به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان،طرح «سلام» (سلامت اجتماعی محله‌محور) را می‌توان پارادایم جدیدی در مددکاری اجتماعی مدرن دانست که تمرکز آن از رویکردهای تمرکزگرا و خدمات‌رسانی صرفِ دولتی، به سمت توانمندسازی مستقیم و مشارکت‌جویانه محلات حرکت کرده است. در این مدل، جوامع محلی دیگر به عنوان دریافت‌کنندگان منفعلِ خدمات تلقی نمی‌شوند، بلکه به عنوان کانون‌های فعالِ کنشگری شناخته می‌شوند که با شناسایی ظرفیت‌های درونی خود، قادر به مدیریت مسائل اجتماعی پیرامونشان هستند. این نگاه، بنیان‌های «سرمایه اجتماعی» را در محله تقویت کرده و حس تعلق و مسئولیت‌پذیری شهروندی را احیا می‌کند.

مکانیسم اجرایی این طرح بر پایه نقش‌آفرینی «تسهیلگران» و معتمدین محلی استوار است که به عنوان حلقه اتصال میان ساختارهای حاکمیتی و بطن جامعه عمل می‌کنند. در این فرآیند، پیش از آنکه راهکاری از بیرون به محله تحمیل شود، ابتدا «شناسنامه محلی» ترسیم می‌شود تا دارایی‌ها، استعدادها و آسیب‌های آن محدوده به دقت احصاء شود. این رویکردِ «دارایی‌محور»، باعث می‌شود که نیازها نه بر اساس آمار کلی، بلکه بر اساس شناختِ دقیقِ نخبگان و دلسوزان همان محل شناسایی شده و برنامه‌های حمایتی دقیقاً بر همان نقاطِ اولویت‌دار متمرکز شوند.

یکی از ویژگی‌های بارز این مدل اجتماعی، «در دسترس بودن» و «مکان‌محوری» آن است؛ به این معنا که تمامی فعالیت‌ها در نقاطِ امن و آشنای محله مانند مساجد، مدارس، فرهنگسراها و پارک‌ها جریان می‌یابد. با حضور در این فضاهای عمومی، طرح از حالت اداری و خشکِ سازمانی خارج شده و به بخشی از زیستِ روزمره مردم تبدیل می‌شود. این ادغام، موانع روانیِ مراجعه به نهادهای حمایتی را از میان برداشته و بستری فراهم می‌کند تا برنامه‌های توانبخشی و آموزشی در بستری اعتمادبخش و بی‌تکلف اجرا شوند.

در نهایت، هدف غایی طرح سلام، ایجاد «تاب‌آوری اجتماعی» در ابعاد خرد و کلان است؛ به گونه‌ای که محلات در مواجهه با چالش‌های اقتصادی و آسیب‌های اجتماعی، نه تنها منفعل نمانند، بلکه با تکیه بر شبکه یاریگرانِ درون‌محلی، راهکارهای پیشگیرانه و پایداری خلق کنند. تداوم این مسیر باعث می‌شود که بارِ مراجعاتِ متمرکز به دستگاه‌های دولتی کاهش یافته و جامعه با تکیه بر خودباوری، به سمت یک خودتنظیمیِ اجتماعی حرکت کند که ضامن سلامت و پویایی درازمدت شهروندان خواهد بود.

در این راستا مریم کرمی، مدیرکل بهزیستی استان زنجان در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در زنجان، با اشاره به آغاز و توسعه فرآیند اجرای طرح «سلام» در سطح استان، اظهار کرد: طرح سلام با هدف شناسایی دقیق پتانسیل‌ها و ظرفیت‌های نهفته محلات، از طریق کانون‌های اختصاصی و با تکیه بر مشارکت مستقیم و همه‌جانبه معتمدین محلی در سطح استان زنجان در حال اجرا است. 

وی با تاکید بر نقش موثر نهادهای غیردولتی و ساختارهای بومی در پیشبرد اهداف این برنامه افزود: در این طرح، شوراهای محلی، تشکل‌های مردمی و نهادهای مدنیِ فعال در سطح محلات، به‌دلیل برخورداری از ماهیت کاملاً مردمی، ریشه‌دار و سرمایه اعتمادآفرین خود، نقشی اساسی و محوری را در پیشبرد، گسترش و توسعه همه‌جانبه طرح «سلام» ایفا می‌کنند.

مدیرکل بهزیستی استان زنجان با تبیین فلسفه وجودی و تمایز این برنامه نسبت به اقدامات گذشته تصریح کرد: هدف بنیادین طرح «سلام محله»، فراتر از ارائه خدمات اداری و معمول سازمانی است؛ در واقع هدف اصلی، شناسایی، اتصال هدفمند و فعال‌سازی هم‌افزای تمامی ظرفیت‌های انسانی، اجتماعی و اقتصادی موجود در هر محله تعریف شده است تا از این مجرا، بافت‌های محلی از حالت منفعل و «مصرف‌کننده صرف خدمات دولتی» خارج شده و به کانون‌های پویا، توانمند و کنشگر برای مدیریت و حل مسائل درون‌محلی تبدیل شوند.

وی دگرگونی در شیوه جلب مشارکت‌های عمومی را از وجوه متمایز این طرح برشمرد و بیان کرد: یکی از ویژگی‌های برجسته این طرح، تغییر الگوی سنتی مشارکت است. ما در این مسیر توسعه‌ای، هرگز تنها به نیروهای ستادی و رسمی سازمان اکتفا نمی‌کنیم، بلکه با جلب مشارکت فعال معتمدین محلی، پتانسیل‌ها و توانمندی‌های بالقوه خود جامعه را برای شناسایی به‌موقع و حمایت جامع از افراد آسیب‌پذیر به میدان می‌آوریم. 

