چالش بحران مدرسه در شهرکهای اقماری؛ تحصیل در مدارس قدیمی!
- اخبار استانها
- اخبار زنجان
- 11 مهر 1405 - 08:31
به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، ستان زنجان در سالهای اخیر همزمان با توسعه جمعیتی و گسترش شهرها و شهرکهای جدید، با نیاز روزافزون به توسعه زیرساختهای آموزشی مواجه بوده است؛ نیازی که تنها به ساخت چند مدرسه جدید محدود نمیشود و موضوعاتی همچون توزیع عادلانه فضاهای آموزشی، تکمیل پروژههای نیمهتمام، تأمین سرانه آموزشی در شهرکهای اقماری و نقش خیرین و صنایع در مدرسهسازی را نیز دربرمیگیرد.
بررسی روند توسعه فضاهای آموزشی در استان نشان میدهد که طی دهههای گذشته، ظرفیت آموزشی زنجان رشد قابل توجهی داشته و تعداد فضاهای آموزشی و غیرآموزشی استان از 570 فضای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی به بیش از 2 هزار و 400 فضا رسیده است؛ با این حال، توسعه شهرها، شکلگیری شهرکهای جدید و افزایش جمعیت دانشآموزی در برخی مناطق، ضرورت شتاببخشی به ساخت مدارس و تکمیل زیرساختهای آموزشی را بیش از گذشته نمایان کرده است.
نهضت توسعه عدالت آموزشی به عنوان یکی از محورهای مهم سیاستگذاری در حوزه آموزش، در استان زنجان نیز دنبال میشود و دهها پروژه آموزشی با صدها کلاس درس در نقاط مختلف استان در حال اجراست. در کنار اعتبارات دولتی، مشارکت خیرین مدرسهساز و ورود صنایع و واحدهای تولیدی به حوزه مسئولیت اجتماعی نیز بخش مهمی از بار توسعه فضاهای آموزشی را بر عهده گرفته است؛ بهگونهای که بخش قابل توجهی از پروژههای مدرسهسازی استان با مشارکت خیرین اجرا میشود.
با این حال، همزمان با پیشرفت پروژههای جدید، برخی مدارس در شهرکهای تازهساز با چالشهایی همچون تأخیر در تکمیل، آماده نبودن کامل ساختمان همزمان با آغاز سال تحصیلی و فاصله میان زمان ثبتنام دانشآموزان و بهرهبرداری نهایی مواجه بودهاند؛ موضوعی که ضرورت شفافسازی درباره مسئولیت دستگاههای مختلف، نحوه اجرای پروژهها و زمانبندی تحویل مدارس را بیشتر کرده است.
از سوی دیگر، رشد اعتبارات ملی و استانی حوزه نوسازی مدارس، اجرای پروژههای جدید و برنامه احداث 57 مدرسه در شهرکهای اقماری، نشان میدهد توسعه زیرساختهای آموزشی همچنان یکی از محورهای مهم برنامههای استان است. در این میان، پرسش اصلی این است که زنجان تا چه اندازه توانسته میان رشد جمعیت، توسعه کالبدی شهرها، نیازهای آموزشی و ظرفیتهای موجود برای مدرسهسازی توازن ایجاد کند و پروژههای در دست اجرا چه زمانی میتوانند بخشی از این کمبودها را جبران کنند؟
برای بررسی آخرین وضعیت فضاهای آموزشی استان، روند اجرای پروژههای مدرسهسازی، میزان اعتبارات، نقش خیرین، چالش مدارس شهرکهای جدید و برنامههای پیشرو، با صفری، مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان زنجان، گفتوگو کردهایم.
تسنیم: با توجه به رشد جمعیت دانشآموزی، توسعه شهرها و شکلگیری شهرکهای جدید در استان زنجان، اکنون وضعیت سرانه و زیرساختهای آموزشی استان را چگونه ارزیابی میکنید و چه میزان از نیاز موجود از طریق پروژههای در حال اجرا در حال جبران است؟
صفری: اگر بخواهیم وضعیت توسعه فضاهای آموزشی در استان زنجان را بررسی کنیم، باید به روندی که طی دهههای گذشته در این حوزه طی شده است توجه داشته باشیم. پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، استان زنجان تنها 570 فضای آموزشی در اختیار داشت، اما امروز این تعداد به بیش از 2 هزار و 400 فضای آموزشی و غیرآموزشی رسیده است. این آمار بهخوبی نشان میدهد که در سالهای پس از انقلاب، توسعه زیرساختهای آموزشی استان با شتاب قابل توجهی دنبال شده و سرانه فضای آموزشی نیز حدود 3.2 برابر افزایش یافته است.
