خبرگزاری تسنیم، محمدباقر صنیعی‌منش:

تقریباً 2 ماه دیگر آخرین فیلم سینمایی ابرقهرمانی «انتقام‌جویان» با عنوان «روز نابودی» اکران خواهد شد. فیلمی که از ماه‌های قبل به‌طور رسمی کمپین تبلیغاتی خود را آغاز کرده است و انتظار می‌رود که نه‌تنها رکوردی دیگر در دنیای سینمایی مارول رقم بخورد، بلکه این احتمال وجود دارد که بار دیگر صدرنشین جدول پرفروش‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما باشد؛ چیزی که قبل نیز با دیگر قسمت‌های همین مجموعه (فرنچایز) «انتقام‌جویان» رقم خورده است.

تأمل در فروش بالای فیلم‌های حماسی غیرمارولی

فیلم‌های ابرقهرمانی در سال‌های جدید در خود آمریکای شمالی پرچمدار سینمای تجاری و پرفروش بوده‌اند. البته در کنار این فیلم‌ها، دیگر آثار سینمایی متفاوت از فیلم‌های مارولی مانند «اودیسه» نولان یا «آواتار»ها نیز فروش بسیار خوبی را تجربه کرده‌اند. چیزی که نشان می‌دهد فیلم‌های غیرمارولی حماسی نیز رقیب جدی فیلم‌های مارول هستند.

مجموعه‌های مارولی تنها در سینمای آمریکا مورد توجه جدی قرار ندارند، بلکه در بازار مهم سینمایی بین‌المللی، یعنی چین، نیز بسیار مورد توجه قرار دارند. از سوی دیگر، در کشور ما نیز از نوجوانان در درجه اول و بعد هم جوانان و حتی بزرگسالان نیز علاقه‌مندان فراوانی به این جنس از آثار سینمایی وجود دارد.

اما فیلم‌های مارولی تقریباً توسط هیچ‌یک از منتقدین جدی سینمایی که در دنیا صاحب قلم و اعتبار هستند مورد توجه قرار ندارند و تنها رسانه‌های سینمایی هستند که در نهایت به آنها به‌عنوان آثار جذاب و پر از تکنیک‌های بصری و جلوه‌های سینمایی توجه دارند. در حقیقت، مارولی‌ها که شاید روزگاری با فیلم‌هایی مانند «هالک» توانستند برای خود به‌عنوان سینمای ابرقهرمانی و البته جدی و ارزشمند جایی داشته باشند، با غلظت زیاد جلوه‌ها و تکنیک‌های سینمایی و تأکید بیش از اندازه روی درشت‌نمایی قهرمانان و تکثر آنها در فیلم‌های گوناگون که مشخصاً به نوعی به رخ کشیدن قهرمانان شباهت داشت، از اعتبار سینمایی خود کاستند و به تجارت و گیشه اضافه کردند.

وقتی اسکورسیزی و فورکاپولا به مارول تاختند

همان‌طور که بارها در اخبار خوانده‌ایم، شخصیت‌های مهم و تأثیرگذار سینمای آمریکا مانند اسکورسیزی به این فیلم‌ها تاختند و آنها را شبیه شهربازی توصیف کردند؛ انتقاداتی که با واکنش‌های منفی مدیران کمپانی مارول و سازندگان آنها مواجه شد.

صحبت‌های اسکورسیزی را باید جریان‌ساز توصیف کرد، زیرا که بعد از او، فورکاپولا، کارگردان بزرگ فیلم‌هایی همچون «پدرخوانده» و «اینک آخرالزمان»، در انتقاد به جهان سینمایی مارول دنباله حرف‌های اسکورسیزی را گرفت و در سال 2019 در فستیوال لومییر گفت: «وقتی مارتین اسکورسیزی می‌گوید فیلم‌های مارول سینما نیستند، درست می‌گوید. چون ما انتظار داریم از سینما چیزی یاد بگیریم، انتظار داریم چیزی به‌مان اضافه کند، روشنگری، خرد، انگیزه. من نمی‌دانم آیا اصلاً کسی از تماشای دوباره و دوباره یک فیلم چیزی دریافت می‌کند یا نه. مارتین البته خیلی مهربان بوده که فقط گفته این فیلم‌ها سینما نیستند. نگفته نفرت‌انگیزند که از نظر من هستند.»

از چهره‌های دیگری که به مارول حمله کردند نیز می‌توان به آلخاندرو ایناریتو، سازنده «بابل»، «21 گرم» و «مرد پرنده‌ای» اشاره کرد که حالا با فیلم «بیل‌زن» با بازی تام کروز به سینماها آمده است. او چند سال قبل به «گاردین» گفت که فیلم‌های ابرقهرمانی را «نسل‌کشی فرهنگی» می‌داند: «معنای کوفتی ابرقهرمان چیست؟ ابرقهرمان مفهومی غلط و گمراه‌کننده است. از طرف دیگر، روش اعمال خشونت آن‌ها، کاملاً جناح راستی است. اگر ذهنیت اغلب این فیلم‌ها را مشاهده کنید، می‌بینید که در مورد افراد ثروتمندند، افرادی که قدرت دارند، کار خوب را می‌کنند و افراد بد را می‌کشند. از نظر فلسفی دوستشان ندارم.»

