به گزارش خبرگزاری تسنیم از خرم‌آباد، جایی در دل زاگرس و در ارتفاع بیش از 2 هزار و 300 متری از سطح دریا، دریاچه‌ای میان کوه‌های اشترانکوه آرمیده است؛ آبی زلال که سال‌هاست بخشی از هویت طبیعی لرستان را شکل داده و حالا نامش در فهرست جهانی تالاب‌های مهم جهان قرار گرفته است.

دریاچه گهر پس از سال‌ها پیگیری و طی مراحل اجرایی، به عنوان بیست‌وهشتمین تالاب ایران در کنوانسیون رامسر به ثبت رسید؛ اتفاقی که اگرچه یک افتخار ملی برای ایران و لرستان به شمار می‌رود، اما همزمان مسئولیت حفاظت از این زیست‌بوم ارزشمند را نیز سنگین‌تر می‌کند.

شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، با اعلام این خبر گفت که دریاچه گهر روز گذشته در کنوانسیون رامسر ثبت شده است؛ رخدادی که به گفته او در کنار افتخار ملی، مسئولیتی مضاعف برای مجموعه‌های متولی حفاظت از محیط زیست ایجاد می‌کند.

گهر؛ نگین آبی اشترانکوه

دریاچه گهر در منطقه حفاظت‌شده اشترانکوه و در ارتفاع حدود 2 هزار و 360 متری از سطح دریا قرار گرفته و از دو بخش «گهر بزرگ» و «گهر کوچک» یا «گهر بالا و پایین» تشکیل شده است.گهر بزرگ حدود 100 هکتار وسعت دارد. طول آن حدود یک هزار و 500 متر، عرض آن بین 400 تا 800 متر و عمق آن نیز بین چهار تا 28 متر گزارش شده است.این دریاچه در یکی از مرتفع‌ترین و بکرترین مناطق زاگرس قرار گرفته و همین موقعیت جغرافیایی، چشم‌اندازی متفاوت از طبیعت لرستان ایجاد کرده است؛ جایی که کوه، جنگل، آب و حیات وحش در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

درباره شکل‌گیری گهر نیز فرضیه‌های زمین‌شناسی متعددی مطرح است. بر اساس یکی از دیدگاه‌ها، این دریاچه احتمالاً در پی یک زمین‌لرزه بزرگ شکل گرفته است؛ چراکه گهر بر روی گسل اصلی زاگرس قرار دارد و احتمال داده می‌شود جنبش گسل و بسته شدن مسیر دره بر اثر یک ریزش سنگی عظیم، زمینه شکل‌گیری این پهنه آبی را فراهم کرده باشد.

گنجینه‌ای از حیات در دل زاگرس

اهمیت گهر فقط به منظره چشم‌نواز آن محدود نمی‌شود. مطالعات انجام‌شده در منطقه نشان می‌دهد که این زیست‌بوم میزبان مجموعه‌ای قابل توجه از گونه‌های گیاهی و جانوری است.بر اساس این مطالعات، 68 گونه گیاهی انحصاری و بیش از 600 گونه گیاه در منطقه شناسایی شده است. همچنین 53 گونه درخت و درختچه، 45 گونه پستاندار، 30 گونه خزنده، 195 گونه پرنده و پنج گونه دوزیست در این محدوده زیست می‌کنند و گونه‌های مختلف ماهی نیز در آب‌های آن وجود دارند.

قزل‌آلا یکی از شناخته‌شده‌ترین آبزیان گهر است، اما حیات در این منطقه به ماهی‌ها محدود نمی‌شود. لاک‌پشت و قورباغه نیز بخشی از زیست‌بوم آبی منطقه را تشکیل می‌دهند و در خشکی نیز گونه‌هایی همچون قوچ و میش، بزکوهی، خرس قهوه‌ای، گرگ، روباه، گراز و خرگوش در این محدوده دیده می‌شوند.آسمان گهر نیز میزبان گونه‌های متنوع پرندگان است؛ از کرکس و عقاب گرفته تا کبک، شاهین زرد و دیگر پرندگان منطقه.همین تنوع زیستی است که گهر را از یک جاذبه گردشگری صرف فراتر می‌برد و آن را به یک زیست‌بوم ارزشمند در قلب زاگرس تبدیل می‌کند.

