به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیر گرجستان، در پی بروز برخی حواشی و حساسیت‌های منطقه‌ای، با اتخاذ رویکردی دیپلماتیک اعلام کرد که تمامی مسائل مرتبط با تعیین و تحدید حدود مرزی این کشور با جمهوری آذربایجان و ارمنستان، منحصراً در فضایی دوستانه، برادرانه و بر پایه حسن همجواری حل‌وفصل خواهد شد.

این مواضع صریح نخست‌وزیر گرجستان در شرایطی مطرح شد که اخیراً انجام برخی کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه یک کلیسای تاریخی واقع در قلمرو جمهوری آذربایجان، موجب بروز تنش‌های رسانه‌ای و حساسیت‌هایی میان محافل مذهبی و سیاسی شده بود.

ریشه‌های تنش؛ از کاوش‌های باستان‌شناسی تا واکنش‌های دیپلماتیک

آغاز این فرآیند به بیانیه جنجالی و موضع‌گیری تند کلیسای ارتودوکس گرجستان بازمی‌گردد. کلیسای گرجستان با صدور بیانیه‌ای درباره کاوش‌های باستان‌شناسی در نزدیکی کلیسای «کورموخی» واقع در خاک جمهوری آذربایجان، خواستار هماهنگی پیشینی و اخذ مجوز از مقام پاتریارک (رهبری کلیسای گرجستان) برای انجام هرگونه عملیات عمرانی و کاوش در این محوطه شد.

این درخواست با پاسخ قاطع دستگاه دیپلماتیک باکو مواجه شد؛ به‌طوری که وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان به کلیسای گرجستان توصیه کرد که اشتباهات گذشته برخی کشورها درباره میراث فرهنگی، تعلق تاریخی و قدمت بناهای مذهبی واقع در اراضی حاکمیتی آذربایجان را تکرار نکند.

اگرچه کلیسای کورموخی به دلیل قرار گرفتن در عمق خاک جمهوری آذربایجان، هیچ‌گونه ارتباط حقوقی یا جغرافیایی با مسئله تحدید حدود مرزی دو کشور ندارد، اما بازتاب رسانه‌ای این بیانیه‌ها افکار عمومی را ملتهب ساخت و بار دیگر ضرورت تعیین تکلیف نهایی خطوط مرزی میان دو کشور همسایه را در صدر اخبار قرار داد.

بازخوانی یک پرونده قدیمی؛ مانور سیاسی زورابیشویلی در داوید قارچی

بررسی ابعاد تاریخی این پرونده نشان می‌دهد که مسئله مرزهای دو کشور پیش‌تر نیز بازیچه رقابت‌های سیاسی شده بود. در سال 2019، سالومه زورابیشویلی، رئیس‌جمهور وقت گرجستان، در اقدامی جنجالی به مناطق مرزی با آذربایجان سفر کرد و در برابر بخش‌هایی از مجتمع صومعه‌ای «داوید قارچی» (کشیکچی‌داغ) که در خاک جمهوری آذربایجان قرار دارد، همراه با نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی عکس یادگاری گرفت.

زورابیشویلی در آن مقطع خواستار شتاب‌بخشی به مذاکرات با باکو برای تعیین حدود مرزی شد؛ اقدامی که هدف پنهان آن انتقال مالکیت این مجتمع تاریخی به داخل مرزهای گرجستان بود. طبق گزارش‌های معتبر، این اقدام زورابیشویلی به تحریک و درخواست مستقیم پاتریارک کلیسای ارتودوکس صورت گرفته بود.

دولت کوباخیدزه تا پیش از این از هرگونه اظهارنظر علنی درباره اقدامات زورابیشویلی و مسائل مرزی خودداری می‌کرد؛ چرا که طبق قانون اساسی گرجستان، رئیس‌جمهور جایگاهی تشریفاتی دارد. اما بیانیه اخیر وزارت خارجه آذربایجان، نخست‌وزیر گرجستان را واداشت تا شخصاً وارد میدان شده و شفاف‌سازی کند.

کوباخیدزه تأکید کرد که گرجستان مصمم به ادامه فرآیند قانونی تحدید حدود مرزی با باکو است و هیچ‌گونه تنش یا اختلافی میان تفلیس و باکو وجود ندارد، بلکه تمام موضوعات در فضایی آکنده از احترام متقابل، دوستی و شراکت استراتژیک بررسی می‌شود.

وی در سخنان خود از نام بردن از مکان‌های خاص نظیر کلیسای کورموخی یا صومعه داوید قارچی خودداری کرد تا از سوءاستفاده‌های سیاسی جلوگیری کند.

