به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، گرجستان سال‌ها موقعیت جغرافیایی خود را به‌عنوان مهم‌ترین دارایی راهبردی‌اش معرفی کرده است. اکنون تفلیس درصدد است این موقعیت جغرافیایی را به زیرساخت‌های ملموس شامل بنادر، خطوط ریلی، بزرگراه‌ها، مراکزی برای پشتیبانی ترانزیتی و زیرساخت‌های دیجیتال تبدیل کند؛ اقدامی که می‌تواند گرجستان را به یکی از دروازه‌های کلیدی مبادلات تجاری میان آسیای مرکزی و اروپا بدل سازد.

در مرکز این راهبرد، «کریدور میانی» (مسیر ترانس-خزر) قرار دارد و تفلیس سرمایه‌گذاری سنگینی روی آن انجام داده است.

بر اساس اعلام مقامات گرجستان، این کشور قصد دارد تا سال 2032 حدود 7 میلیارد دلار سرمایه را برای توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل راهبردی خود تجهیز کند. این طرح شامل احداث بندر آب‌های عمیق «آناکلیا»، مدرن‌سازی راه‌آهن و اجرای پروژه‌های بزرگراهی است. هم‌زمان، نهادهای مالی بین‌المللی نیز صدها میلیون دلار به بهبود بخش گرجستانی مسیر ترانس-خزر اختصاص داده‌اند.

هدف تفلیس مشخص است: گرجستان نمی‌خواهد صرفاً کشوری ترانزیتی باشد، بلکه به دنبال تبدیل‌شدن به مرکز لجستیک پایدار است که جمهوری آذربایجان و خزر را به دریای سیاه، ترکیه و بازارهای اروپایی متصل می‌کند.

جهش چشمگیر آمارهای ترانزیتی و چالش ظرفیت

آمارهای منتشرشده علت تحرک اخیر گرجستان را نشان می‌دهد. بخش حمل‌ونقل این کشور رونق بی‌سابقه‌ای را تجربه می‌کند. در هشت ماهه نخست سال 2026، بنادر و ترمینال‌های دریایی گرجستان 13.7 میلیون تن کالا جابه‌‌جا کرده‌اند که نشان‌دهنده رشد 24 درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل است.

ترافیک کانتینری نیز به 554 هزار و 174 TEU رسید که رشدی 9 درصدی را نشان می‌دهد و بالاترین رقم یک دهه اخیر است. حمل‌ونقل ریلی با رشد 11 درصدی به 9.7 میلیون تن رسید و ترانزیت مستقیم رشد 14 درصدی داشت. فرودگاه‌های گرجستان نیز با جابه‌جایی 29 هزار و 300 تن بار، رشد 30 درصدی را ثبت کردند.

این آمارها نشان می‌دهند توسعه زیرساختی تفلیس هم‌زمان با رشد واقعی تقاضای ترانزیتی رخ می‌دهد. اما این رشد، چالش ظرفیت را ایجاد کرده؛ به‌طوری‌که بنادر فعلی گرجستان در حال نزدیک‌شدن به حداکثر ظرفیت خود هستند. در چهار ماه نخست 2026 گردش کالا 21 درصد افزایش یافت و دقیقاً در همین نقطه، پروژه آناکلیا اهمیت می‌یابد.

بندر آناکلیا؛ شاه‌کلید اتصال خزر به اروپا

مهم‌ترین پروژه گرجستان در راهبرد کریدور میانی، احداث بندر آب‌های عمیق آناکلیا در ساحل دریای سیاه است که در سال 2026 وارد فاز عملیاتی شد. عملیات لایروبی برای دستیابی به عمق 17.5 متری و احداث موج‌شکن 1.38 کیلومتری از اوت 2026 آغاز شده است.

فاز نخست این پروژه سال 2029 با ظرفیت سالانه 600 هزار TEU کانتینر به بهره‌برداری می‌رسد و فاز دوم تا سال 2035 ظرفیت آن را به یک میلیون TEU خواهد رساند. این بندر امکان پذیرش کشتی‌های غول‌پیکر را فراهم می‌سازد.

گرجستان بندر آناکلیا را بر اساس مدل «بندر مالک» (Landlord Port) توسعه می‌دهد؛ الگویی که در آن دولت مالکیت زیرساخت اصلی را حفظ کرده اما اپراتورهای بخش خصوصی ترمینال‌ها را اداره می‌کنند. تفلیس این مدل را برای جلب مشارکت هم‌زمان کشورهایی مانند چین، کشورهای آسیای مرکزی و جمهوری آذربایجان به کار گرفته است.

