به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، سلامت روان از حقوق بنیادین همه شهروندان است؛ حقی که برای سالمندان، افراد دارای معلولیت و سایر گروه‌های آسیب‌پذیر، به دلیل مواجهه با تنهایی، فشارهای اقتصادی و محدودیت‌های اجتماعی، اهمیت دوچندانی دارد. کارشناسان معتقدند حمایت مؤثر از این افراد، پیش از هر چیز به احترام، حفظ استقلال فردی و فراهم کردن فرصت‌های برابر نیاز دارد؛ نه نگاه ترحم‌آمیز و تصمیم‌گیری به جای آنان.

23 مهرماه در تقویم هفته سلامت روان به موضوع «سلامت روان در گروه‌های آسیب‌پذیر و کم‌توان» اختصاص دارد؛ مناسبتی که فرصتی برای بررسی مسئولیت خانواده‌ها، جامعه و نهادهای حمایتی در قبال افرادی است که ممکن است با فشارهای روحی، جسمی و معیشتی بیشتری مواجه باشند.

راحله شهریاری، کارشناس ارشد روان‌شناسی بالینی و مشاور خانواده مرکز بهداشت شهرستان بیرجند، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با تأکید بر اهمیت سلامت روان گروه‌های آسیب‌پذیر اظهار کرد: سلامت روان نعمتی همگانی است، اما سالمندان، افراد دارای معلولیت، کودکان در شرایط دشوار، مبتلایان به بیماری‌های مزمن و افراد درگیر با مشکلات اقتصادی، به دلیل محدودیت در ارتباطات اجتماعی، احساس تنهایی، وابستگی ناخواسته و موانع دسترسی به خدمات، ممکن است در معرض فشارهای روانی مضاعف قرار گیرند.

وی افزود: توجه به این گروه‌ها نباید تنها به تأمین نیازهای جسمی و معیشتی محدود شود، بلکه نیازهای عاطفی و روانی آنان نیز باید در برنامه‌های حمایتی خانواده‌ها و نهادهای مسئول مورد توجه قرار گیرد.

حمایت واقعی؛ احترام به استقلال فردی

شهریاری با هشدار نسبت به برداشت‌های نادرست از مفهوم ناتوانی تصریح کرد: آسیب‌پذیری هرگز به معنای ناتوانی مطلق نیست. بسیاری از افراد دارای معلولیت، سالمندان و سایر گروه‌های آسیب‌پذیر از توانمندی‌ها، استعدادها و ظرفیت‌های ارزشمندی برخوردارند که باید دیده شود و فرصت بروز پیدا کند.

این کارشناس سلامت روان ادامه داد: حمایت واقعی به معنای تصمیم‌گیری قیم‌مآبانه به جای فرد نیست، بلکه باید حق انتخاب، استقلال عملکردی و مشارکت او در تصمیم‌های مربوط به زندگی‌اش حفظ و تقویت شود.

به گفته وی، گاهی خانواده‌ها با نیت کمک و مراقبت، فرصت تصمیم‌گیری و انجام مستقل امور را از فرد می‌گیرند؛ در حالی که حمایت مؤثر باید متناسب با نیازهای واقعی فرد باشد و تا حد امکان، زمینه مشارکت و استقلال او را فراهم کند.

این موضوع به‌ویژه درباره سالمندان و افراد دارای معلولیت اهمیت دارد؛ چراکه احترام به انتخاب‌های فردی، حفظ شأن انسانی و پرهیز از تحمیل تصمیم‌ها می‌تواند در تقویت احساس ارزشمندی و کاهش وابستگی روانی آنان مؤثر باشد.

تنهایی؛ زنگ خطری برای سلامت روان

شهریاری با اشاره به نقش ارتباطات اجتماعی در حفظ سلامت روان گروه‌های آسیب‌پذیر گفت: گاهی یک تماس تلفنی ساده، دیدار حضوری یا شنیدن صمیمانه دغدغه‌های یک سالمند یا فرد دارای معلولیت، می‌تواند احساس تنهایی و بی‌پناهی را کاهش دهد.

وی تأکید کرد: ارتباط مؤثر تنها به حضور فیزیکی در کنار افراد محدود نمی‌شود، بلکه شنیدن بدون قضاوت، توجه به احساسات و فراهم کردن فضایی امن برای بیان نگرانی‌ها نیز اهمیت دارد.

