به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، توسعه هوش مصنوعی به تدریج از یک چالش صرفاً فناورانه در حال تبدیل شدن به یک مسئله حیاتی در حوزه انرژی است. آموزش و بهره‌برداری از مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی نیازمند توان پردازشی بالا، پردازش داده‌ها مستلزم احداث دیتاسنترهای عظیم و این مراکز نیازمند حجم پایدار و کلانی از انرژی برق هستند.

از این رو، کشورهایی که درصدد توسعه زیرساخت‌های بومی هوش مصنوعی و جذب شرکت‌های بین‌المللی فناوری هستند، باید هم‌زمان چالش تامین انرژی آن‌ها را نیز حل‌وفصل کنند. این موضوع برای قزاقستان اهمیت ویژه‌ای یافته است؛ چرا که این کشور روی توسعه زیرساخت‌های بومی هوش مصنوعی حساب ویژه‌ای باز کرده و در حال افزایش ظرفیت‌های پردازشی خود است.

یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌ها در این راستا، «دره مراکز داده (دیتاسنترها)» در منطقه اکیباستوز است؛ جایی که قرار است مراکز داده و ظرفیت‌های پردازشی هوش مصنوعی در آن مستقر شوند.

نخستین فاز این پروژه برای ظرفیت 50 مگاوات طراحی شده و زیرساخت انرژی کل سایت برای 300 مگاوات با قابلیت توسعه تا 1 گیگاوات پیش‌بینی شده است. چنین مقیاسی نیازمند آماده‌سازی پیش‌دستانه ظرفیت‌ها و شبکه‌های جدید برق است. هم‌زمان قزاقستان در حال افزایش تولید برق و اجرای سازوکاری است که طبق آن، پروژه‌های بزرگ دیجیتال خود در ایجاد ظرفیت‌های جدید انرژی مشارکت کنند.

چرا هوش مصنوعی به برق بیشتری نیاز دارد؟

رشد مصرف برق در دیتاسنترها به یک روند جهانی تبدیل شده است. بر اساس برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی، دیتاسنترها در سراسر جهان در سال 2025 حدود 485 تراوات‌ساعت برق مصرف کرده‌اند.

انتظار می‌رود این میزان تا سال 2030 تقریباً دو برابر شده و به حدود 950 تراوات‌ساعت (معادل 3 درصد از کل تقاضای جهانی برق) برسد. در این میان، بار ناشی از زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی سریع‌تر از همه در حال رشد است و آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند مصرف برق دیتاسنترهای محورِ هوش مصنوعی طی پنج سال سه برابر شود.

افزون بر این، برق فقط برای خود سرورها مصرف نمی‌شود؛ بلکه مجتمع‌های بزرگ پردازشی نیازمند تغذیه مداوم، سیستم‌های سرمایه‌شی پیشرفته، ظرفیت‌های پشتیبان و شبکه توزیع توسعه‌یافته هستند.

بنابراین هرچه ظرفیت‌های هوش مصنوعی سریع‌تر رشد کنند، این پرسش جدی‌تر مطرح می‌شود که آیا شبکه برق قادر به تامین انرژی مورد نیاز آن‌ها خواهد بود یا خیر. برای قزاقستان، این پرسش اکنون به یک مسئله کاملاً کاربردی و عملیاتی تبدیل شده است.

علت انتخاب اکیباستوز برای احداث دره دیتاسنترها

شهر اکیباستوز از دیرباز یکی از هاب‌های اصلی انرژی قزاقستان بوده و نیروگاه‌های بزرگ و بخش عمده تولید برق زغال‌سنگی کشور در آن متمرکز شده است. از این رو، انتخاب این شهر برای استقرار دیتاسنترهای بزرگ کاملاً منطقی است؛ زیرا این مراکز نیازمند دسترسی پایدار به حجم عظیمی از برق هستند.

قزاقستان دقیقاً در همین منطقه در حال ایجاد «دره دیتاسنترها» به عنوان بستری برای جانمایی مراکز داده و ظرفیت‌های پردازشی هوش مصنوعی است.

نخستین مرکز با ظرفیت 50 مگاوات هم‌اکنون در حال احداث بوده و راه‌اندازی آن برای ژوئن 2027 برنامه‌ریزی شده است. برای این سایت یک پست برق با ظرفیت 215 مگاوات خریداری شده و زیرساخت‌های مهندسی و مخابراتی آن در حال آماده‌سازی است.

طبق داده‌های دولت قزاقستان، زیرساخت انرژی این پروژه برای 300 مگاوات با امکان توسعه مرحله‌ای تا یک گیگاوات طراحی شده است.

این در حالی است که میزان تقاضا و علاقه مشتریان بالقوه بسیار فراتر از ارزیابی‌های اولیه بوده و طبق آخرین آمارهای دولتی، تقاضای بالقوه برای ظرفیت‌های «دره دیتاسنترها» از 500 مگاوات عبور کرده است. به عبارت دیگر، موضوع تنها احداث چند دیتاسنتر نیست، بلکه زیر چنین باری باید از قبل پست‌های برق، خطوط انتقال و ظرفیت‌های جدید نیروگاهی آماده شوند.

پروژه دیگری نیز در اکیباستوز توسط شرکت سنگاپوری «انرژی کپیتال گلوبال» در حال بررسی است. طبق اعلام شرکت ملی «کازاخ اینوست»، این پروژه شامل احداث پردیس دیتاسنترها برای ماموریت‌های هوش مصنوعی است. در فاز نخست، بار پردازشی آن می‌تواند حدود 100 مگاوات باشد و در آینده امکان توسعه آن تا یک گیگاوات وجود دارد.

