به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در حاشیه برگزاری سی و پنجمین اجلاس عالی‌رتبه شورای سران کشورهای عضو اتحادیه کشورهای مستقل همسود (CIS) که در منطقه ملی و گردشگری «آوازه» واقع در شهر بندری ترکمن‌باشی جمهوری ترکمنستان برگزار شد، یک نشست غیررسمی و فوق‌العاده حائز اهمیت میان ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه، الهام علی‌اف رئیس‌جمهور آذربایجان و سردار بردی‌محمداف رئیس‌جمهور کشور میزبان، ترکمنستان، تشکیل شد.

رهبران این سه کشور محوری حوزه دریای خزر در جریان این رایزنی‌های فشرده، ابعاد مختلف روابط دوجانبه، دستور کار بین‌المللی و راه‌های ارتقای سطح تعاملات مشترک در چارچوب ساختارهای همگرایی منطقه‌ای را مورد بحث و تبادل نظر دقیق قرار دادند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی منابع رسانه‌ای رسمی، پس از پایان این نشست سه‌جانبه، ولادیمیر پوتین و الهام علی‌اف به صورت مشترک از نمایشگاه و غرفه‌های ملی کشورهای شرکت‌کننده در این اجلاس بین‌المللی در مجتمع آوازه بازدید به عمل آوردند. رؤسای جمهور روسیه و جمهوری آذربایجان با حضور در غرفه اختصاصی روسیه، با جزئیات کامل از دستاوردها و برنامه‌های ارائه شده در این بخش دیدن کردند.

نکته برجسته دیپلماتیک در حاشیه این رویداد، گفت‌وگوهای صمیمانه، فشرده و مکرر «ایستاده» (غیرپروتکلی) میان پوتین و علی‌اف در حاشیه «اجلاس محیط‌زیستی خزر» بود؛ گفتگوهایی که هم پیش از آغاز جلسه رسمی و هم پس از پایان آن ادامه داشت و از دید خبرنگاران و تحلیل‌گران سیاسی دور نماند.

پیام‌های دیپلماتیک رایزنی‌های غیررسمی در ترکمن‌باشی

کنستانتین تاسیتس، کارشناس و تحلیل‌گر برجسته و ارشد مسائل قفقاز جنوبی، به تشریح پیام‌ها و ابعاد ژئوپلیتیک این دیدارهای دیپلماتیک پرداخت.

این پژوهشگر برجسته با جلب توجه به تفاوت و عدم توازن کاملاً مشهود در رفتارهای دیپلماتیک و تماس‌های غیررسمی ولادیمیر پوتین با رهبران جمهوری آذربایجان و ارمنستان در حاشیه این اجلاس بین‌المللی خاطرنشان کرد: در حالی که رئیس‌جمهور روسیه چه در روز گذشته و چه امروز، تعاملاتی بسیار پویا، گرم و فشرده با الهام علی‌اف داشته است، در سمت مقابل هیچ‌گونه دیدار، گفت‌وگو یا حتی گپ‌وگفت کوتاه «ایستاده» میان ولادیمیر پوتین و نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، از سوی دفاتر خبری و سرویس‌های رسانه‌ای ثبت و گزارش نشده است.

تاسیتس در تبیین و آنالیز این رفتار دیپلماتیک اظهار داشت: «حتی دیدارهای بسیار کوتاه و خارج از چارچوب‌های رسمی پروتکلی میان رهبران ارشد، معیاری بسیار دقیق، شفاف و واقعی برای ارزیابی وضعیت واقعی مناسبات و روابط میان دولت‌ها محسوب می‌شود.

در خصوص تعاملات و روابط روسیه و جمهوری آذربایجان، همان‌طور که مقامات عالی‌رتبه هر دو کشور حدود شش ماه پیش رسماً اعلام کردند، تمامی مسائل، چالش‌ها و سوءتفاهم‌های حقوقی و سیاسی مرتبط با حادثه تراژیک و تلخ سقوط هواپیمای مسافربری شرکت "آذال" در تاریخ 25 دسامبر 2024 به طور کامل مدیریت و حل‌وفصل شده و این صفحه ناگوار در تاریخ مناسبات مسکو و باکو برای همیشه بسته شده است.

رایزنی‌ها و گفت‌وگوهای متعدد و صمیمانه ولادیمیر پوتین و الهام علی‌اف در شهر ترکمن‌باشی، اثباتی عینی و روشن بر پایداری این شراکت راهبردی است.»