البته توسعه فضاهای آموزشی صرفاً به افزایش تعداد مدارس محدود نمیشود، بلکه کیفیت، استاندارد بودن فضاها، برخورداری دانشآموزان مناطق مختلف از امکانات مناسب و توزیع متوازن این فضاها نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. به همین دلیل، در سالهای اخیر تلاش کردهایم اجرای پروژههای آموزشی را بر اساس نیاز واقعی مناطق، رشد جمعیت دانشآموزی و ضرورت تأمین زیرساختهای آموزشی در نقاط مختلف استان دنبال کنیم.
در شرایط فعلی و در راستای اجرای نهضت توسعه عدالت آموزشی، 101 پروژه در سطح استان زنجان فعال است که مجموع این پروژهها شامل 590 کلاس درس میشود. این پروژهها در مجموع بیش از 103 هزار مترمربع زیربنا دارند و بخش قابل توجهی از نیازهای آموزشی مناطق مختلف استان را پوشش خواهند داد.
یکی از نکات مهم در این پروژهها، میزان پیشرفت فیزیکی آنهاست. در حال حاضر میانگین پیشرفت فیزیکی پروژههای فعال استان بیش از 76.5 درصد است که این میزان بالاتر از میانگین کشوری محسوب میشود. این موضوع نشان میدهد که پروژههای مدرسهسازی در زنجان با جدیت در حال پیگیری است و تلاش مجموعه نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان این است که پروژهها در کوتاهترین زمان ممکن به مرحله بهرهبرداری برسند.
البته در کنار اجرای پروژههای جدید، تکمیل پروژههای نیمهتمام نیز برای ما اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه هر پروژهای که به مرحله بهرهبرداری برسد، مستقیماً به افزایش ظرفیت آموزشی و کاهش بخشی از کمبودهای موجود کمک میکند. بنابراین، رویکرد ما این است که ضمن آغاز پروژههای مورد نیاز در مناطق دارای کمبود، پروژههای در حال اجرا نیز با نظارت فنی و پیگیری مستمر به مرحله تکمیل برسند.
در مجموع، میتوان گفت استان زنجان امروز از نظر تعداد فضاهای آموزشی نسبت به گذشته رشد قابل توجهی داشته است، اما با توجه به توسعه شهرها، ایجاد شهرکهای جدید، تغییرات جمعیتی و افزایش نیاز برخی مناطق، همچنان باید روند توسعه زیرساختهای آموزشی ادامه پیدا کند. هدف ما این است که با استفاده از ظرفیت اعتبارات دولتی، مشارکت خیرین و سایر ظرفیتهای موجود، سرانه و کیفیت فضاهای آموزشی را بیش از پیش ارتقا دهیم و زمینه دسترسی عادلانه دانشآموزان استان به مدارس مناسب و استاندارد را فراهم کنیم.
تسنیم: یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی عملکرد نوسازی مدارس، تعداد پروژههایی است که به مرحله بهرهبرداری میرسند. از مهرماه سال 1403 تاکنون چه تعداد فضای آموزشی در استان زنجان تکمیل و تحویل آموزش و پرورش شده و این پروژهها با چه میزان اعتبار و زیربنا به بهرهبرداری رسیدهاند؟ همچنین آیا همه این پروژهها در زمان تحویل به پیشرفت کامل فیزیکی رسیدهاند؟
صفری: از مهرماه سال 1403 تاکنون، در مجموع 52 فضای آموزشی در استان زنجان آماده و تحویل آموزش و پرورش شده است. مجموع زیربنای این فضاها بیش از 37 هزار مترمربع است و برای احداث و تکمیل آنها اعتباری نزدیک به هزار و 800 میلیارد تومان هزینه شده است.