بهار که می‌رسد، زاگرس رنگ دیگری می‌گیرد

پوشش گیاهی منطقه گهر نیز بخشی از زیبایی منحصربه‌فرد آن است. گونه‌هایی مانند بلوط، بید، بادام وحشی، پسته وحشی، سرو کوهی، زبان گنجشک، گون، آویشن و پونه کوهی در این منطقه روییده‌اند.در بهار و اوایل تابستان، مسیرهای منتهی به دریاچه نیز چهره‌ای متفاوت پیدا می‌کنند و گل‌های کوهی، به‌ویژه شقایق و لاله واژگون، در گوشه‌وکنار منطقه جلوه‌ای خاص به طبیعت اشترانکوه می‌بخشند.

این تنوع طبیعی در کنار ارتفاع، موقعیت کوهستانی و بکر بودن منطقه، گهر را به یکی از شناخته‌شده‌ترین جاذبه‌های طبیعی لرستان تبدیل کرده است؛ جاذبه‌ای که حالا عنوان یک تالاب بین‌المللی را نیز با خود یدک می‌کشد.

پرونده‌ای که چند سال در مسیر ثبت بود

ثبت جهانی گهر اتفاقی یک‌شبه نیست. پیگیری برای قرار گرفتن این دریاچه در فهرست تالاب‌های بین‌المللی سابقه چندساله دارد و در سال 1403 وارد مرحله جدی‌تر و اجرایی شد.در آن سال، موضوع معرفی دریاچه گهر برای ثبت بین‌المللی مطرح و روند پیگیری پرونده آغاز شد. سپس در 21 اردیبهشت 1404، معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست از در جریان بودن مراحل ثبت خبر داد.

این روند سرانجام به ثبت گهر به عنوان بیست‌وهشتمین تالاب ایران در کنوانسیون رامسر منتهی شد.اکنون نام گهر در فهرست تالاب‌های مهم بین‌المللی قرار گرفته است؛ اما این ثبت پایان راه نیست، بلکه می‌تواند آغاز مرحله‌ای تازه برای حفاظت، مدیریت و بهره‌برداری مسئولانه از این زیست‌بوم باشد.

رامسر؛ پیمانی که از ایران به جهان رسید

شاید برای بسیاری جالب باشد که کنوانسیون رامسر، یکی از مهم‌ترین پیمان‌های بین‌المللی در حوزه حفاظت از تالاب‌ها، نام خود را از یک شهر ایرانی گرفته است.این پیمان در سال 1971 میلادی، برابر با 1349 خورشیدی، در شهر رامسر ایران تهیه شد و به امضای نمایندگان 18 کشور شرکت‌کننده رسید. در چارچوب این کنوانسیون، فهرستی از تالاب‌های مهم جهان نیز تهیه شده است.

هدف اصلی این پیمان، حفاظت از تالاب‌ها و فراهم کردن زمینه بهره‌برداری صحیح و پایدار از آنهاست.کشورهای عضو متعهد شده‌اند تالاب‌های حائز اهمیت سرزمین خود را شناسایی و تعیین کنند و برنامه‌های لازم را برای حفاظت و بهره‌برداری صحیح از آنها به اجرا بگذارند.

افزایش تعداد پرندگان آبزی، فراهم کردن امکانات لازم برای حفاظت از تالاب‌ها و زیستگاه‌های آنها و جلوگیری از تخریب و تعرض به این مناطق نیز از جمله محورهای مورد تأکید کنوانسیون است.بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، این پیمان اکنون 2 هزار و 412 سایت را در 171 کشور و با وسعتی بیش از 254 هزار هکتار پوشش می‌دهد.در واقع، ثبت یک تالاب در این فهرست تنها به معنای قرار گرفتن نام آن در یک فهرست بین‌المللی نیست؛ بلکه اهمیت اکولوژیک آن را برجسته و ضرورت حفاظت از آن را پررنگ‌تر می‌کند.

ثبت گهر در روزهایی که محیط‌زیست با ابرچالش‌ها روبه‌روست

ثبت گهر در کنوانسیون رامسر در شرایطی اتفاق افتاده که سازمان حفاظت محیط زیست با مجموعه‌ای از چالش‌های انباشته در سراسر کشور مواجه است؛ چالش‌هایی که دیگر صرفاً دغدغه فعالان محیط زیست نیستند و به متن زندگی روزمره مردم راه پیدا کرده‌اند.محدودیت منابع آب، پسماند، آلودگی آب، خاک و هوا، مشکلات تالاب‌ها، کمبود حقابه تالاب‌ها، تخریب زیستگاه‌ها و تهدید تنوع زیستی از جمله مسائلی است که رئیس سازمان حفاظت محیط زیست از آنها به عنوان ابرچالش‌های کشور یاد کرده است.شینا انصاری همچنین از وجود ناترازی جدی میان مأموریت‌های قانونی سازمان و منابع انسانی و مالی موجود خبر داده است؛ مسئله‌ای که مستقیماً می‌تواند بر توان حفاظت از عرصه‌های طبیعی کشور اثر بگذارد.

