتبارات سال 1405 به راه‌های روستایی و حدود 70 میلیارد تومان به طرح‌های مرتبط با پمپاژ آب کشاورزی و به‌روزرسانی سامانه‌های آبیاری، در صورت تحقق و اجرای اثربخش، می‌تواند در بهبود زیرساخت‌های روستایی نقش داشته باشد. بااین‌حال، افکار عمومی حق دارد بداند این منابع دقیقاً در کدام پروژه‌ها هزینه می‌شوند، چه میزان پیشرفت دارند، چه تعداد از روستاها از آن‌ها بهره‌مند می‌شوند و نتایج نهایی چه زمانی قابل مشاهده خواهد بود.
چهارمین مسئله، صیانت از میراث فرهنگی به‌عنوان بخشی از آینده اقتصادی و هویتی منطقه است. سماع قادری، زبان و ادبیات هورامی، سیاچمانه و معماری بومی، ظرفیت‌هایی نیستند که صرفاً در مراسم و همایش‌ها به نمایش گذاشته شوند. حفاظت از این میراث‌ها به مستندسازی علمی، انتقال دانش به نسل جوان، حمایت از حاملان سنت‌ها و معرفی مسئولانه آن‌ها نیاز دارد. در کنار این اقدامات، باید زمینه‌ای فراهم شود تا مردم محلی نیز از فرصت‌های اقتصادی ناشی از معرفی میراث فرهنگی بهره‌مند شوند، بی‌آنکه اصالت و جایگاه معنوی آن‌ها آسیب ببیند.
در نهایت، مهم‌ترین دستاورد یک همایش توسعه‌ای، تعداد سخنرانی‌ها، پنل‌ها یا برنامه‌های فرهنگی آن نیست؛ بلکه میزان تأثیری است که بر روند تصمیم‌گیری و حل مسائل منطقه می‌گذارد. برای آنکه همایش توسعه پایدار ژاوه‌رود به نقطه‌ای اثرگذار در مسیر توسعه منطقه تبدیل شود، ضروری است محورهای مطرح‌شده در آن به مجموعه‌ای از اولویت‌های مشخص، مسئولیت‌های تعریف‌شده و برنامه‌های قابل ارزیابی تبدیل شوند.
انتظار می‌رود فرمانداری سنندج و دستگاه‌های اجرایی مرتبط، با بهره‌گیری از دیدگاه‌های مطرح‌شده، زمینه تدوین نقشه راهی برای توسعه ژاوه‌رود را فراهم کنند نه تنها برگزاری مراسمات؛ نقشه راهی که در آن، وضعیت محیط زیست، نیازهای واقعی روستاها، فرصت‌های اشتغال، پروژه‌های زیرساختی و حفاظت از میراث فرهنگی به‌صورت یکپارچه دیده شود و روند اجرای تصمیم‌ها نیز قابل پیگیری باشد.
ژاوه‌رود زمانی به توسعه پایدار نزدیک می‌شود که هم‌زمان با حفظ طبیعت و میراث فرهنگی، زندگی در روستاهای آن نیز از نظر اقتصادی و اجتماعی امکان‌پذیرتر شود؛ به‌گونه‌ای که مردم برای برخورداری از فرصت‌های بهتر، ناچار به ترک خانه و سرزمین خود نباشند. این همان معیاری است که در نهایت، فاصله میان توسعه روی کاغذ و توسعه در زندگی مردم را مشخص خواهد کرد.
انتهای پیام/