به گزارش خبرنگار تسنیم از شاهرود، حوادث ترافیکی در شاهرود بار دیگر این واقعیت را برجسته کرده است که مدیریت تصادفات را نمی‌توان صرفاً به لحظه وقوع حادثه و اعزام آمبولانس محدود کرد؛ زنجیره‌ای که از ایمنی جاده و رفتار راننده آغاز می‌شود و تا امدادرسانی، انتقال مصدومان و درمان ادامه دارد، زمانی می‌تواند به کاهش تلفات منجر شود که بخش پیشگیری در ابتدای این زنجیره جدی گرفته شود.

وقتی آمبولانس، آخرین حلقه یک زنجیره است

مهسا عظیمی، رئیس مرکز اورژانس 115 شاهرود در این رابطه با تأکید بر همین رویکرد گفت: حوادث ترافیکی را پیش از آنکه موضوع امداد و درمان بدانیم، یک مسئله مهم سلامت عمومی توصیف کرد و گفت: کاهش تلفات نیازمند توجه همزمان به پیشگیری، آموزش، ایمنی، امداد و درمان است.

وی با اشاره به حوادث اخیر منطقه افزود: در یکی از حوادث، واژگونی یک دستگاه نیسان 17 مصدوم و یک فوتی بر جای گذاشت و در حادثه‌ای دیگر نیز واژگونی اتوبوس موجب مصدومیت 24 نفر شد.

 این حوادث نشان می‌دهد که تصادف فقط در لحظه وقوع، موضوع اورژانس نیست و باید پیش از حادثه برای کاهش خطر اقدام کرد.

این هشدار در حالی مطرح می‌شود که تنها چند روز پیش، واژگونی نیسان حامل کارگران در محدوده کلاته‌خیج شاهرود به جان‌باختن یک زن 65 ساله و مصدومیت 17 نفر انجامید؛ دو نفر از مصدومان این حادثه نیز بدحال گزارش شدند.

چند حادثه؛ یک پیام مشترک برای مسئولان

در حادثه دیگری که در محور خوش‌ییلاق به سمت شاهرود رخ داد، 20 نفر بر اثر واژگونی اتوبوس مصدوم شدند و چند پایگاه اورژانس به همراه نیروهای هلال‌احمر برای امدادرسانی به محل اعزام شدند.

تکرار چنین حوادثی، مسئله را از سطح یک مأموریت روزمره امدادی فراتر می‌برد. هر حادثه پرتلفات، علاوه بر هزینه‌های مستقیم درمان، بخشی از ظرفیت اورژانس، بیمارستان، پلیس، هلال‌احمر و خانواده‌های درگیر را برای ساعت‌ها و گاه روزها تحت تأثیر قرار می‌دهد.

از این جنبه، سؤال اساسی این نیست که اورژانس با چه سرعتی به محل حادثه می‌رسد؛ بلکه این است که چه میزان از این حوادث اساساً قابل پیشگیری بوده‌اند و کدام اقدام می‌توانسته مانع وقوع حادثه یا دست‌کم شدت پیامدهای آن شود.

سرعت، خستگی و تلفن همراه؛ سه هشدار جدی

رئیس مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، سرعت غیرمجاز، خستگی و خواب‌آلودگی راننده، استفاده از تلفن همراه و رعایت نکردن اصول ایمنی کودکان را از رفتارهایی دانست که می‌توانند در چند ثانیه سرنوشت یک خانواده را تغییر دهند.

این موارد تنها توصیه‌های عمومی نیستند.

سازمان جهانی بهداشت نیز سرعت، حواس‌پرتی ناشی از تلفن همراه، استفاده نکردن از کمربند ایمنی و صندلی کودک و ضعف زیرساخت‌های جاده‌ای را از عوامل مهم خطر در تصادفات معرفی کرده است.

بر اساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت، استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی می‌تواند خطر تصادف را حدود چهار برابر افزایش دهد و بستن کمربند ایمنی نیز می‌تواند خطر مرگ سرنشینان خودرو را تا 50 درصد کاهش دهد؛ اعدادی که نشان می‌دهد رفتارهای ساده و کم‌هزینه می‌توانند در نقطه‌ای که هنوز حادثه رخ نداده، جان انسان‌ها را حفظ کنند.

اورژانس در حادثه بزرگ فقط یک آمبولانس نیست

رئیس مرکز اورژانس 115 شاهرود با اشاره به ضرورت آمادگی سیستم امدادی تصریح کرد: در حوادث بزرگ موضوع فقط رسیدن آمبولانس نیست؛ ایمنی صحنه، تریاژ مصدومان، اعزام منابع کافی، توزیع مناسب بیماران میان بیمارستان‌ها و حفظ پوشش سایر مأموریت‌ها نیز اهمیت دارد.

واقعیت این است که در یک حادثه پرتلفات، همزمان چند مأموریت به شبکه درمانی تحمیل می‌شود؛ از ارزیابی اولیه و اولویت‌بندی مصدومان تا انتقال بیماران بدحال، مدیریت تخت‌های بیمارستانی و جلوگیری از خالی شدن ظرفیت عملیاتی اورژانس در سایر نقاط.

