به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، استارتاپ‌های آسیای مرکزی به‌طور فزاینده‌ای در حال ساخت کسب‌وکارهایی برای مشتریان خود در آمریکا، اروپا، آسیا و خاورمیانه هستند. صندوق‌های بین‌المللی صدها میلیون دلار در این شرکت‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند، بنیان‌گذاران به شتاب‌دهنده‌هایی نظیر «وای کامبیناتور» (Y Combinator) پیوسته و برخی نیز با حفظ تیم‌های توسعه در منطقه، دفتر مرکزی خود را به خارج منتقل می‌کنند.

در سال 2025، استارتاپ‌های منطقه رکورد 320 میلیون دلار سرمایه را ثبت کردند، هرچند 61 درصد آن در دو معامله شرکت‌های «هیگزفیلد ای‌آی» و «اوزوم» ازبکستان متمرکز بود. با حذف این دو، حجم بازار 124.5 میلیون دلار بود که رشد 31 درصدی نسبت به 2024 دارد.

این امر نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری مخاطره‌پذیر منطقه گرچه به صدها میلیون دلار رسیده اما همچنان متمرکز است، در حالی که تیم‌های کوچک فناوری با ثبت شرکت در آمریکا، از سرمایه‌گذاران غربی تأمین مالی شده و محصولات خود را به مشتریان جهانی می‌فروشند.

ریشه‌های قزاقی و خیزش در بازار آمریکا

این روند در قزاقستان مشهودتر است؛ سرمایه‌گذاری مخاطره‌پذیر در استارتاپ‌های قزاق در سال 2025 به 209 میلیون دلار (در مقایسه با 71 میلیون دلار سال قبل) و ارزش مجموع آن‌ها به 2.16 میلیارد دلار رسید. گزارش مؤسسه «رایز ریسرچ» نشان می‌دهد استارتاپ‌های قزاقی متمرکز بر بازار آمریکا بیش از 214 میلیون دلار جذب کرده‌اند.

نمونه برجسته آن، استارتاپ «هیگزفیلد ای‌آی» به بنیان‌گذاری الکس مشربوف متولد ازبکستان و یرزات دولات از قزاقستان است. این شرکت مستقر در سانفرانسیسکو، به توسعه ابزارهای هوش مصنوعی تولید تصویر و ویدیو می‌پردازد.

در اوت 2026، هیگزفیلد در دور دوم سرمایه‌گذاری با ارزش‌گذاری 5.4 میلیارد دلاری، 400 میلیون دلار به رهبری «دی‌اس‌تی گلوبال» و همراهی گلدمن ساکس، ترایب کپیتال و اینتل کپیتال جذب کرد. این شرکت با داشتن بیش از 30 میلیون کاربر، فناوری خود را در کمپین‌های تبلیغاتی 390 شرکت از فهرست 500 شرکت برتر فورچون ارائه کرده است.

مسیر دیگر ورود به آمریکا، شتاب‌دهنده «وای کامبیناتور» است. در سال 2025، سه استارتاپ قزاقی «نوزومیو»، «لیپینگ ای‌آی» و «هیل‌کلایم» به این برنامه پیوستند.

استارتاپ «نوزومیو» به بنیان‌گذاری آرلان رحمت‌ژانوف، ابزارهایی برای کارگزاران هوش مصنوعی در کدهای نرم‌افزاری توسعه می‌دهد و 6.2 میلیون دلار از صندوق‌های CRV، باکس‌گروپ و لوکال‌گلوب جذب کرده است. رحمت‌ژانوف این پروژه را از دوران مدرسه آغاز کرد و سپس توسعه آن را به آمریکا انتقال داد.

شرکت «لیپینگ ای‌آی» با هم‌بنیان‌گذاری آرکادی تلگین، عامل‌های صوتی هوش مصنوعی برای کسب‌وکارها می‌سازد که پس از جذب 4.7 میلیون دلار، مرکز عملیاتی خود را از آلمان به سانفرانسیسکو منتقل کرد. استارتاپ «هیل‌کلایم» با حضور ابراهیم اوستلبای نیز محیط‌های مجازی برای آموزش یادگیری تقویتی مدل‌های هوش مصنوعی فراهم می‌کند.

جذب غول‌های فناوری و الگوی نوین توسعه

خارج از «وای کامبیناتور»، باقیت‌ژان دوس در حال توسعه پلتفرم Nace.AI در آمریکا برای گردش کارهای سازمانی در امور مالی و حسابرسی است. این شرکت در مجموع 26.5 میلیون دلار (از جمله 21.5 میلیون دلار در مه 2026) با مشارکت جنرال کاتالیست و جری یانگ، هم‌بنیان‌گذار یاهو، جذب کرده است.