این رویکرد کوباخیدزه تفاوت فاحشی با اسلاف وی دارد. ایراکلی غاریباشویلی، نخست‌وزیر سابق گرجستان، در سال‌های 2020 و 2021 علی‌رغم پرهیز از مواضع علنی، در پشت پرده به گروه‌های خاصی برای پررنگ کردن مسئله مرزها کمک می‌کرد.

غاریباشویلی در سال 2024 از سمت خود برکنار شد و هم‌اکنون در حال سپری کردن محکومیت 5 ساله خود به جرم فساد مالی است؛ هرچند وی در نامه‌هایش مدعی شده که علت اصلی مغضوب شدنش، تحرکات سیاسی در پرونده مرزی با آذربایجان بوده است.

نکته حائز اهمیت این است که در جریان سفر نهم آوریل امسال الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان به تفلیس، موضوع مرزها نه تنها در هیچ‌یک از اسناد رسمی گنجانده نشد، بلکه در مذاکرات عالی‌رتبه نیز مطرح نشد؛ زیرا باکو و تفلیس توافق کرده‌اند این مسئله حساس را دور از جنجال‌های رسانه‌ای و در چارچوب کمیسیون‌های تخصصی وزارتی پیگیری کنند.

دیدگاه کارشناسان؛ لزوم تداوم مذاکرات فنی و کانال‌های ارتباطی

نیکا لردکیپانیدزه، کارشناس برجسته مسائل منطقه‌ای، در ارزیابی این تحولات تأکید می‌کند: «حتی اگر طرفین در کوتاه مدت نتوانند در خصوص برخی از قطعات و اراضی مرزی به توافق نهایی دست یابند، تداوم کار کمیسیون‌های مشترک به عنوان یک مکانیسم دائمی و خط ارتباطی مستقیم میان تفلیس و باکو عمل خواهد کرد. این روند اجازه می‌دهد روابط دو کشور در سایر حوزه‌های اقتصادی و استراتژیک بدون مانع توسعه یافته و از بروز سوءتفاهم‌های آتی جلوگیری شود.»

وی خاطرنشان ساخت که کمیسیون‌های تعیین و تحدید حدود مرزی از متخصصان و کارشناسان زبده تشکیل شده‌اند و پتانسیل بالایی برای دستیابی به راهکارهای مرضی‌الطرفین و مبتنی بر سازش دارند.

تعاملات سازنده نیروهای مرزبانی دو کشور در نقاط صفر مرزی

در سطح عملیاتی نیز، همکاری‌های نزدیکی میان نهادهای امنیتی دو کشور برقرار است. اگرچه پلیس مرزی وزارت کشور گرجستان به دلیل رعایت سلسله‌مراتب اداری از اظهارنظر رسمی خودداری کرده، اما یک مقام آگاه و افسر ارشد مرزبانی گرجستان اعلام کرد که نیروهای مرزبانی مداخله‌ای در مذاکرات سیاسی ندارند و تنها وظایف فنی و حفاظتی را ایفا می‌کنند.

به گفته این منبع، روابط کاری و حرفه‌ای بسیار متقابل و اعتمادآفرینی میان مرزبانان گرجستان و جمهوری آذربایجان در تمامی خطوط مرزی برقرار است و طرفین در ارتباط مستمر و روزانه هستند. در برخی مناطق کوهستانی و صعب‌العبور، فاصله مرزبانان دو کشور تنها چند متر است، اما تعاملات سازنده و روابط حرفه‌ای مانع از بروز هرگونه حادثه ناگواری شده است.

وضعیت فعلی مرزها؛ تعیین تکلیف بیش از دو سوم خطوط مرزی

طول مرزهای مشترک جمهوری آذربایجان و گرجستان بین 450 تا 480 کیلومتر است که از نقطه سه‌جانبه مرزی با ارمنستان آغاز شده و تا مرزهای روسیه امتداد می‌یابد. این خط مرزی از عوارض طبیعی مهمی چون دریاچه جاندارگل، مخزن سد مینگه‌چویر و رودخانه‌های آلازانی و خرام می‌گذرد. تا به امروز، طرفین موفق شده‌اند بر سر بیش از دو سوم از کل خط مرزی به توافق کامل دست یابند.

در بودجه عمومی سال 2027 دولت گرجستان، اعتبارات مشخصی برای ادامه فعالیت‌های کارشناسی و رایزنی‌ها جهت تعیین تکلیف قطعات باقی‌مانده مرزی با آذربایجان و ارمنستان پیش‌بینی شده است.

شایان ذکر است گرجستان از میان چهار همسایه خشکی خود (ترکیه، آذربایجان، ارمنستان و روسیه)، تا کنون تنها موفق شده است موافقت‌نامه نهایی و کامل تحدید حدود مرزی را با کشور ترکیه به امضا برساند.

انتهای پیام/