از همین رو، تاب‌آوری شبکه اورژانس باید بخشی از سیاست ایمنی ترافیکی باشد؛ اما افزایش آمبولانس و توسعه ظرفیت امدادی نباید جایگزین سیاست‌های پیشگیرانه شود. هدف نهایی، ساختن سامانه‌ای نیست که صرفاً بتواند تعداد بیشتری مصدوم را مدیریت کند؛ هدف آن است که شمار مصدومان کاهش یابد.

آمارهای اورژانس؛ نقشه راه شناسایی نقاط پرخطر

یکی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده از سوی عظیمی، استفاده از داده‌های حوادث برای شناسایی نقاط پرخطر بود.

 وی تأکید کرد: داده‌های اورژانس درباره نقاط حادثه‌خیز، نوع و زمان وقوع حوادث و گروه‌های آسیب‌پذیر باید مبنای تصمیم‌گیری دستگاه‌های مسئول برای اقدامات پیشگیرانه قرار گیرد.

این رویکرد می‌تواند حلقه مفقوده میان «ثبت حادثه» و «اصلاح شرایط حادثه‌ساز» باشد.

وقتی اطلاعات مأموریت‌های اورژانس به شکل منظم تحلیل شود، می‌توان الگوی زمانی و مکانی تصادفات، نقاط پرتکرار، نوع وسایل نقلیه درگیر و گروه‌های آسیب‌پذیر را شناسایی و برای هرکدام مداخله متناسب تعریف کرد.

به بیان دیگر، هر مأموریت اورژانس فقط یک پرونده بسته‌شده نیست؛ مجموعه‌ای از داده‌های میدانی است که می‌تواند برای اصلاح جاده، تقویت علائم هشدار، تغییر الگوی کنترل ترافیک، آموزش گروه‌های هدف و حتی اصلاح رفتار رانندگان مورد استفاده قرار گیرد.

کودکان؛ قربانیانی که آینده‌شان در آمار گم می‌شود

عظیمی کودکان را از آسیب‌پذیرترین قربانیان حوادث ترافیکی دانست و گفت: پشت هر یک فوتی در آمار، یک انسان و یک خانواده قرار دارد و اگر آن فرد کودک باشد، با یک آینده از دست‌رفته مواجه هستیم.

این نگاه، ضرورت آموزش ایمنی را از سنین پایین برجسته می‌کند. آموزش کودک درباره کمربند ایمنی، عبور ایمن از خیابان، خطر بازی در حاشیه جاده و ضرورت استفاده از تجهیزات ایمنی، در واقع سرمایه‌گذاری برای تغییر رفتار نسل آینده کاربران راه است.

از سوی دیگر، مسئولیت ایمنی کودکان تنها بر عهده مدارس نیست. خانواده، راننده، دستگاه‌های متولی حمل‌ونقل، پلیس و نهادهای آموزشی هرکدام بخشی از این زنجیره هستند و ضعف هر حلقه می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد.

هدف نهایی؛ آمبولانس کمتر، حادثه کمتر

رئیس مرکز اورژانس 115 شاهرود در پایان بر نقش مردم در زنجیره نجات تأکید کرد و گفت: مردم هنگام تماس با 115 باید اطلاعات دقیق محل حادثه و تعداد مصدومان را اعلام کنند، اما نباید با تجمع، فیلمبرداری یا جابه‌جایی غیراصولی مصدومان، خود و دیگران را در معرض خطر قرار دهند.

این نکته در حوادث جاده‌ای اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا حضور افراد غیرمسئول در صحنه، توقف خودروهای عبوری، فیلمبرداری یا جابه‌جایی نادرست مصدوم می‌تواند علاوه بر ایجاد خطر ثانویه، روند فعالیت نیروهای امدادی را نیز مختل کند.

در نهایت، پیام اصلی این گزارش را باید در تغییر یک نگاه خلاصه کرد؛ نگاه به تصادف به‌عنوان حادثه‌ای که پس از وقوع باید برای آن آمبولانس فرستاد، باید جای خود را به نگاه پیشگیرانه‌ای بدهد که پیش از حادثه درباره سرعت، جاده، خودرو، رفتار راننده، آموزش و ایمنی تصمیم می‌گیرد.

هدف فقط این نیست که آمبولانس سریع‌تر برسد؛ هدف اصلی آن است که با پیشگیری، اساساً به آمبولانس کمتری نیاز باشد، تعداد تصادفات کاهش پیدا کند و اگر حادثه‌ای رخ داد، شدت آسیب و احتمال مرگ به حداقل برسد. سازمان جهانی بهداشت نیز رویکرد «سامانه ایمن» را بر مسئولیت همزمان دولت، حمل‌ونقل، پلیس، سلامت، آموزش و جامعه برای کاهش حوادث و تلفات استوار می‌داند.

در شاهرود، حوادث اخیر یک پیام روشن دارند: اورژانس باید آماده‌تر شود، اما راه نجات فقط در افزایش توان امدادی خلاصه نمی‌شود؛ بخشی از نجات جان انسان‌ها باید کیلومترها پیش از محل حادثه و ساعت‌ها پیش از تماس با 115 آغاز شود؛ جایی که تصمیم درست یک راننده، ایمنی یک جاده و اقدام به‌موقع یک دستگاه مسئول می‌تواند مانع شکل‌گیری یک مأموریت اورژانسی شود.

گزارش از: علیرضا رحیمیان