برای ما صرفاً افزایش تعداد پروژههای تحویلی ملاک نیست، بلکه کیفیت اجرا و تکمیل واقعی پروژهها اهمیت بسیار زیادی دارد. سیاست ادارهکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان این است که پروژههای آموزشی را حتیالامکان با 100 درصد پیشرفت فیزیکی و در شرایطی تحویل دهیم که ساختمان از نظر اجرایی و فنی به طور کامل آماده بهرهبرداری باشد.
البته بر اساس ضوابط و مقررات، امکان تحویل موقت پروژهها از 95 درصد پیشرفت فیزیکی نیز وجود دارد، اما رویکرد ما این نیست که صرفاً برای افزایش آمار پروژههای تحویلی، یک پروژه را پیش از تکمیل کامل در اختیار آموزش و پرورش قرار دهیم. اولویت ما این است که دانشآموزان و فرهنگیان زمانی وارد یک فضای آموزشی شوند که پروژه از نظر ساخت، تجهیزات و الزامات فنی در وضعیت مطلوب قرار داشته باشد.
بنابراین تلاش کردهایم در کنار افزایش سرعت اجرای پروژهها، کیفیت ساخت و تکمیل نهایی آنها نیز مورد توجه قرار گیرد. تحویل 52 فضای آموزشی با بیش از 37 هزار مترمربع زیربنا طی این مدت، بخشی از برنامه استان برای توسعه ظرفیتهای آموزشی و جبران کمبود فضا در مناطق مختلف است و این روند در پروژههای در حال اجرا نیز ادامه خواهد داشت.
تسنیم: یکی از موضوعاتی که همزمان با آغاز سال تحصیلی مورد توجه خانوادهها قرار گرفت، وضعیت برخی مدارس در شهرکهای جدید از جمله گلشهر بود؛ مدارسی که با وجود ثبتنام دانشآموزان، هنوز به طور کامل آماده بهرهبرداری نبودند. با توجه به اینکه تأمین بهموقع فضای آموزشی در شهرکهای جدید مستقیماً با حقوق دانشآموزان و خانوادهها ارتباط دارد، مسئولیت احداث و آمادهسازی این مدارس بر عهده چه دستگاهی است و ادارهکل نوسازی مدارس در این پروژهها چه نقشی دارد؟
صفری: درباره وضعیت مدارس شهرک گلشهر باید یک نکته را به صورت شفاف بیان کنم؛ پروژههای احداث این مدارس توسط ادارهکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان اجرا نشده است. این پروژهها بر اساس ماده 18 قانون تشکیل شوراهای آموزش و پرورش و در چارچوب تعهدات مربوط به ایجاد فضاهای آموزشی در شهرکهای مسکونی، توسط شرکت تعاونی فرهنگیان احداث میشوند.
بر اساس این سازوکار، مجموعههایی که نسبت به ساخت واحدهای مسکونی اقدام میکنند، متعهد هستند متناسب با توسعه جمعیتی و تعداد واحدهای ایجادشده، فضای آموزشی مورد نیاز را نیز تأمین کنند. بنابراین، مسئولیت ساخت این پروژهها در شهرک گلشهر بر عهده شرکت تعاونی مربوطه بوده و نقش ادارهکل نوسازی مدارس در این پروژهها عمدتاً به حوزه تجهیز مدارس مربوط میشود.
در حال حاضر پیشرفت فیزیکی این پروژهها حدود 95 تا 96 درصد است و مراحل پایانی کار در حال انجام است. ما نیز در چارچوب مسئولیت خود، موضوع تجهیز فضاهای آموزشی را دنبال میکنیم تا پس از تکمیل ساختمان، امکان بهرهبرداری مناسب از آن فراهم شود.
اما درباره اینکه چرا پیش از تکمیل نهایی ساختمان، ثبتنام دانشآموزان در این مدارس انجام شده است، باید میان فرآیند ثبتنام و فرآیند ساخت و تحویل فیزیکی مدرسه تفکیک قائل شد. تصمیمگیری درباره زمان ثبتنام و جانمایی دانشآموزان در مدارس بر عهده مدیران آموزش و پرورش است و این موضوع باید از سوی مسئولان مربوطه توضیح داده شود.
