به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند،  خراسان جنوبی 331 کیلومتر مرز مشترک با افغانستان دارد؛ مرزی که می‌تواند یکی از پیشران‌های اصلی اقتصاد استان باشد، اما در سال‌های گذشته بخش عمده ظرفیت آن در یک گذرگاه متمرکز شده است. امروز مرز ماهیرود در شهرستان سربیشه، بار اصلی تجارت خارجی خراسان جنوبی با افغانستان را به دوش می‌کشد و همزمان مسئولان استان تلاش می‌کنند دو بازارچه تعطیل گلورده و دوکوهانه را به چرخه مبادلات بازگردانند و فعالیت یزدان را نیز توسعه دهند.

12 سال از تعطیلی سه معبر مرزی گذشت

در سال 1393 افغانستان به صورت یک‌طرفه مبادلات مرزی از گذرگاه‌های دوکوهانه نهبندان، گلورده درمیان و یزدان زیرکوه را متوقف کرد. با تعطیلی این سه معبر، بخش قابل توجهی از تجار و فعالان اقتصادی به سمت ماهیرود منتقل شدند و این گذرگاه به تدریج به محور اصلی تجارت خراسان جنوبی با افغانستان تبدیل شد.

پس از سال‌ها رایزنی، در شهریور 1400 فعالیت یزدان به شکل خرده‌فروشی از سر گرفته شد، اما دوکوهانه و گلورده همچنان در انتظار بازگشت به چرخه رسمی تجارت هستند. در این میان، گلورده اکنون بیش از گذشته در کانون پیگیری‌های مسئولان استان قرار گرفته است.

استاندار خراسان جنوبی اعلام کرده است که این بازارچه در آستانه بازگشت به چرخه مبادلات مرزی قرار دارد و زیرساخت‌های لازم برای فعالیت آن فراهم است.

سیدمحمدرضا هاشمی با اشاره به وجود غرفه‌بندی، جایگاه سوخت، دفتر گمرک و زیرساخت‌های بانکی در گلورده گفته است که استان برای بازگشایی این مرز آمادگی کامل دارد و تنها همراهی و موافقت افغانستان باقی مانده است.

گلورده؛ مرزی با زیرساخت آماده اما در انتظار افغانستان

موضوع بازگشایی گلورده در جریان سفر وزیر کشور به خراسان جنوبی نیز مطرح و دستور پیگیری آن صادر شده است. بر اساس اعلام مسئولان استان، موافقت اولیه برای فعال شدن این مرز در داخل کشور ابلاغ شده و رایزنی با وزارت امور خارجه و مسئولان افغانستان برای جلب موافقت طرف مقابل ادامه دارد. گلورده علاوه بر ظرفیت تجاری، برای اقتصاد شهرستان درمیان نیز اهمیت دارد. کارخانه سیمان باقران از جمله واحدهای تولیدی منطقه است که بخش عمده محصولات خود را به افغانستان صادر می‌کند.

به گفته استاندار، بیش از 90 درصد محصولات این کارخانه راهی بازار افغانستان می‌شود و فعال شدن گلورده می‌تواند مسیر دسترسی و هزینه حمل‌ونقل برخی صادرکنندگان منطقه را کاهش دهد. همچنین بر اساس گزارش‌های ارائه‌شده، در گذشته بیش از 2 هزار نفر از ظرفیت کولبری گلورده استفاده کرده‌اند و بیش از 7 میلیون دلار مبادله از این مسیر انجام شده است.

ماهیرود؛ روزانه بیش از 1200 کامیون در مرز

در شرایطی که سایر بازارچه‌ها با محدودیت مواجه هستند، ماهیرود به پرترددترین محور تجاری خراسان جنوبی با افغانستان تبدیل شده است. استاندار خراسان جنوبی از تردد روزانه بیش از هزار کامیون صادراتی و ورود 250 تا 280 کامیون به کشور از طریق این مرز خبر داده و گفته است: این حجم از تردد، ماهیرود را از یک گذرگاه ساده مرزی به مجموعه‌ای از فعالیت‌های گمرکی، حمل‌ونقلی، لجستیکی و خدماتی تبدیل کرده است.

