به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، آمریکا طی ماه‌های اخیر تحرکات دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی خود را در منطقه قفقاز جنوبی به میزان چشمگیری افزایش داده است. واشنگتن تلاش می‌کند از طریق ارائه بسته‌های پشتیبانی از نهادهای به اصطلاح دمکراتیک، تقویت اصلاحات بازار آزاد و انتقال فناوری‌های پیشرفته مدنی و نظامی، جای پای خود را در ارمنستان تثبیت کند.

بررسی ابعاد راهبرد کنونی هیئت حاکمه آمریکا در قبال ایروان نشان می‌دهد که سیاست‌گذاران آمریکایی با ترسیم چارچوب‌های دقیق، درصدد بازتعریف مناسبات سنتی خود با ارمنستان و جهت‌دهی مجدد به اولویت‌های کلان این کشور در شطرنج ژئوپلیتیک قفقاز هستند.

شالوده‌های ساختاری راهبرد جدید واشنگتن

مبانی اساسی تعاملات جدید میان واشنگتن و ایروان در سند «پیمان مشارکت راهبردی» نهفته است که در ژانویه سال 2025 به امضا رسید. متعاقب آن، در مه 2026 نیز طرفین اقدام به پاراف توافق‌نامه‌های چارچوبی و مکمل دیگری کردند؛ توافقاتی که هدف اصلی آن‌ها پیوند زدن ساختاری اقتصاد ارمنستان به زیرساخت‌ها و منابع مالی آمریکا است تا از این طریق، ساختارهای نهادی این کشور تحت الگوی استانداردهای غربی بازسازی شوند.

نکته حائز اهمیت در تحلیل این راهبرد آن است که دولت آمریکا تلاش می‌کند وابستگی ساختاری ایروان به بلوک غرب را بدون پذیرش تعهد نظامی مستقیم یا سپردن تضمین‌های امنیتی الزام‌آور به سرانجام برساند.

واشنگتن این طرح را با حداقل سرمایه‌گذاری مالی پیش می‌برد تا بدون تقبل هزینه‌های سنگین امنیتی، حاکمیت و تصمیم‌گیری‌های کلان ارمنستان را در مجرای اولویت‌های ژئوپلیتیک خود قرار دهد.

موازنه قدرت در قفقاز؛ مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران و روسیه

هدف بنیادین سیاست خارجی واشنگتن در ارمنستان، تثبیت حضور همه‌جانبه در قفقاز جنوبی به عنوان اهرمی برای ایجاد موازنه‌سازی و مهار نفوذ قدرت‌های منطقه‌ای از جمله ایران، روسیه و چین است.

آمریکا برای تحقق این هدف، از پتانسیل‌های متنوعی بهره می‌جوید. وجود جامعه دیاسپورای پرنفوذ ارمنی در آمریکا، حضور دولت گرایش‌یافته به غرب در ایروان و در اختیار داشتن اهرم‌های زیرساختی، شرایط را برای واشنگتن تسهیل کرده است.

تحلیلگران آمریکایی پروژه بزرگ زیرساختی موسوم به «TRIPP» (مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی) را به عنوان نسخه آمریکایی طرح «یک کمربند - یک راه» چین توصیف می‌کنند. واشنگتن امیدوار است از طریق عملیاتی‌سازی این طرح، کنترل زیرساخت‌های کلیدی ترانزیتی و انرژی قفقاز جنوبی را تحت مدیریت مستقیم یا غیرمستقیم خود قرار دهد.

ابعاد سه‌گانه نقشه راه واشنگتن؛ از اقتصاد تا جنگ نرم

بررسی تحرکات آمریکا نشان می‌دهد راهبرد این کشور در ارمنستان صرفاً شامل پروژه‌های پراکنده اقتصادی نیست، بلکه یک طرح منسجم و کلان ژئوپلیتیک است.