سنگینی بار یک گیگاواتی بر شبکه برق قزاقستان

مقیاس بار آتی را می‌توان در مقایسه با کل صنعت برق قزاقستان بهتر درک کرد. در سال 2025، این کشور 123.1 میلیارد کیلووات‌ساعت برق تولید کرد و وزارت انرژی انتظار دارد در سال 2026 این رقم به 126.5 میلیارد کیلووات‌ساعت برسد. این در حالی است که در سال گذشته میزان مصرف از تولید پیشی گرفته و به 124.6 میلیارد کیلووات‌ساعت رسیده بود.

اگر مجموعه‌ای با بار الکتریکی یک گیگاوات به صورت پیوسته در طول سال فعال باشد، به تنهایی به حدود 8.76 میلیارد کیلووات‌ساعت برق نیاز خواهد داشت که این میزان معادل حدود 7 درصد از کل تولید برق قزاقستان در سال 2025 است.

البته باید توجه داشت که «دره دیتاسنترها» به صورت مرحله‌ای توسعه خواهد یافت و رقم یک گیگاوات چشم‌انداز آتی سایت است، نه مصرف امروز آن. اما این رقم به خوبی حجم بار وارده را نشان می‌دهد. در چنین مقیاسی، متصل کردن دیتاسنتر به شبکه موجود کافی نیست، بلکه هم‌زمان با ظرفیت‌های پردازشی باید تولید برق و زیرساخت‌های شبکه نیز توسعه یابند.

راهکارهای قزاقستان برای جبران ناترازی برق

توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در قزاقستان هم‌زمان با دوره توسعه فعال شبکه برق این کشور شده است. بر اساس آمارهای وزارت انرژی، در نیمه نخست سال 2026 این کشور 63.4 میلیارد کیلووات‌ساعت برق تولید کرده که 1.9 درصد بیشتر از سال قبل است. طی سال جاری برنامه‌ریزی شده که حدود 2.6 گیگاوات ظرفیت جدید از طریق نیروگاه‌های گازی، مدرن‌سازی واحدهای موجود و پروژه‌های تجدیدپذیر وارد مدار شود.

با این وجود، مسئله ناترازی انرژی همچنان مطرح است. وزارت انرژی قزاقستان امیدوار است تا پایان سه ماهه نخست سال 2027 مشکل ناترازی را به طور کامل حل کرده و تا سال 2029 به مازاد پایدار تولید برق دست یابد.

در این بستر، دیتاسنترهای بزرگ منبع جدیدی برای تقاضای آتی خواهند بود و هرچه ظرفیت‌های پردازشی بیشتری در کشور ایجاد شود، به نیروگاه‌ها و شبکه‌های جدیدتری نیاز خواهد بود.

الگوی «70/30»؛ مشارکت دیتاسنترها در تولید برق

برای توسعه دیتاسنترهای بزرگ، قزاقستان در حال وارد کردن الگوی موسوم به «70/30» است. طبق توضیحات وزارت هوش مصنوعی و توسعه دیجیتال، این سازوکار به منظور جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در توسعه نیروگاه‌ها و تامین برق پروژه‌های جدید دیجیتال طراحی شده است.

الگوی مذکور بدین صورت عمل می‌کند که تا 70 درصد از ظرفیت نیروگاهیِ جدیداً ایجاد شده به مصرف‌کننده بزرگ (دیتاسنتر) اختصاص می‌یابد و حداقل 30 درصد آن باید وارد شبکه سراسری برق کشور شود.

معنای این الگو برای دیتاسنترها آن است که سرمایه‌گذار در زمان احداث پروژه‌های پرتراکم، می‌تواند هم‌زمان در ایجاد ظرفیت‌های جدید نیروگاهی مشارکت کند و تنها متکی به شبکه موجود نباشد.

جذابیت این الگو هم‌اکنون وارد فاز عملیاتی شده است؛ چنان‌که در اکیباستوز، شرکت با مسئولیت محدود «سنتر راهکارهای انرژی» در حال مدرن‌سازی نیروگاه حرارتی محلی است تا در قالب برنامه «70/30» ظرفیت تولید آن را افزایش دهد.

انرژی؛ شالوده اصلی زیرساخت‌های هوش مصنوعی

رویه‌کرد قزاقستان در حوزه هوش مصنوعی فراتر از زیرساخت‌های صرفاً دیجیتال رفته است. احداث دیتاسنترهای بزرگ علاوه بر سرور، کانال‌های ارتباطی و سرمایه‌گذاری، نیازمند تامین انرژی پایدار است. از این رو، توسعه هوش مصنوعی پیوندی تنگاتنگ با مدرن‌سازی نیروگاه‌ها، احداث شبکه‌ها و ایجاد سازوکارهای جدید تامین مالی پروژه‌های انرژی یافته است.

شهر اکیباستوز در این ساختار به نقطه‌ای تبدیل شده که این دو مسیر در آن به هم می‌رسند؛ از یک سو یک هاب بزرگ انرژی و از سوی دیگر مرکز آتی پردازش داده‌ها.

در حال حاضر بخش عمده پروژه‌های اعلام‌شده در مرحله احداث یا بررسی قرار دارند. از این رو، پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا قزاقستان می‌تواند دیتاسنترهای جدید را جذب کند یا خیر، بلکه مسئله این است که زیرساخت‌های انرژی با چه سرعتی می‌توانند هم‌پای این پروژه‌ها رشد کنند.

انتهای پیام/