ال‌نینو و آزمون آمادگی خراسان جنوبی؛از مدیریت بحران تا صیانت از کشاورز
- اخبار استانها
- اخبار خراسان جنوبی
- 23 مهر 1405 - 10:49
به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، احتمال تغییر الگوهای بارشی در پی پدیده ال‌نینو، ضرورت آمادگی دستگاه‌های اجرایی خراسان جنوبی را برای مواجهه با مخاطرات احتمالی جوی افزایش داده است؛ موضوعی که از مدیریت بحران و توسعه زیرساخت‌های هواشناسی تا کشت پاییزه، بیمه محصولات کشاورزی و حفاظت از معیشت عشایر را دربر می‌گیرد.
پدیده ال‌نینو و احتمال تأثیر آن بر الگوهای جوی کشور، در هفته‌های اخیر به یکی از محورهای مورد توجه دستگاه‌های اجرایی و کارشناسان حوزه‌های هواشناسی، مدیریت بحران و کشاورزی تبدیل شده است. در خراسان جنوبی نیز مجموعه‌ای از نشست‌ها، برنامه‌های آموزشی و اقدامات هماهنگی با هدف افزایش آمادگی در برابر مخاطرات احتمالی و استفاده بهتر از اطلاعات هواشناسی در حال پیگیری است.
اگرچه برخی پیش‌بینی‌ها از احتمال افزایش بارش در بخش‌هایی از کشور حکایت دارند، اما میزان و نحوه تأثیر این پدیده بر هر منطقه به شرایط جوی و الگوهای اقلیمی وابسته است. ازاین‌رو، مسئولان استان بر ضرورت پرهیز از تصمیم‌گیری بر مبنای فرض قطعی افزایش بارش و لزوم اتکا به پیش‌بینی‌های رسمی و به‌روزرسانی‌شده هواشناسی تأکید دارند.
آمادگی مدیریت بحران؛ تأکید بر برنامه‌ریزی منطقه‌ای
محمدعلی آخوندی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری خراسان جنوبی، با اشاره به پیش‌بینی‌های مطرح‌شده درباره تأثیر ال‌نینو بر بارش‌های کشور، از آمادگی دستگاه‌های اجرایی، امدادی و زیرساختی استان برای مدیریت شرایط احتمالی خبر داده است.
به گفته وی، بر اساس برخی پیش‌بینی‌ها، احتمال افزایش بارش‌ها تا حدود 20 درصد نسبت به میانگین نرمال مطرح شده و تعدادی از استان‌های شمالی و غربی و بخش‌هایی از نوار جنوبی کشور، از جمله مناطق جنوبی سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان، ممکن است بیشتر تحت تأثیر تغییرات الگوهای بارشی قرار گیرند.
آخوندی با اشاره به اینکه خراسان جنوبی و برخی استان‌های مرکزی بر اساس ارزیابی‌های اولیه در سطوح پایین‌تری از تأثیرپذیری قرار دارند، تأکید کرده است که این موضوع نباید موجب کاهش سطح آمادگی دستگاه‌های مسئول شود.
وی همچنین از ابلاغ دستورالعمل‌های سازمان مدیریت بحران کشور به استانداران خبر داده و بر ضرورت برگزاری جلسات تکمیلی و تدوین برنامه‌های عملیاتی متناسب با شرایط هر منطقه تأکید کرده است.
بر این اساس، فرمانداری‌ها نقش محوری در برنامه‌ریزی محلی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول بر عهده دارند و در صورت صدور هشدارهای هواشناسی، به‌ویژه هشدار نارنجی، لازم است اقدامات متناسب با سطح مخاطره در دستور کار قرار گیرد.
یکی از محورهای مورد تأکید مدیریت بحران استان، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی است. ماشین‌آلات، نیروی انسانی و امکانات صنایع و معادن بزرگ می‌توانند در شرایط اضطراری به کمک دستگاه‌های امدادی و اجرایی بیایند. استفاده از این ظرفیت‌ها با هماهنگی فرمانداری‌ها و در چارچوب سازوکارهای مدیریت بحران، از جمله قرارگاه ایران من، مورد توجه قرار گرفته است. هدف از این اقدامات، افزایش سرعت واکنش دستگاه‌ها، تقویت هماهنگی‌های بین‌بخشی و کاهش خسارات احتمالی ناشی از حوادث جوی است.