نیمی از پست‌های سازمان محیط زیست خالی است

یکی از مهم‌ترین نکات مطرح‌شده از سوی رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، وضعیت نیروی انسانی این سازمان است.بر اساس سند نیروی انسانی سازمان، حدود 50 درصد پست‌های سازمانی بلاتصدی است و این میزان در بخش محیط‌بانی به حدود 60 درصد می‌رسد.این ارقام زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم حدود 12 درصد از عرصه سرزمینی کشور، معادل بیش از 19 میلیون هکتار، تحت حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارد.

حفاظت از چنین گستره‌ای با کمبود نیروی انسانی، نیازمند توان تخصصی و حضور مستمر در میدان است؛ به‌ویژه در مناطقی مانند اشترانکوه و گهر که علاوه بر ارزش‌های زیست‌محیطی، مقصد گردشگران و طبیعت‌گردان نیز هستند.بر همین اساس، سازمان حفاظت محیط زیست تأمین نیروی انسانی مورد نیاز، جذب نیروهای تخصصی و بومی و آموزش مستمر کارکنان را در شمار اولویت‌های خود قرار داده است.

محیط‌بان بومی؛ حلقه مهم حفاظت از گهر و زیستگاه‌های زاگرس

حفاظت از طبیعت فقط به تجهیزات و اعتبارات وابسته نیست؛ نیروی انسانی حاضر در میدان یکی از مهم‌ترین حلقه‌های این زنجیره است.رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرده است که در جذب محیط‌بانان باید به بومی بودن نیروها، آشنایی و اشراف آنها به منطقه و تعلق خاطرشان به سرزمین توجه ویژه شود.این موضوع برای مناطق کوهستانی و گسترده‌ای مانند اشترانکوه اهمیت دوچندان دارد؛ مناطقی که شناخت مسیرها، زیستگاه‌ها، گونه‌های جانوری و حتی رفتارهای طبیعی منطقه می‌تواند در حفاظت مؤثرتر نقش داشته باشد.گهر حالا عنوان بین‌المللی دارد و همین موضوع می‌تواند نگاه‌ها را به سمت ضرورت حفاظت دقیق‌تر از این زیست‌بوم جلب کند.

افتخار جهانی، مسئولیتی سنگین‌تر

ثبت گهر در کنوانسیون رامسر را می‌توان یک اتفاق مهم برای لرستان و محیط زیست ایران دانست؛ اما ارزش واقعی این اتفاق زمانی نمایان می‌شود که ثبت بین‌المللی به حفاظت مؤثرتر، مدیریت اصولی‌تر و جلوگیری از آسیب به طبیعت منجر شود.گهر امروز دیگر فقط یک دریاچه زیبا در دل اشترانکوه نیست؛ نام آن در فهرست تالاب‌های مهم بین‌المللی قرار گرفته و از این پس هرگونه تصمیم درباره حفاظت، مدیریت و بهره‌برداری از ظرفیت‌های آن، اهمیتی فراتر از یک جاذبه محلی خواهد داشت.

این دریاچه با صدها گونه گیاهی و جانوری، جنگل‌های زاگرسی، ارتفاعات اشترانکوه و چشم‌انداز کم‌نظیرش، بخشی از سرمایه طبیعی ایران است؛ سرمایه‌ای که ارزش آن را نمی‌توان صرفاً با تعداد گردشگران یا درآمد حاصل از گردشگری سنجید.ثبت گهر در رامسر یک افتخار است، اما شاید مهم‌تر از آن، یک یادآوری باشد: طبیعت زمانی میراث واقعی یک سرزمین باقی می‌ماند که ثبت جهانی آن با حفاظت واقعی در میدان همراه شود.

اکنون گهر در فهرست تالاب‌های مهم جهان قرار گرفته است؛ مسئولیت حفظ این نگین آبی زاگرس اما همچنان بر دوش ایران، لرستان و همه دستگاه‌هایی است که باید میان گردشگری، بهره‌برداری و حفاظت از این میراث طبیعی تعادل برقرار کنند.

انتهای پیام/