به گزارش خبرگزاری تسنیم از هامون، در گوشه‌ای از شهر تابلویی قرار دارد که نام یک شهید بر آن نقش بسته است؛ نامی که برای یک خانواده، یک محله و شاید برای بخش بزرگی از مردم یک شهرستان، یادآور انسانی است که روزی از زندگی خود گذشت تا دیگران در امنیت زندگی کنند، اما سال‌ها که می‌گذرد، رنگ تابلو می‌رود، تصویر کم‌رنگ می‌شود و نوشته‌ها زیر تاثیر آفتاب، گردوغبار و فرسودگی به‌تدریج وضوح خود را از دست می‌دهند.

در شهرستان هامون، وضعیت برخی تابلوهای مزین به تصاویر و نام شهدا به مطالبه‌ای برای شهروندان تبدیل شده است. تابلوهایی که قرار بود بخشی از حافظه عمومی شهر باشند، اکنون در مواردی چنان فرسوده شده‌اند که تشخیص تصویر و نوشته روی آنها به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.

شاید در نگاه نخست، رنگ‌آمیزی یک تابلو یا تعویض یک تصویر، مسئله‌ای ساده و حتی کم‌اهمیت به نظر برسد؛ اما وقتی پای نام شهدا در میان است موضوع فقط زیباسازی معابر نیست؛ مسئله نحوه مواجهه جامعه با نشانه‌هایی است که بخشی از حافظه تاریخی و هویتی آن را شکل می‌دهند.

تابلوها فقط فلز و رنگ نیستند

تابلوی شهید از نظر ظاهری ممکن است یک قطعه فلزی یا سازه‌ای شهری باشد که تصویر و نام فردی روی آن درج شده است، اما معنایی که پشت آن نام قرار دارد، بسیار فراتر از جنس تابلو و رنگ آن است. نام شهید برای خانواده‌ای که فرزند، پدر یا همسر خود را از دست داده، یک خاطره زنده است. برای یک محله، بخشی از هویت اجتماعی آن منطقه است و برای جامعه، یادآور کسانی است که در مقطعی از تاریخ، جان خود را در مسیر دفاع از کشور و امنیت مردم از دست داده‌اند.

به همین دلیل، زمانی که تصویر یک شهید بر اثر فرسودگی از بین می‌رود یا نام او به سختی خوانده می‌شود، مسئله را نمی‌توان صرفاً در چارچوب «خرابی تابلوهای شهری» دید. این تابلوها بخشی از نشانه‌های عمومی شهر هستند و کیفیت نگهداری آنها، به‌نوعی بازتاب نگاه جامعه به همان نشانه‌هاست.

پرسش مردم: چرا تابلوهای شهدا ترمیم نمی‌شوند؟

مطالبه شهروندان هامون پیچیده نیست. اگر تابلوهایی که سال‌ها قبل نصب شده‌اند، بر اثر شرایط جوی و گذشت زمان فرسوده شده‌اند، چرا برای ترمیم یا تعویض آنها برنامه مشخصی وجود نداشته باشد؟ اگر تصاویر شهدا رنگ‌باخته و نوشته‌ها ناخوانا شده‌اند، چرا بازسازی آنها به یک اقدام مستمر تبدیل نشود؟

مردم انتظار ندارند که این تابلوها برای همیشه بدون نیاز به نگهداری باقی بمانند. هر سازه‌ای که در فضای باز قرار دارد، در معرض تابش خورشید، گردوغبار، باد و بارندگی است و طبیعی است که پس از مدتی نیازمند تعمیر یا تعویض باشد. مسئله اصلی، نه فرسوده شدن تابلو، بلکه بی‌توجهی احتمالی به وضعیت آن پس از فرسودگی است.

به بیان ساده‌تر، اگر یک تابلو پس از چند سال رنگ خود را از دست داده است، باید برای آن دوره نگهداری و بازسازی تعریف شود؛ به‌ویژه زمانی که روی آن نام و تصویر شهیدی قرار دارد.

پاسداشت شهدا فقط به مراسم و مناسبت‌ها محدود نیست

در طول سال، مناسبت‌های مختلفی برای بزرگداشت شهدا برگزار می‌شود؛ یادواره‌ها، مراسم‌های فرهنگی، دیدار با خانواده شهدا و برنامه‌های مناسبتی، بخشی از همین مسیر است. اما پاسداشت شهدا نمی‌تواند فقط در تقویم مناسبت‌ها خلاصه شود.

نام شهدا در خیابان‌ها، میدان‌ها، مدارس، بوستان‌ها و دیگر فضاهای عمومی شهر نیز بخشی از همین فرهنگ است. وقتی نام شهیدی بر تابلویی در معرض دید عمومی قرار می‌گیرد، آن تابلو عملا بخشی از فضای فرهنگی شهر می‌شود. بنابراین نگهداری مناسب آن نیز باید بخشی از همین فرآیند باشد.

نمی‌توان از یک سو درباره تکریم شهدا سخن گفت و از سوی دیگر اجازه داد تصویر و نام آنها برای سال‌ها در معرض فرسودگی باقی بماند. این موضوع به‌خصوص درباره شهرها و شهرستان‌هایی اهمیت دارد که نام بسیاری از معابر و فضاهای عمومی آنها با نام شهدا گره خورده است.