کشاورزی و کشت پاییزه؛ بارش بیشتر به معنای رفع بحران آب نیست
بخش کشاورزی خراسان جنوبی به دلیل خشکسالی‌های متوالی، کاهش منابع آب و فشار بر سفره‌های زیرزمینی، از جمله بخش‌هایی است که هرگونه تغییر در الگوی بارش می‌تواند بر وضعیت آن تأثیر بگذارد. محسن اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، با اشاره به احتمال تأثیر ال‌نینو بر شرایط جوی، بر ضرورت تصمیم‌گیری بر پایه پیش‌بینی‌های رسمی هواشناسی و آمادگی برای سناریوهای مختلف بارشی تأکید کرده است.
از نگاه مدیریت بخش کشاورزی، بارش‌های مناسب می‌توانند به بهبود رطوبت خاک، تأمین بخشی از نیاز آبی کشت‌های پاییزه و تقویت منابع آبی کمک کنند؛ بااین‌حال، بهره‌برداری مؤثر از این شرایط مستلزم مدیریت مصرف آب، جمع‌آوری اصولی روان‌آب‌ها و برنامه‌ریزی متناسب با نیازهای هر منطقه است.
در مقابل، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت ممکن است به روان‌آب‌های مخرب، فرسایش خاک و خسارت به اراضی و زیرساخت‌های کشاورزی منجر شوند. به همین دلیل، تقویت اقدامات آبخیزداری، افزایش آمادگی کشاورزان و حفاظت از منابع طبیعی در کنار استفاده از فرصت بارش‌ها اهمیت دارد. توسعه سامانه‌های آبیاری نوین، افزایش بهره‌وری آب و حفاظت از منابع آب زیرزمینی نیز از اولویت‌هایی است که حتی در صورت افزایش بارندگی باید دنبال شود؛ زیرا بارش‌های فصلی به‌تنهایی نمی‌توانند مشکلات ساختاری ناشی از خشکسالی طولانی‌مدت را برطرف کنند.
هواشناسی؛ حلقه اتصال پیش‌بینی، پیشگیری و تصمیم‌گیری
در کنار برنامه‌ریزی‌های مدیریت بحران و کشاورزی، اداره‌کل هواشناسی خراسان جنوبی نیز بر تقویت تعامل با دستگاه‌های اجرایی و گسترش دسترسی بهره‌برداران به اطلاعات جوی تأکید دارد. در همین راستا، جواد نخعی، مدیرکل هواشناسی استان، روز سه‌شنبه 21 مهرماه 1405 در شهرستان خوسف با مالکی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرمانداری این شهرستان، دیدار و درباره مسائل مرتبط با ال‌نینو، توسعه زیرساخت‌های هواشناسی و افزایش همکاری‌های بین‌بخشی گفت‌وگو کرد.
در این نشست، خبیری، مدیر جهاد کشاورزی خوسف، بخشی، مدیر صندوق بیمه محصولات کشاورزی استان و فتحی، رئیس اداره منابع طبیعی خوسف نیز حضور داشتند و درباره راهکارهای افزایش تاب‌آوری بخش کشاورزی در برابر مخاطرات جوی تبادل نظر کردند.
یکی از محورهای اصلی این نشست، پیگیری واگذاری زمین برای احداث ایستگاه هواشناسی در شهر خوسف بود. توسعه این زیرساخت می‌تواند به افزایش دسترسی به داده‌های دقیق‌تر جوی و اقلیمی منطقه کمک کند و زمینه تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر در حوزه‌های کشاورزی، مدیریت منابع آب و مقابله با مخاطرات طبیعی را فراهم آورد.
حاضران همچنین بر ضرورت تسریع در روند اداری واگذاری زمین و همکاری دستگاه‌های مرتبط برای توسعه زیرساخت‌های هواشناسی تأکید کردند. نخعی در این نشست، هواشناسی را از ارکان اصلی مدیریت بحران دانست و بر نقش پیش‌بینی به‌موقع مخاطرات جوی، آگاهی‌بخشی عمومی و شفافیت اطلاعاتی در کاهش خسارات احتمالی تأکید کرد.
تقویت ارتباط میان اداره‌کل هواشناسی، جهاد کشاورزی، صندوق بیمه محصولات کشاورزی و فرمانداری نیز از دیگر محورهای مطرح‌شده بود. استفاده از هشدارها و بولتن‌های تخصصی هواشناسی می‌تواند به کشاورزان کمک کند تا درباره زمان کاشت، مدیریت مزارع و اقدامات پیشگیرانه تصمیم‌های مناسب‌تری بگیرند.