مدرن‌سازی راه‌‌آهن و حمایت 750 میلیون دلاری بانک جهانی

توسعه بندر بدون شبکه ریلی ناکارآمد است. موفقیت آناکلیا به راه‌آهنی بستگی دارد که آن را به شبکه سراسری گرجستان و در نهایت آذربایجان و ترکیه متصل کند. خط راه‌آهن باکو-تفلیس-قارص زنجیره اتصال شرق به غرب را تقویت کرده است.

این راهبرد حمایت مالی بین‌المللی را در پی داشته است. بانک جهانی پروژه‌ای 372 میلیون دلاری برای بهبود بخش گرجستانی کریدور ترانس-خزر تصویب کرد که ارزش کل آن با مشارکت بانک سرمایه‌گذاری زیرساخت آسیا و بانک توسعه آسیا به بیش از 750 میلیون دلار می‌رسد. بر اساس برآورد بانک جهانی، این پروژه آمادگی لوکوموتیوها را به 95 درصد رسانده و درآمد راه‌آهن گرجستان را 20 درصد افزایش می‌دهد.

هوشمندسازی زنجیره تامین و چشم‌انداز 10 ساله

ابعاد راهبرد گرجستان منحصر به بنادر و ریل نیست و هوشمندسازی نیز نقش محوری دارد. عبور محموله از چندین کشور نیازمند یکپارچه‌سازی گمرکی است. پروژه بانک جهانی (TC-GATE) دیجیتالی‌کردن مدیریت دارایی‌های جاده‌ای و راه‌اندازی سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند را هدف قرار داده است.

دولت گرجستان همچنین استراتژی 10 ساله‌ای برای دو برابر کردن ظرفیت ریلی و بنادر تا سال 2036 تدوین کرده است. بانک جهانی تخمین می‌زند اصلاحات در کریدور ترانس-خزر می‌تواند حجم تجارت را تا سال 2040 سه برابر کرده و زمان سفر را به نصف کاهش دهد؛ امری که رشد 3.3 درصدی تولید ناخالص داخلی و ایجاد 2 میلیون شغل در کشورهای مسیر را به همراه دارد.

ابعاد ژئوپلیتیک؛ نقش چین و تغییر نقشه تجاری اوراسیا

دسترسی مستقیم گرجستان به دریای سیاه و شبکه‌های دریانوردی اروپا، مزیت ویژه‌ای برای کشورهای آسیای مرکزی است. قزاقستان و ازبکستان که سنتاً متکی به مسیرهای شمالی بوده‌اند، کریدور میانی را جایگزینی مناسب می‌دانند. در این زنجیره، قزاقستان بار آسیای مرکزی را تأمین کرده، جمهوری آذربایجان خزر را کنترل می‌کند، گرجستان اتصال دریای سیاه را انجام داده و ترکیه پل ارتباطی به اروپا است.

چین نیز نیروی محرکه اصلی این کریدور محسوب می‌شود. هدف نهایی، جذب سهمی از تجارت عظیم چین و اروپا است. حرکت محموله‌های چین از طریق آسیای مرکزی و خزر به اروپا، گرجستان را از یک مسیر ترانزیتی صرف به یک هاب لجستیکی و انبارداری تبدیل خواهد کرد.

چالش‌های پیش‌رو و شرط تحقق جهش ترانزیتی

با این حال، گرجستان با چالش پر کردن ظرفیت‌های جدید روبروست. بندر آناکلیا حتی با ظرفیت یک میلیون TEU نیازمند جذب صاحبان کالا و شرکت‌های بین‌المللی است.

کریدور میانی به دلیل عبور از دریای خزر و کشورهای متعدد، پیچیدگی عملیاتی دارد. کاهش تأخیرهای مرزی و یکپارچه‌سازی گمرکی شرط اصلی موفقیت است. سرمایه‌گذاری 7 میلیارد دلاری تفلیس تا سال 2032 نشان‌‌دهنده نگاه استراتژیک به این مسیر است؛ حال باید دید آیا گرجستان می‌تواند به یکی از پلتفرم‌های اصلی لجستیک در اقتصاد جدید اوراسیا تبدیل شود یا خیر.

انتهای پیام/