تقریباً یک فهرست بلند از سینماگران و بازیگران مطرح هالیوودی می‌توان نوشت که به فیلم‌های مارولی انتقادات شدید کردند. این روند تمامی ندارد و گویا انتقاد کردن از این فیلم‌ها دیگر شبیه یک اقدام ثابت در محافل سینمایی شده است، به‌طوری که خود بازیگران فیلم‌های ابرقهرمانی از دیگر کمپانی‌های سینمایی به انتقاد از مارول می‌پردازند.

نیکولاس کیج: مارول شبیه کشتی‌کج پرهزینه شده است

اخیراً نیکولاس کیج، بازیگر قدیمی هالیوودی فیلم‌هایی مانند «تغییر چهره»، «هواپیمای محکومین» و «ارباب جنگ» که در سریال شبه‌مارولی «نوآر-مرد عنکبوتی» پرایم ویدیو بازی کرده است، به انتقاد از «دنیای سینمایی مارول» پرداخته و آنان را به مسابقات کشتی‌کج بزک‌شده تشبیه کرده است.

کیج که موهای سپیدش در این نمایشگاه جلب توجه می‌کرد، درباره «لباس‌های مسخره» بازیگران میان‌سال این فیلم‌ها می‌گوید: «این را از روی علاقه می‌گویم. وقتی این هنرپیشه‌های باهوش و بااستعداد بیش از 50 ساله را می‌بینم که لباس‌های مسخره می‌پوشند و آماده مبارزه می‌شوند - اجازه دهید روراست باشیم - برای من سخت است که به یاد نیاورم «دنیای سینمایی مارول» در حال تبدیل شدن به یک کشتی‌کج پرهزینه و بزک‌شده است.»

صحبت‌های کیج در حالی است که خود در جنس همین فیلم‌ها، اما در کمپانی غیرمارولی، بازی کرده است و براساس گفته‌های کمپانی سازنده‌اش، به خاطر هزینه‌های تولید نتوانست برای فصل دوم تمدید شود.

در هر حال، انتقادات به فیلم‌های مارولی کماکان ادامه دارد، اما مشخص است که اقبال عمومی مردم به تماشای این فیلم‌ها به خاطر جنبه سرگرمی و اتکا به طرح داستانی کلاسیک و سنتی آن، یعنی تقابل میان نیروهای خیر و شر، است. چیزی که در داستان‌ها و افسانه‌های کهن جهان همواره وجود داشته و انسان فطرتاً به دانستن سرنوشت نهایی جهان و جنگ میان این نیروها علاقه‌مند است.

راز ماندگاری قهرمانان؛ نبرد همیشگی خیر و شر

دقیقاً جذابیت چنین طرح داستان‌هایی است که باعث می‌شود فیلم‌هایی مانند «اودیسه» و حتی «بتمن»های نولان و «آواتار»های جیمز کامرون نیز فروش بسیار خوبی را تجربه کنند؛ چنان‌که فیلم‌های قدیمی‌تری مانند «ارباب حلقه‌ها» و یا «هری پاتر» نیز به‌دست آورده‌اند: توجه به فضای داستان‌های کلاسیک حماسی. چنان‌چه می‌بینیم، فیلمسازان غیرمارولی با فیلم‌های قهرمانی یا ابرقهرمانی با سبک و ساخت مخصوص خود توانستند هم در فروش موفق باشند و هم نظر قشر فرهیخته هالیوود، اعم از کارگردان و منتقد، را جلب کنند و مورد انتقاد شدید دیگر سینماگران نیز واقع نشوند.

بنابراین، توجه به این نکته مهم و ضروری است که با فروش بالای فیلمی مانند «اودیسه»، نقدهای پیاپی به مارول و پایان یافتن یک دوره از جهان سینمایی مارول («روز نابودی»)، این امکان وجود دارد که مخاطب علاقه‌مند به قهرمانان و نبردهای حماسی کم‌کم به سمت فیلم‌های غیرمارولی برود و پایگاه مخاطبان فیلم‌های حماسی از مارول به همان سینمای جدی و جریان‌ساز سنتی هالیوود بازگردد.

البته این اتفاق در صورتی رقم خواهد خورد که رقبای مارول تک‌فیلمی نباشند و بتوانند یک جریان زنجیره‌وار و مستمر از آثار حماسی و قهرمانی ایجاد کنند. این‌گونه نگرانی‌های فیلمسازان کلاسیک و جریان‌ساز مهم هالیوود نیز تمام خواهد شد. نگرانی‌ای که باید آن را قابل توجه دانست، زیرا سلطه فزاینده آثار ابرقهرمانی در سال‌های اخیر، بحث‌های جدی درباره جایگاه سینمای سنتی و میراث داستان‌گویی هالیوود به وجود آورده است.

در هر حال، باید دید مارولی‌ها چه سرنوشتی را دنبال می‌کنند؛ صعودهای دوباره با وفاداری مخاطبان یا «پایان بازی» آنها.

انتهای پیام/