آموزش کشاورزان برای مواجهه با نوسانات اقلیمی
در ادامه همین رویکرد، کارگاه آموزشی تخصصی «آشنایی با پدیده ال‌نینو و تأثیرات آن بر بخش کشاورزی» با همکاری اداره‌کل هواشناسی خراسان جنوبی و مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان خوسف برگزار شد. در این کارگاه، مدیرکل هواشناسی استان، مدیر جهاد کشاورزی خوسف، مدیر بیمه صندوق کشاورزی استان، کارشناسان و جمعی از کشاورزان و بهره‌برداران منطقه حضور داشتند.
جواد نخعی در بخش آموزشی این برنامه، به تشریح ماهیت پدیده اقیانوسی ـ جوی ال‌نینو و چرخه آن پرداخت و ابعاد احتمالی تأثیر این پدیده بر الگوهای بارش، دما و نوسانات جوی منطقه را تشریح کرد. محور اصلی این آموزش‌ها، اهمیت استفاده از داده‌های هواشناسی کاربردی در برنامه‌ریزی فعالیت‌های کشاورزی بود. آگاهی از وضعیت سامانه‌های جوی و بهره‌گیری صحیح از پیش‌بینی‌های فصلی می‌تواند در مدیریت منابع آب، تنظیم تقویم زراعی و کاهش خسارات احتمالی مؤثر باشد.
در این برنامه، مدیر بیمه صندوق کشاورزی استان نیز درباره نقش حمایت‌های بیمه‌ای در پوشش ریسک‌های ناشی از مخاطرات طبیعی و تغییرات اقلیمی توضیح داد و بر ضرورت توسعه فرهنگ بیمه محصولات کشاورزی تأکید کرد. پرسش و پاسخ میان کشاورزان و مسئولان، بررسی مشکلات محلی و دریافت نظرات بهره‌برداران درباره کیفیت خدمات هواشناسی از دیگر بخش‌های این کارگاه بود. در پایان نیز فرم‌های نظرسنجی برای جمع‌آوری دیدگاه‌ها و پیشنهادهای حاضران توزیع شد.
تداوم چنین برنامه‌هایی می‌تواند به تقویت ارتباط میان تولیدکنندگان و نهادهای تخصصی کمک کند؛ البته اثربخشی این آموزش‌ها به استمرار اطلاع‌رسانی، دسترسی آسان به هشدارهای معتبر و تبدیل اطلاعات هواشناسی به توصیه‌های کاربردی برای هر منطقه وابسته است.
عشایر و مخاطرات جوی؛ ضرورت حفاظت از سرمایه‌های دامی
جامعه عشایری خراسان جنوبی نیز به دلیل وابستگی مستقیم معیشت به وضعیت مراتع، منابع آب و شرایط جوی، از گروه‌هایی است که باید در برنامه‌ریزی‌های مرتبط با تغییرات اقلیمی مورد توجه قرار گیرد. در همین چارچوب و به مناسبت گرامیداشت 15 مهرماه، روز ملی روستا و عشایر، جواد نخعی با حضور در اداره‌کل امور عشایر استان با حجت خادمی‌نژاد، مدیرکل این مجموعه، دیدار و درباره چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌رو گفت‌وگو کرد.
در این نشست، جمعی از مسئولان حوزه‌های حراست، پدافند غیرعامل، مدیریت بحران، طرح و برنامه و امور اداری اداره‌کل امور عشایر نیز حضور داشتند. طرفین با تأکید بر نقش جامعه عشایری در امنیت غذایی و اقتصاد استان، درباره ضرورت استفاده از داده‌های هواشناسی برای کاهش خطرات محیطی و افزایش تاب‌آوری این جامعه تبادل نظر کردند.
برگزاری دوره‌های آموزشی تخصصی هواشناسی کاربردی برای عشایر و استفاده بیشتر از اپلیکیشن‌های هواشناسی برای دسترسی به پیش‌بینی‌ها و هشدارهای جوی، از محورهای مورد تأکید در این نشست بود. دسترسی به اطلاعات جوی می‌تواند در تصمیم‌گیری درباره زمان کوچ، چرای دام و فعالیت‌های تولیدی مؤثر باشد و به عشایر کمک کند تا در برابر مخاطراتی مانند بارش‌های شدید، تغییرات ناگهانی دما و شرایط نامساعد جوی آمادگی بیشتری داشته باشند.