این راهبرد جامع را می‌توان در سه محور اصلی دسته‌بندی کرد:

1. محور ژئواقتصادی: تسلط بر دهلیزها و شریان‌های حیاتی

پروژه مسیر ترامپ (TRIPP) صرفاً یک خط مواصلاتی ساده نیست، بلکه شبکه‌ای چندمنظوره متشکل از خطوط ریلی، بزرگراه‌ها، خطوط لوله نفت و گاز، شبکه‌های برق و خطوط فیبر نوری است. در همین راستا، شرکت مشترک «TDC» تأسیس شده که 74 درصد از سهام آن در اختیار نهادهای آمریکایی و 26 درصد متعلق به دولت ارمنستان است. این شرکت، حقوق بهره‌برداری انحصاری از این کریدور را برای یک دوره 49 ساله با امکان تمدید 50 ساله دیگر دریافت کرده است.

این اقدام به واشنگتن اجازه می‌دهد علاوه بر تثبیت حضور نهادی در کریدور ترانزیتی ترانس-قفقاز (اروپا-قفقاز-آسیا)، ابزاری برای کنترل سیاست‌های اقتصادی اتحادیه اروپا (برنامه دروازه جهانی) به دست آورد.

از سوی دیگر، مسیر ترامپ (TRIPP) ظرفیت آن را دارد که جریان‌های ترانزیتی منطقه را از کریدور بین‌المللی «شمال-جنوب» (با محوریت ایران، روسیه و هند) منحرف کرده و دسترسی لجستیکی ویژه‌ای برای آمریکا به منطقه قفقاز فراهم سازد.

2. محور ژئوپلیتیک: ایجاد فاصله در مناسبات ایروان و مسکو

ارمنستان در حال حاضر عضو سازمان پیمان امنیت جمعی و اتحادیه اقتصادی اوراسیا بوده و پایگاه نظامی 102 روسیه نیز در شهر گیومری مستقر است.

با این وجود، آمریکا قصد دارد با ارائه بسته‌های تسلیحاتی (شامل پهپادهای شناسایی V-BAT به ارزش 11 میلیون دلار، خودروهای زرهی و تجهیزات سایبری) و برگزاری رزمایش‌های مشترک نظیر «Eagle Partner» با حضور نیروهای آمریکا، فرانسه و یونان، ارمنستان را به تدریج از مدار مسکو خارج کرده و با استانداردهای ناتو تطبیق دهد؛ بدون آنکه نیاز به استقرار مستقیم یگان‌های رزمی آمریکا باشد.

3. محور نهادی و قدرت نرم: ایجاد وابستگی سیستمی و تکنولوژیک

آمریکا از طریق آژانس توسعه بین‌المللی خود (USAID) و سایر نهادها، برنامه‌های گسترده‌ای برای دیجیتالی‌سازی سامانه‌های گمرکی، اتوماسیون مدیریت مرزی، پشتیبانی مالی از رسانه‌های به‌ظاهر مستقل و توسعه هوش مصنوعی در ارمنستان پیش می‌برد.

این رویکرد نمایانگر الگوی کلاسیک ایجاد «وابستگی نهادی» است که طی آن، ساختارهای حکمرانی و اداری ارمنستان بر پایه استانداردهای غربی بازطراحی می‌شوند تا وابستگی نرم این کشور به واشنگتن تضمین گردد.

راهبرد نفوذ بدون مسئولیت؛ استفاده از شرکت‌های امنیتی خصوصی

آمریکا در مسیر پیاده‌سازی این استراتژی کلان، به طور هوشمندانه‌ای از هرگونه درگیری مستقیم نظامی یا ارائه تضمین‌های امنیتی صریح به ارمنستان خودداری می‌‌ورزد. در این طرح، هیچ‌گونه اعزام نیروهای نظامی دائمی آمریکا یا تعهد دفاعی صریح گنجانده نشده است؛ بلکه تمام حضور آمریکا بر پایه‌ ابزارهای تجاری، تکنولوژیک، فنی و حضور نهادی استوار است.

در واقع، واشنگتن قصد ندارد وارد مواجهه مستقیم نظامی با قدرت‌های منطقه‌ای نظیر روسیه و ایران در جبهه ارمنستان شود. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، وظیفه حفاظت و تأمین امنیت زیرساخت‌های مرتبط با پروژه مسیر ترامپ (TRIPP) نیز به شرکت‌های نظامی و امنیتی خصوصی واگذار خواهد شد تا از این طریق، مخاطرات و هزینه‌های مستقیم سیاسی و نظامی واشنگتن در قفقاز جنوبی به حداقل ممکن کاهش یابد.

انتهای پیام/