این کارشناس سلامت روان با اشاره به برخی نشانه‌های هشداردهنده افزود: نباید گوشه‌گیری، بی‌حوصلگی، افت عملکرد یا اضطراب را صرفاً به افزایش سن یا وجود بیماری نسبت داد؛ زیرا این تغییرات ممکن است از نشانه‌های اولیه مشکلات سلامت روان باشند و به توجه و مداخله به‌موقع نیاز داشته باشند.

به گفته شهریاری، خانواده‌ها باید تغییرات رفتاری و خلقی اعضای آسیب‌پذیر را جدی بگیرند و در صورت تداوم یا تشدید این نشانه‌ها، از دریافت خدمات تخصصی روان‌شناختی غافل نشوند.

مراقبان خانگی هم به حمایت نیاز دارند

یکی دیگر از موضوعات مهم در سلامت روان گروه‌های آسیب‌پذیر، وضعیت افرادی است که مسئولیت مراقبت مستمر از سالمندان، بیماران و افراد دارای معلولیت را بر عهده دارند. شهریاری با اشاره به فشارهای روانی مراقبان خانگی اظهار کرد: افرادی که شبانه‌روز از اعضای خانواده خود مراقبت می‌کنند، ممکن است در معرض خستگی مزمن و فرسودگی روانی قرار گیرند؛ به همین دلیل، سلامت روان مراقبان نیز باید به‌عنوان بخشی از فرایند حمایت مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: فراهم کردن فرصت استراحت، تقسیم مسئولیت‌های مراقبتی میان اعضای خانواده، حمایت عاطفی و دسترسی به خدمات مشاوره‌ای می‌تواند از شدت فشارهای روانی مراقبان بکاهد.

این کارشناس سلامت روان خاطرنشان کرد: حمایت از خانواده‌ها و مراقبان، در واقع به حفظ کیفیت مراقبت از فرد نیازمند کمک می‌کند؛ زیرا مراقبی که از سلامت جسمی و روانی مناسب برخوردار باشد، بهتر می‌تواند مسئولیت‌های خود را انجام دهد.

چه زمانی باید از خدمات تخصصی کمک گرفت؟

شهریاری با تأکید بر اهمیت شناسایی به‌موقع مشکلات سلامت روان بیان کرد: در صورت مشاهده نشانه‌هایی مانند ناامیدی مداوم، اضطراب فراگیر، تغییرات شدید در الگوی خواب و اشتها یا انزوای اجتماعی گسترده، مراجعه به متخصصان و استفاده از خدمات مراکز بهداشتی و درمانی ضروری است.

وی ادامه داد: بی‌توجهی به نشانه‌های هشداردهنده یا نسبت دادن همه تغییرات رفتاری به سن، معلولیت و بیماری می‌تواند روند شناسایی و رسیدگی به مشکلات روانی را به تأخیر بیندازد.

به گفته این کارشناس، افزایش آگاهی خانواده‌ها درباره سلامت روان، گفت‌وگوی بدون سرزنش با افراد آسیب‌پذیر و فراهم کردن امکان دسترسی به خدمات مشاوره‌ای، از اقداماتی است که می‌تواند در پیشگیری از تشدید مشکلات روانی نقش داشته باشد.

سلامت روان؛ مسئولیتی مشترک

سلامت روان گروه‌های آسیب‌پذیر تنها مسئولیت خانواده‌ها نیست، بلکه تحقق آن به همکاری نهادهای بهداشتی، سازمان‌های حمایتی و جامعه نیز وابسته است. دسترسی عادلانه به خدمات درمانی و مشاوره‌ای، مناسب‌سازی محیط‌های عمومی، تقویت ارتباطات اجتماعی و کاهش موانع اقتصادی و فرهنگی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند شرایط زندگی این افراد را بهبود بخشد. شهریاری در پایان تأکید کرد: سلامت روان پایدار زمانی محقق می‌شود که هیچ شهروندی به دلیل فقر، ناتوانی جسمی یا شرایط سنی از چتر حمایت‌های اجتماعی و درمانی محروم نماند.

روزهای مرتبط با سلامت روان فرصتی برای یادآوری این واقعیت است که حمایت از افراد آسیب‌پذیر، بیش از دلسوزی صرف، به احترام، شنیدن صدای آنان، حفظ استقلال فردی و فراهم کردن فرصت‌های برابر نیاز دارد؛ مسیری که می‌تواند به افزایش احساس امنیت، تقویت روابط اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی این افراد منجر شود.

انتهای پیام/257