این کارشناس برجسته مسائل منطقه در ادامه یادآور شد: «باید به یاد داشت که نخستین گام کلیدی و بنیادین در مسیر عادی‌سازی کامل مناسبات و ترمیم روابط دو کشور، یک سال پیش و در جریان اجلاس قبلی سران کشورهای همسود در شهر دوشنبه برداشته شد؛ رویدادی که دقیقاً در پی دیدار مستقیم، سازنده و رایزنی‌های دوجانبه ولادیمیر پوتین و الهام علی‌اف محقق شد.

در همین راستا، به وضوح مشهود است که فرمت اجلاس‌های سران همسود به عنوان یکی از ارکان تحکیم‌کننده و ساختاری برای تعاملات راهبردی روسیه و آذربایجان عمل می‌کند و دیالوگ مستمر میان رهبران دو کشور همچنان پویا، ثمر بخش و در حال تعمیق روزافزون است.»

انزوای دیپلماتیک ایروان و شرط مسکو برای ازسرگیری مذاکرات

این تحلیل‌گر ارشد در بخش دیگری از ارزیابی‌های خود، به آسیب‌شناسی مناسبات پیچیده و پرتنش کنونی میان مسکو و ایروان پرداخت و تاکید کرد که در مقطع فعلی، اختلافات و تناقضات ساختاری جدی میان دو طرف وجود دارد.

تاسیتس تصریح کرد: «در حاشیه اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در شهر بیشکک، ولادیمیر پوتین و نیکول پاشینیان گفت‌وگوهایی داشتند و در آن نشست طرفین توافق کردند که تا پیش از پایان سال جاری میلادی، طرف ارمنی مقدمات و بسترهای لازم را برای سفر یک هیئت دولتی بلندپایه به ریاست پاشینیان به مسکو فراهم آورد تا تمامی مسائل و موضوعات چالش‌برانگیز در روابط دوجانبه مورد بررسی دقیق قرار گیرد.

اما از آنجایی که دستور کار رسمی و محورهای این سفر تا به امروز از سوی دولت ایروان تدوین و نهایی نشده، عملاً هیچ‌گونه نیازی به دیدارهای شخصی و دوجانبه میان رؤسای دو کشور در حاشیه اجلاس‌های بین‌المللی احساس نمی‌شود. کرملین در شرایط کنونی منتظر است تا مقامات ارمنستان پیشنهادات، نقشه راه و رویکردهای مشخص خود را برای ادامه و تنظیم مجدد روابط دوجانبه با روسیه آماده و ارائه کنند.»

ارزیابی جایگاه اتحادیه همسود و حضور تاریخی ایران

تاسیتس در بخش پایانی تحلیل خود، اهمیت و اعتبار بین‌المللی نشست‌های اتحادیه همسود را به عنوان بستری برای گفت‌وگوهای اعتمادآفرین میان رهبران منطقه مورد تمجید قرار داد و گفت: «این اجلاس‌ها یک پلتفرم سنتی، پایدار و فوق‌العاده حیاتی برای هماهنگی، تنظیم ساعت‌ها و دیدارهای مستقیم میان عالی‌ترین مقامات کشورهای منطقه به شمار می‌رود.

در چارچوب اتحادیه کشورهای مستقل همسود، اسناد و قوانین متعددی در عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به امضا رسیده است. این نهاد تا به امروز پلتفرمی کاملاً به‌روز، کارآمد و انعطاف‌پذیر برای تداوم دیالوگ‌های سیاسی و گسترش همکاری‌های همه‌جانبه محسوب می‌شود.»

شایان ذکر است که نشست جاری شورای سران کشورهای همسود در منطقه «آوازه» ترکمنستان، هم‌زمان با سی و پنجمین سالگرد تاسیس این اتحادیه و با حضور رهبران 9 کشور عضو برگزار می شود.

نکته برجسته و با اهمیت ژئوپلیتیک در این دوره از اجلاس، حضور و مشارکت مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، برای نخستین بار در بخش گسترده و ارتقایافته این نشست بین‌المللی است؛ حضوری که نشان‌دهنده شکل‌گیری ظرفیت‌ها و موازنه منطقه‌ای جدید در حوزه‌های ترانزیتی، انرژی و سیاسی میان کشورهای حاشیه دریای خزر و قلمرو همسود می‌باشد.

انتهای پیام/