سیستان و بلوچستان و حافظه‌ای که باید زنده بماند

سیستان و بلوچستان نیز مانند دیگر نقاط کشور، خانواده‌های بسیاری دارد که عزیزان خود را در سال‌های دفاع از کشور و تامین امنیت مردم از دست داده‌اند. هر نامی که بر یک تابلوی شهری نقش بسته، برای یک خانواده ممکن است بخشی از یک خاطره بزرگ باشد؛ خاطره‌ای که شاید با یک عکس، یک دست‌نوشته، یک روایت خانوادگی یا حتی یک خیابان گره خورده باشد.

وقتی چنین نام‌هایی در فضای عمومی شهر قرار می‌گیرند، در واقع حافظه فردی خانواده‌ها به حافظه جمعی جامعه پیوند می‌خورد. حفظ این حافظه، نیازمند اقدام‌های بزرگ و پرهزینه نیست. گاهی یک تابلو، یک قاب مناسب، یک چاپ باکیفیت، رنگ‌آمیزی سازه و یک برنامه منظم برای بازدید و نگهداری می‌تواند مانع از آن شود که نام و تصویر یک شهید زیر تاثیر فرسودگی محیطی محو شود.

یک مطالبه ساده برای اقدامی ماندگار

مطالبه مطرح شده از سوی شهروندان هامون، بیش از آنکه مطالبه‌ای پیچیده باشد، درخواست برای رسیدگی به یک وضعیت قابل مشاهده است. انتظار می‌رود مسئولان مربوط در شهرستان، وضعیت تابلوهای مزین به تصاویر و نام شهدا را در معابر مختلف بررسی کنند و تابلوهای آسیب‌دیده، رنگ‌باخته و فرسوده را شناسایی کنند. پس از آن نیز می‌توان بر اساس اولویت، نسبت به رنگ‌آمیزی، ترمیم، تعویض تصاویر یا بازسازی کامل تابلوهایی که دیگر قابلیت استفاده مناسب ندارند، اقدام کرد.

حتی می‌توان این موضوع را از حالت یک اقدام مقطعی خارج کرد و برای تابلوهای شهدا، برنامه دوره‌ای پایش و نگهداری در نظر گرفت تا چند سال بعد دوباره همین مسئله تکرار نشود. چنین اقدامی نه فقط یک کار عمرانی کوچک، بلکه بخشی از مدیریت فرهنگی فضای عمومی شهر خواهد بود.

بازسازی تابلوهای شهدا شاید از نظر هزینه در مقایسه با بسیاری از پروژه‌های شهری، اقدامی بزرگ نباشد؛ اما از نظر پیام اجتماعی، اهمیت بیشتری دارد. وقتی تصویر یک شهید دوباره خوانا می‌شود، نام او در خیابان به‌وضوح دیده می‌شود و تابلویی که سال‌ها فرسوده بوده دوباره ظاهر مناسبی پیدا می‌کند، یک پیام ساده به شهروندان منتقل می‌شود که این نام‌ها فراموش نشده‌اند.

این پیام برای خانواده شهدا نیز اهمیت دارد؛ خانواده‌ای که سال‌ها پیش عزیز خود را از دست داده، شاید هر بار که از کنار نام او در یک خیابان عبور می‌کند، خاطرات بسیاری برایش زنده شود. طبیعی است که دیدن تصویر رنگ‌باخته و تابلوی فرسوده، با شأن و جایگاهی که آن نام در ذهن خانواده و جامعه دارد، همخوان نباشد. در مقابل، رسیدگی به این تابلوها می‌تواند نشانه‌ای از توجه و احترام باشد؛ احترامی که لازم نیست با شعارهای بزرگ بیان شود و گاهی در یک اقدام ساده و عملی معنا پیدا می‌کند.

نام شهدا نباید زیر غبار زمان محو شود

فرسودگی، بخشی طبیعی از عمر هر سازه‌ای است؛ اما بی‌توجهی به فرسودگی، انتخابی مدیریتی است. اگر یک تابلو امروز رنگ‌باخته است، می‌توان آن را ترمیم کرد. اگر تصویر آسیب دیده است، می‌توان تصویر جدیدی جایگزین کرد. اگر سازه دیگر قابل استفاده نیست، می‌توان آن را بازسازی کرد.

آنچه اهمیت دارد این است که نام شهدا در فضای عمومی شهر، قربانی گذشت زمان و نبود برنامه نگهداری نشود. تابلوهای شهدا شاید از جنس فلز، رنگ، چاپ و سازه باشند، اما نامی که روی آنها نوشته شده، بخشی از حافظه مردم است. این نام‌ها نباید زیر آفتاب، گردوغبار و فرسودگی محو شوند.

امروز مطالبه شهروندان هامون روشن است و آن اینکه تابلوهای شهدایی که سال‌هاست در معابر شهرستان قرار گرفته‌اند، نیازمند بازبینی، ترمیم و بازسازی هستند. حفظ تصویر و نام شهدا نیازمند اقدام خارق‌العاده‌ای نیست؛ گاهی کافی است مسئولان از کنار یک تابلوی فرسوده عبور کنند، لحظه‌ای بایستند و به نامی نگاه کنند که روی آن نوشته شده است. شاید همان نام، یادآور انسانی باشد که روزی برای امنیت همین شهر و همین مردم، از همه چیز خود گذشت. نام شهدا نباید در قاب‌های فرسوده محو شود.

انتهای پیام/