رویه ادارهکل نوسازی مدارس مشخص است؛ ما زمانی یک پروژه را تحویل میدهیم که اعتبار لازم برای اجرای آن تأمین شده و ساختمان نیز به مرحله تکمیل رسیده باشد. طبیعتاً تا زمانی که پروژه به شرایط لازم برای تحویل نرسیده باشد، نمیتوان آن را به عنوان یک فضای آموزشی آماده بهرهبرداری تلقی کرد.
در مجموع، در پروژههایی مانند گلشهر باید مسئولیت هر یک از دستگاهها و مجموعههای دخیل به صورت دقیق مشخص شود. نوسازی مدارس در این پروژهها مسئول ساخت نبوده و نقش آن در حوزه تجهیز تعریف شده است؛ بنابراین موضوع زمانبندی ثبتنام دانشآموزان و چرایی انجام آن پیش از تکمیل نهایی ساختمان، باید از سوی دستگاه مسئول در حوزه آموزش و ثبتنام پاسخ داده شود.
تسنیم: در مورد مدرسه کوی نصر نیز ابهاماتی درباره زمان افتتاح و میزان آمادگی پروژه در آغاز سال تحصیلی مطرح شد؛ بهویژه اینکه این مدرسه با حضور معاون اجرایی رئیسجمهور افتتاح شد، اما همزمان با آغاز سال تحصیلی هنوز به طور کامل آماده بهرهبرداری نبود و دانشآموزان در آن مستقر نشدند. با توجه به این موضوع، روند اجرای پروژه از ابتدا تاکنون چگونه بوده و چرا مدرسه در زمان افتتاح به پیشرفت 100 درصدی نرسیده بود؟
صفری: این پروژه از سال 1391 آغاز شده بود، اما متأسفانه تا سال 1402 تنها حدود 25 درصد پیشرفت فیزیکی داشت. پس از ورود ما به پروژه، تلاش کردیم روند اجرای آن را با جدیت بیشتری دنبال کنیم و میزان پیشرفت فیزیکی پروژه را به حدود 95 درصد برسانیم.
در این پروژه، علاوه بر سرعت بخشیدن به عملیات اجرایی، موضوع کیفیت ساخت و استفاده از مصالح مناسب نیز برای ما اهمیت داشت. به همین دلیل تلاش کردیم مدرسه با استفاده از متریال باکیفیت، از جمله آجر نسوز و رنگ اپوکسی، آماده شود تا فضایی مناسب و مطلوب برای دانشآموزان و مردم منطقه ایجاد شود.
یکی از مواردی که در مراحل پایانی پروژه با آن مواجه شدیم، اجرای رنگ اپوکسی بود. این نوع رنگ برای خشک شدن و رسیدن به شرایط مناسب نیازمند زمان است و نمیتوان بلافاصله پس از اجرا از فضا استفاده کرد. با توجه به اینکه همزمان با اول مهرماه قرار داشتیم و دانشآموزان نیز برای آغاز سال تحصیلی به این محل منتقل شده بودند، تلاش شد فرآیند آمادهسازی و در اختیار قرار گرفتن فضا با سرعت بیشتری انجام شود.
در پروژههای آموزشی، بهویژه پروژههایی که از نظر کیفیت ساخت و نوع مصالح در سطح بالاتری اجرا میشوند، ممکن است در مراحل پایانی برخی عملیات تکمیلی نیازمند زمان بیشتری باشد. با این حال، تلاش ما این بوده است که این موضوع مانع از بهرهبرداری سریع از مدرسه نشود و در عین حال استانداردهای لازم نیز رعایت شود.
خوشبختانه اکنون این مدرسه در وضعیت مطلوبی قرار دارد و بخش عمده عملیات اجرایی آن انجام شده است. نکته مهم درباره این پروژه آن است که مدرسهای که در سال 1402 تنها 25 درصد پیشرفت داشت، در ادامه با پیگیریهای انجامشده به حدود 95 درصد پیشرفت رسید و امروز بخش قابل توجهی از مسیر تکمیل آن طی شده است.
رویکرد ما این است که در پروژههای آموزشی، علاوه بر سرعت، کیفیت ساخت و ماندگاری بنا نیز مورد توجه قرار گیرد تا دانشآموزان و فرهنگیان بتوانند در محیطی ایمن، استاندارد و مناسب فعالیت کنند.