در سپتامبر نیز علیم‌خان قاسموف و شریک آمریکایی‌اش آیدان جیوردانو، با استارتاپ «تیکر» (تحلیل قیمت و فروش بلیت رویدادها) برنده برنامه شرکت پرپلکسی شده و 500 هزار دلار سرمایه و اعتبار زیرساختی دریافت کردند.

ویژگی مشترک این شرکت‌ها آن است که محصولات موفق داخلی را صادر نمی‌کنند، بلکه از ابتدا برای بازارهای بین‌المللی طراحی شده‌اند. آن‌ها تیم‌های مهندسی را در قزاقستان حفظ کرده، شرکت مادر را در آمریکا ثبت می‌کنند و عمده درآمدهایشان فرامرزی است.

فراتر از سیلیکون‌ولی؛ نفوذ به خاورمیانه و شرق آسیا

استارتاپ قزاقی «کودی‌پلی» در حوزه آموزش برنامه‌نویسی به دانش‌آموزان، در ژانویه 2025 موفق به جذب 9 میلیون دلار سرمایه با ارزش‌گذاری 100 میلیون دلار از سرمایه‌گذاران عربستان، قطر و امارات شد.

تا پایان 2025، راهکارهای کودی‌پلی در 1200 مدرسه در 13 کشور مانند انگلیس، کره جنوبی و ترکیه به کار گرفته شد. با این حال بنیان‌گذار آن ژانادیل تالدیبایف در مصاحبه‌ای در اوت 2026 اعلام کرد که به دلیل عدم تحقق کامل سرمایه‌ها و زیان در برخی بازارها، تمرکز خود را مجدداً بر آسیای مرکزی و خاورمیانه قرار داده است.

هم‌زمان سرمایه‌گذاران خلیج فارس، چین، اروپا و جنوب شرق آسیا در منطقه فعال‌تر شده‌اند؛ از جمله صندوق «گولدن گیت ونچرز» سنگاپور که با افتتاح دفتر در تاشکند، برنامه‌ای دو ساله برای حمایت از 20 بنیان‌گذار استارتاپ در ازبکستان آغاز کرده است.

ازبکستان؛ رویکرد دوگانه در جذب سرمایه بین‌المللی

سرمایه‌گذاری مخاطره‌پذیر در ازبکستان در سال 2025 به 99.3 میلیون دلار رسید که در مقایسه با 209 میلیون دلار قزاقستان قرار دارد. با فاکتور گرفتن از شرکت «اوزوم»، استارتاپ‌های ازبک 33.8 میلیون دلار جذب کردند که 11 برابر سال 2022 بوده و 85 درصد آن توسط سرمایه‌گذاران داخلی تأمین شد.

استارتاپ «تاس ویژن» در تاشکند به بنیان‌گذاری شهزاد عمیرزاقوف و جمشیدخان حکیم‌جانوف، سیستم‌های هوش مصنوعی برای خرده‌فروشی توسعه می‌دهد که تا تابستان 2026 در 3000 فروشگاه در 10 کشور مانند قزاقستان، ترکیه، گرجستان و پرو به کار گرفته شد.

در مقابل، شرکت «اوزوم» به عنوان بزرگ‌ترین زیست‌بوم دیجیتال ازبکستان با ترکیب تجارت الکترونیک، بانکداری و وام‌دهی، با تمرکز بر بازار داخلی سرمایه‌های بین‌المللی را جذب کرده است. اوزوم در اوت 2025 حدود 65.5 میلیون دلار (با ارزش 1.5 میلیارد دلار) و در مارس 2026 رقم 131.5 میلیون دلار دیگر (با ارزش 2.3 میلیارد دلار) از صندوق‌های تنسنت چین، وی‌آر کپیتال و صندوق حاکمیتی عمان جذب کرد.

در نهایت، این استارتاپ‌ها مسیرهای متفاوتی را برای رشد طی می‌کنند؛ نوزومیو و Nace.AI مشتریان خارجی را هدف قرار داده‌اند، اوزوم سرمایه‌های بین‌المللی را برای بازار ازبکستان جذب می‌کند و تاس ویژن از تاشکند به بازارهای خارجی گسترش یافته است. اگرچه بازار سرمایه‌گذاری مخاطره‌پذیر آسیای مرکزی همچنان کوچک و متمرکز است، اما بنیان‌گذاران منطقه با الگوهای متنوع، موفق به توسعه حضور خود در بازارهای جهانی شده‌اند.

انتهای پیام/