اکنون پایانه مرزی، راه‌های دسترسی، پارکینگ، انبار، خدمات رفاهی، سوخت‌رسانی و تعمیرگاه‌های خودروهای سنگین، همگی با افزایش حجم تجارت با فشار بیشتری مواجه هستند. مسئولان استان همچنین کاهش زمان توقف کامیون‌ها و ساماندهی نوبت‌دهی را از اولویت‌های مرز ماهیرود عنوان کرده‌اند.

تجارت خارجی استان از 5.5 میلیارد دلار عبور کرد

آمار گمرکات خراسان جنوبی از حجم قابل توجه فعالیت تجاری استان حکایت دارد. حسین کوهگرد، مدیرکل گمرکات استان اعلام کرده است که طی دو سال فعالیت دولت چهاردهم بیش از 6 میلیون و 700 هزار تن کالا در بخش‌های صادرات، واردات و ترانزیت از گمرکات استان مبادله یا عبور کرده است. بر اساس این آمار، 4 میلیون و 600 هزار تن کالا به ارزش یک میلیارد و 100 میلیون دلار صادر شده و 22 هزار تن کالا به ارزش 41 میلیون دلار نیز واردات استان بوده است.

در بخش ترانزیت مبدأ نیز 2 میلیون و 200 هزار تن کالا به ارزش 3.4 میلیارد دلار ثبت شده و ترانزیت مقصد نیز 107 هزار تن کالا به ارزش 120 میلیون دلار اعلام شده است. همچنین یک میلیون و 800 هزار تن کالا به ارزش 934 میلیون دلار در قالب صادرات مرزی از گمرکات استان صادر شده است. مجموع ارزش کالاهای صادراتی، وارداتی و ترانزیتی ثبت‌شده در این دوره بیش از 5 میلیارد و 595 میلیون دلار اعلام شده است.

صادرات 55 درصد افزایش یافت

روند تجارت در سال 1405 نیز افزایشی بوده است. در پنج ماه نخست امسال یک میلیون و 175 هزار و 815 تن کالا به ارزش 190 میلیون و 97 هزار و 457 دلار از گمرکات خراسان جنوبی صادر شده است. بر اساس اعلام گمرکات استان، وزن صادرات 55 درصد و ارزش آن هفت درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش یافته است.

شمش آهن، سیمان، مرکبات، صیفی‌جات، هیدروکربن و انواع حلال، ورق، تایر سواری، مصنوعات پلاستیکی و قیر از جمله کالاهای صادراتی بوده‌اند. در همین مدت، 10 هزار و 624 تن کالا به ارزش 19 میلیون و 197 هزار و 257 دلار وارد استان شده که رشد 192 درصدی در وزن و 243 درصدی در ارزش را نسبت به مدت مشابه سال قبل نشان می‌دهد.

محور ماهیرود ـ فراه؛ پروژه‌ای که 17 سال منتظر ماند

در کنار تجارت، یکی از مطالبات اصلی فعالان اقتصادی استان، تکمیل محور ماهیرود ـ فراه است. این مسیر 117 کیلومتری، پایانه مرزی ماهیرود را به شهر فراه افغانستان متصل می‌کند و اجرای آن سال‌ها با وقفه مواجه بود.

استاندار خراسان جنوبی اعلام کرده است که بیش از 60 کیلومتر از این مسیر آسفالت شده و عملیات اجرایی بخش باقی‌مانده نیز در حال پیگیری است. تکمیل این محور با توجه به حجم بالای تردد کامیون‌ها می‌تواند به کاهش زمان و هزینه حمل‌ونقل کمک کند، هرچند اثرگذاری کامل آن به هماهنگی میان جاده، پایانه مرزی، گمرک و شرایط طرف افغانستان نیز وابسته است.

تجارت مرزنشینان؛ ظرفیت 90 میلیون دلاری

یکی دیگر از برنامه‌های استان، استفاده از ظرفیت تجارت مرزنشینان و کولبری قانونی است. بر اساس اعلام مسئولان، سهمیه ارزی 90 میلیون دلاری برای اجرای تجارت مرزی خراسان جنوبی اختصاص یافته و امکان واردات کالاهای مشخص برای مرزنشینان در چارچوب مقررات فراهم شده است.