تسنیم: با توجه به گستردگی پروژههای مدرسهسازی و نیاز استان به توسعه فضاهای آموزشی، خیرین چه سهمی در پیشبرد این پروژهها دارند و میزان مشارکت مالی آنها طی یک سال گذشته چگونه بوده است؟ همچنین کدام شهرستانها بیشترین مشارکت را داشتهاند و نقش صنایع و واحدهای تولیدی در قالب مسئولیت اجتماعی را چگونه ارزیابی میکنید؟
صفری: خیرین مدرسهساز یکی از مهمترین ارکان توسعه فضاهای آموزشی در استان زنجان هستند و واقعاً نمیتوان نقش آنها را در پیشبرد پروژههای مدرسهسازی نادیده گرفت. زنجان را میتوان یکی از استانهای دارای ظرفیت بالای خیرین دانست و امروز حدود 50 درصد پروژههای ما با مشارکت خیرین ساخته میشود. این میزان مشارکت نشان میدهد که مدرسهسازی در استان صرفاً متکی بر اعتبارات دولتی نیست و بخش مهمی از توسعه زیرساختهای آموزشی با همراهی مردم و خیرین انجام میشود.
از نظر میزان تعهدات نیز شاهد مشارکت قابل توجه خیرین بودهایم. در سال گذشته، خیرین مدرسهساز استان 290 میلیارد تومان تعهد داشتند که این تعهدات محقق شد. در هفت ماهه نخست امسال نیز میزان تعهدات محققشده خیرین به 239 میلیارد تومان رسیده است که رقم قابل توجهی برای حوزه مدرسهسازی محسوب میشود.
این مشارکت صرفاً به مرکز استان محدود نیست و در شهرستانهای مختلف نیز شاهد حضور فعال خیرین هستیم. در این میان، شهرستان خدابنده با بیش از 40 پروژه خیری، یکی از شهرستانهای پیشتاز استان در حوزه مشارکت خیرین مدرسهساز است. این ظرفیت بسیار ارزشمند است و نشان میدهد فرهنگ مشارکت اجتماعی و مدرسهسازی در مناطق مختلف استان ریشهدار است.
در کنار خیرین حقیقی، طی سالهای اخیر ظرفیت صنایع و واحدهای تولیدی استان نیز در حوزه مدرسهسازی بیشتر مورد استفاده قرار گرفته است. واحدهای صنعتی و تولیدی در قالب مسئولیت اجتماعی میتوانند به عنوان خیرین حقوقی وارد پروژههای آموزشی شوند و بخشی از نیازهای مناطق پیرامونی خود را در حوزه مدرسهسازی و توسعه زیرساختهای آموزشی برطرف کنند.
این نوع مشارکت برای ما اهمیت زیادی دارد، زیرا از یک سو به تکمیل سریعتر پروژهها کمک میکند و از سوی دیگر، ارتباط میان ظرفیت اقتصادی استان و نیازهای اجتماعی مناطق را تقویت میکند. ما از تمام خیرین حقیقی و حقوقی و همچنین صنایع و واحدهای تولیدی که در ساخت و تجهیز مدارس مشارکت میکنند، قدردانی میکنیم و معتقدیم استمرار این مشارکت میتواند نقش مهمی در توسعه فضاهای آموزشی و تحقق عدالت آموزشی در استان زنجان داشته باشد.
تسنیم: با توجه به شرایط اقتصادی کشور و افزایش هزینههای ساختوساز، یکی از دغدغههای جدی در حوزه مدرسهسازی، تأمین منابع مالی و حفظ روند اجرای پروژههاست. آیا محدودیتهای اقتصادی و افزایش هزینهها باعث کاهش اعتبارات مدرسهسازی در استان زنجان شده است یا روند تأمین منابع همچنان ادامه دارد؟
صفری: برخلاف تصوری که ممکن است در افکار عمومی وجود داشته باشد، محدودیتهای اقتصادی نهتنها موجب کاهش اعتبارات مدرسهسازی نشده، بلکه در مجموع شاهد رشد قابل توجه منابع این حوزه بودهایم. در اعتبارات ملی، میزان تخصیص اعتبارات ما از 230 میلیارد تومان در سال گذشته به 329 میلیارد تومان افزایش یافته که نشاندهنده رشد 44 درصدی است.