در این زمینه، تداوم همکاری میان اداره‌کل هواشناسی و اداره‌کل امور عشایر و توجه به نیازهای اطلاعاتی بهره‌برداران، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش آسیب‌پذیری جامعه عشایری نقش داشته باشد.
دهیاران و بخشداران؛ حلقه انتقال هشدارهای هواشناسی به روستاها
یکی دیگر از محورهای برنامه‌های استان، تقویت نقش مدیریت محلی در انتقال هشدارهای هواشناسی و آماده‌سازی مناطق روستایی برای مواجهه با مخاطرات جوی است. همچنین نشست مشترک دهیاران و بخشداران خراسان جنوبی با محوریت تشریح وضعیت بارش‌ها، پیش‌بینی‌های فصلی و پدیده ال‌نینو، به میزبانی مرکز علمی کاربردی شهرداری بیرجند و با هماهنگی دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری برگزار شد. این نشست با حضور مسئولان استانی به‌صورت حضوری و برخط همراه بود.
جواد نخعی در این جلسه، ضمن تشریح نقشه‌های پیش‌بینی فصلی و ماهیت پدیده ال‌نینو، بر ضرورت توجه به اطلاعات هواشناسی در مدیریت منابع آب، فعالیت‌های کشاورزی و برنامه‌ریزی برای شرایط احتمالی تأکید کرد.
وی با اشاره به اهمیت نقش دهیاران و بخشداران در مدیریت محلی، انتقال به‌موقع هشدارها به کشاورزان و ساکنان مناطق روستایی را یکی از راهکارهای کاهش خسارات احتمالی دانست.
به گفته وی، آمادگی در برابر شرایط جوی تنها به صدور پیش‌بینی محدود نمی‌شود، بلکه استفاده مؤثر از اطلاعات و تبدیل آن به اقدامات عملی در سطح روستاها و بخش‌ها اهمیت اساسی دارد. در این نشست همچنین بر ضرورت ارتباط مستمر مدیران محلی با ایستگاه‌های هواشناسی، پایش سامانه‌های بارشی و تقویت زیرساخت‌های اطلاع‌رسانی در دهیاری‌ها تأکید شد.
ضرورت پرهیز از برداشت قطعی از پیش‌بینی‌های ال‌نینو
مجموعه اقدامات و نشست‌های برگزارشده در خراسان جنوبی نشان می‌دهد که مدیریت پیامدهای احتمالی ال‌نینو به یک بخش خاص محدود نیست و هماهنگی میان هواشناسی، مدیریت بحران، جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، بیمه کشاورزی و امور عشایر را ضروری می‌سازد.
بااین‌حال، نکته مهم آن است که ال‌نینو به‌تنهایی تعیین‌کننده میزان و توزیع بارش در یک استان نیست و نمی‌توان صرفاً بر اساس وقوع این پدیده، افزایش قطعی بارندگی یا کاهش خطر خشکسالی را پیش‌بینی کرد. پیش‌بینی‌های فصلی نیز با عدم‌قطعیت همراه‌اند و باید در کنار اطلاعات به‌روز، شرایط محلی و هشدارهای کوتاه‌مدت مورد استفاده قرار گیرند.
برای خراسان جنوبی، هر دو سناریوی بارش کمتر از انتظار و وقوع بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت نیازمند برنامه‌ریزی است. در سناریوی نخست، مدیریت مصرف آب، حفاظت از منابع زیرزمینی و سازگاری با کم‌آبی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ در سناریوی دوم نیز آمادگی برای مقابله با روان‌آب‌ها، حفاظت از اراضی کشاورزی، ایمن‌سازی زیرساخت‌ها و اطلاع‌رسانی سریع ضرورت دارد.
از سوی دیگر، توسعه ایستگاه‌های هواشناسی، افزایش دسترسی روستاییان، کشاورزان و عشایر به اطلاعات معتبر، آموزش کاربردی و تقویت پوشش بیمه‌ای می‌تواند به کاهش آسیب‌پذیری در برابر مخاطرات اقلیمی کمک کند.
در نهایت، میزان موفقیت خراسان جنوبی در مواجهه با پیامدهای احتمالی ال‌نینو، بیش از آنکه به افزایش یا کاهش احتمالی بارش‌ها وابسته باشد، به کیفیت پیش‌بینی‌ها، آمادگی دستگاه‌های اجرایی، هماهنگی میان‌بخشی و تبدیل هشدارهای هواشناسی به اقدامات پیشگیرانه و عملیاتی بستگی دارد.
انتهای پیام/