همچنین اعلام شده حدود 11 هزار و 500 نفر از شهروندان چهار شهرستان مرزی استان از مزایای طرح کولبری بهره‌مند شده‌اند. این طرح در صورت اجرای منظم می‌تواند بخشی از منافع تجارت مرزی را مستقیماً به خانوارهای مناطق مرزی منتقل کند؛ هرچند میزان اثرگذاری آن به استمرار فعالیت بازارچه‌ها، تعداد بهره‌مندان و نحوه توزیع منافع بستگی دارد.

سهم مردم از تجارت مرزی باید مشخص شود

افزایش تردد کامیون و رشد ارزش تجارت، لزوماً به معنای افزایش درآمد مردم مناطق مرزی نیست. مسئله مهم برای خراسان جنوبی این است که چه میزان از ارزش ایجادشده در زنجیره تجارت در داخل استان باقی می‌ماند.

توسعه شرکت‌های حمل‌ونقل، انبارداری، تعمیرگاه خودروهای سنگین، بسته‌بندی، خدمات لجستیکی و صنایع صادرات‌محور می‌تواند بخشی از این ارزش را در شهرستان‌های مرزی تثبیت کند. از همین رو، مسئولان استان بر استفاده از ظرفیت بخش خصوصی برای ایجاد تیرپارک، مراکز خدماتی و رفاهی، واحدهای تجاری و اقامتی در مسیرهای مرزی تأکید کرده‌اند.

منطقه آزاد؛ حلقه دیگری برای توسعه تجارت

در کنار توسعه مرزها، ایجاد منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی نیز به عنوان یکی از برنامه‌های اقتصادی خراسان جنوبی دنبال می‌شود. استاندار خراسان جنوبی بر تشکیل تیم تخصصی برای پیگیری این طرح تأکید کرده و گفته است جانمایی، زیرساخت، ظرفیت‌های اقتصادی، الزامات قانونی و امکان جذب سرمایه‌گذاری باید به صورت کارشناسی بررسی شود. هدف اعلام‌شده از این طرح، جذب سرمایه‌گذاری، توسعه مبادلات، افزایش ارزش افزوده و جلوگیری از خام‌فروشی ظرفیت‌های معدنی استان است.

کاهش زمان تشریفات؛ تجارت سریع‌تر

در کنار توسعه فیزیکی مرز، کاهش زمان تشریفات اداری نیز مورد توجه قرار گرفته است. مدیرکل استاندارد خراسان جنوبی اعلام کرده متوسط زمان صدور گواهی ارزیابی انطباق کالاهای صادراتی از 2.5 روز به کمتر از یک روز کاهش یافته و زمان صدور گواهی کالاهای وارداتی نیز از هفت روز به دو روز رسیده است. راه‌اندازی سامانه نوبت‌دهی اینترنتی کامیون‌ها نیز از دیگر اقداماتی است که با هدف کاهش توقف ناوگان در ماهیرود دنبال می‌شود.

ماهیرود تنها نباشد

خراسان جنوبی امروز بخش قابل توجهی از تجارت افغانستان را از مسیر ماهیرود انجام می‌دهد، اما تمرکز مبادلات در یک گذرگاه، ضرورت فعال‌سازی سایر ظرفیت‌های مرزی استان را بیشتر کرده است. گلورده با وجود زیرساخت‌های موجود هنوز منتظر موافقت طرف افغانستان است، دوکوهانه همچنان غیرفعال مانده و یزدان نیز فعالیتی محدودتر از ظرفیت بالقوه خود دارد.

در مقابل، ماهیرود با تردد روزانه بیش از هزار کامیون صادراتی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند توسعه زیرساخت است. اکنون مسئله اصلی خراسان جنوبی تنها افزایش حجم تجارت نیست؛ بلکه ایجاد شبکه‌ای از گذرگاه‌های فعال، مسیرهای ارتباطی مناسب، خدمات لجستیکی، تجارت مرزنشینان و صنایع صادرات‌محور است تا مزیت 331 کیلومتر مرز مشترک با افغانستان به ارزش افزوده، اشتغال و درآمد پایدار در داخل استان تبدیل شود.

در این میان، بازگشایی گلورده و دوکوهانه، توسعه یزدان، تکمیل محور ماهیرود ـ فراه و تقویت زیرساخت‌های ماهیرود، چهار محور مهمی هستند که می‌توانند آینده تجارت مرزی خراسان جنوبی را تحت تأثیر قرار دهند.

انتهای پیام/