در بخش اعتبارات استانی نیز روند افزایشی داشتهایم و اعتبارات این حوزه 36 درصد رشد کرده است. این افزایش منابع، امکان برنامهریزی برای اجرای پروژههای جدید و همچنین پیگیری جدیتر پروژههای نیمهتمام را فراهم کرده است.
در کنار افزایش اعتبارات، تلاش کردهایم پروژههای جدید را نیز متناسب با نیازهای آموزشی مناطق مختلف استان تعریف و وارد مرحله اجرا کنیم. از جمله این پروژهها میتوان به سه پروژه در «کوی زیتون» اشاره کرد که عملیات آنها با نظارت کامل فنی آغاز شده است.
برای ما صرفاً آغاز عملیات اجرایی پروژهها موضوعیت ندارد، بلکه کیفیت ساخت، رعایت استانداردهای فنی و رسیدن پروژهها به مرحله بهرهبرداری ایمن و مطلوب نیز اهمیت ویژهای دارد. بر همین اساس، با وجود شرایط اقتصادی موجود، تلاش کردهایم روند توسعه زیرساختهای آموزشی استان متوقف نشود و با استفاده از ظرفیت اعتبارات ملی و استانی، پروژههای مورد نیاز را با جدیت دنبال کنیم.
در مجموع، رویکرد ما این است که محدودیتهای اقتصادی نباید به توقف توسعه فضاهای آموزشی منجر شود. افزایش اعتبارات ملی و استانی در کنار تعریف پروژههای جدید، از جمله سه پروژه کوی زیتون، نشان میدهد که توسعه زیرساختهای آموزشی استان همچنان در حال پیگیری است و تلاش داریم این روند را تا تکمیل پروژهها و پاسخگویی به نیازهای آموزشی مناطق مختلف ادامه دهیم.
تسنیم: یکی از چالشهای جدی در شهرکهای اقماری، رشد جمعیت و سکونت خانوارها پیش از تکمیل زیرساختهای آموزشی بوده است؛ موضوعی که در برخی مناطق به کمبود فضای آموزشی و افزایش فشار بر مدارس موجود منجر شده است. برای جبران این عقبماندگی و تأمین نیاز آموزشی جمعیت این شهرکها چه برنامهای در نظر گرفته شده است؟
صفری: کمبود فضای آموزشی در شهرکهای اقماری موضوعی است که طی سالهای گذشته بهتدریج انباشته شده و متناسب با توسعه این شهرکها، اقدامات لازم برای تأمین زیرساختهای آموزشی به شکل مطلوب انجام نشده بود. به همین دلیل، امروز با نیاز انباشتهای در این مناطق مواجه هستیم که باید با یک برنامه مشخص و هدفمند جبران شود.
در همین راستا، با تدبیر استاندار محترم استان و با هدف ایجاد یک سازوکار مشخص برای حل این مشکل، موضوع در قالب یک تفاهمنامه چهارجانبه در حال پیگیری است. این تفاهمنامه با رویکرد جبران کمبودهای موجود و پیشبینی نیازهای آموزشی شهرکهای اقماری تنظیم شده تا توسعه فضاهای آموزشی همگام با توسعه جمعیتی و سکونتی این مناطق دنبال شود.
براساس این تفاهمنامه، 57 مدرسه در شهرکهای اقماری استان احداث خواهد شد. اجرای این تعداد پروژه میتواند بخش قابل توجهی از کمبودهای موجود در این مناطق را جبران کند و زمینه را برای دسترسی بهتر دانشآموزان به فضای آموزشی مناسب فراهم سازد.
البته تأمین فضای آموزشی صرفاً به معنای احداث ساختمان مدرسه نیست؛ بلکه هدف این است که همزمان با توسعه شهرکها، زیرساختهای آموزشی نیز متناسب با نیاز جمعیتی ایجاد شود تا در آینده شاهد تکرار چنین کمبودهایی نباشیم. بر همین اساس، موضوع احداث این 57 مدرسه با جدیت در حال پیگیری است و تلاش داریم با اجرای این تفاهمنامه، بخشی از عقبماندگیهای انباشتهشده در حوزه فضاهای آموزشی شهرکهای اقماری را جبران کنیم.
انتهای پیام/