کرمی در ادامه عنوان کرد: در حقیقت معتمدین محلی به عنوان مطمئن‌ترین حلقه وصل میان سازمان بهزیستی و خانواده‌ها شناخته می‌شوند و در تعامل تنگاتنگ با تسهیلگران مراکز «مثبت زندگی»، موتور محرک و پیشران اصلی ارتقای شاخص‌های سلامت اجتماعی در هر محله خواهند بود.

مدیرکل بهزیستی استان زنجان گام نخست در دستیابی به این هدف را ترسیم وضعیت موجود محلات دانست و گفت: شناخت ظرفیت‌های موجود، شناسایی دقیق دارایی‌های محله و شکل‌گیری سازمان اجتماعی محله، نقطه آغاز و مبنایی این مسیر است. بر همین اساس، کانون‌های سلام محله دقیقاً در نقاطی مستقر و انتخاب شده‌اند که از دسترسی آسان و فضای کافی و مناسب برای اجرای فعالیت‌ها و برنامه‌های متنوع اجتماعی برخوردار باشند.

وی در خصوص فضاهای مورد استفاده در طرح اظهار داشت: در همین چارچوب تلاش شده است تا از ظرفیت گسترده مراکز مثبت زندگی، مساجد، مدارس، مراکز توانبخشی، فرهنگسراها، بوستان‌ها و پارک‌ها، سراهای محله و کلیه نقاطی که دارای گیرایی و جاذبه اجتماعی برای حضور مردم هستند، حداکثر بهره‌برداری صورت پذیرد.

مدیرکل بهزیستی استان زنجان با تأکید بر پیامدهای مثبت استقرار این الگو در محلات خاطرنشان کرد: پیاده‌سازی و اجرای طرح سلامت اجتماعی محله‌محور سبب می‌شود تا خدمات سازمان بهزیستی به صورت ملموس و مستمر در دسترس مستقیم اهالی محله قرار گیرد و بر همین اساس، از بطن و دلِ خودِ محله، راهکارهای اصولی و پایداری برای مواجهه و مقابله با چالش‌ها و آسیب‌های گوناگون اجتماعی خلق شود.

وی با اشاره به بازدیدهای میدانی اخیر خود از کانون‌های طرح سلام و برگزاری نشست‌های تخصصی مشترک با حضور مدیران 16 مرکز «+زندگی» (مثبت زندگی) بهزیستی شهرستان زنجان عنوان کرد: هدف اصلی از انجام این بازدیدهای مستمر و برپایی نشست‌های تخصصی با مدیران مراکز، ایجاد هم‌افزایی حداکثری میان کانون‌های اجرایی و تشریح دقیق و تبیین بند به بند 14 فعالیت ابلاغی در قالب «طرح سلام» است تا بدین ترتیب فرآیند گذار از شیوه ارائه خدمات متمرکز سنتی به سمت خدمات نوین محله‌محوری با موفقیت محقق شود.

کرمی شناسنامه‌دار کردن محلات را یکی از ارکان کلیدی نشست‌های تخصصی یادشده خواند و گفت: یکی از محورهای کلیدی این جلسات، تأکید بر ضرورت تدوین جامع شناسنامه محلی و تشکیل، ساماندهی و هدایت هدفمند تیم‌های محلی تحت عنوان «یاریگران محله» بود؛ این تیم‌ها مأموریت دارند به عنوان بازوی پیوندی و حلقه اتصال میان سازمان بهزیستی و بدنه جامعه محلی عمل کرده و در زمینه اجرای جزء‌به‌جزء برنامه‌های طرح سلام و احصای دقیق نیازهای واقعی هر محله، نقشی اثرگذار ایفا نمایند.

وی منطق بنیادین این طرح را حضور مستقیم در میدان دانست و یادآور شد: اساس و منطق طرح سلام بر این مبنا استوار است که نماینده و تسهیلگر مربوطه شخصاً در متن محله حاضر شود، افراد و کلیه ظرفیت‌ها و سرمایه‌های محلی موجود را شناسایی کند و سپس با جلب همکاری داوطلبان و نیکوکاران، دامنه چتر خدمات‌رسانی حمایتی و اجتماعی را به تمامی سطوح و نقاط محله توسعه دهد.

مدیرکل بهزیستی استان زنجان تأکید کرد: توفیق نهایی طرح «سلام» بیش از آنکه به تعدد و کمیت برنامه‌ها وابسته باشد، به عمق و میزان مشارکت واقعی و پایدار اقشار مختلف مردم، هماهنگی مؤثر میان دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط و استمرار بدون وقفه فعالیت کانون‌های محلی بستگی دارد؛ چرا که این رویکرد ساختاریافته قادر است با تکیه بر شناسایی موشکافانه مسائل هر محله و استفاده حداکثری از ظرفیت‌های درونی همان منطقه، مسیر ارائه خدمات اجتماعی را به مراتب هدفمندتر، سریع‌تر و اثربخش‌تر کند.

کرمی با برشمردن حوزه‌های عملیاتی این کانون‌ها تصریح کرد: در حال حاضر کانون‌های سلام در سطح بهزیستی شهرستان زنجان به‌طور جدی و فعالانه در حوزه‌های متعددی نظیر برنامه‌های توانبخشی مبتنی بر جامعه یا همان CBR، تسهیلگری و توانمندسازی شغلی، اقدامات مربوط به طرح توانمندسازی 2020 محله کمتربرخوردار، دوره‌ها و آموزش‌های تخصصی پیش از ازدواج و سایر خدمات حمایتی متناسب با نیاز شهروندان مشغول فعالیت و خدمت‌رسانی هستند.

انتهای پیام/