به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، چند روز از بازگشت اردوغان از سفر نیویورک سپری شده است. با این حال، اظهارنظر درباره سخنرانی او در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، همچنان ادامه دارد.

رسانه‌های نزدیک به حزب حاکم ترکیه، می‌خواهند سخنرانی در مجمع عمومی و دیدارهای جانبی را به عنوان رویدادهایی مهم و بخش‌هایی از یک کارنامه موفق به نمایش بگذارند. ولی منتقدین دیدگاه متفاوتی دارند و برخلاف رسانه‌های آکپارتی می‌اندیشند. از نگاه متخصصین حوزه دیپلماسی، سخنان اردوغان در نیویورک، نمادی از افتادنِ سیاست خارجی در ورطه تکرار است.

روزنامه‌های حریت، ینی شفق، ینی آکیت، صباح، ملیت، تقویم، ترکیه، شبکه‌های تلویزیونی آ.خبر.، تی.آر.تی و بخش کثیری از سایت‌های اینترنتی، در این چند روز، با انتشار یادداشت‌ها، گزارش‌ها و برگزاری مصاحبه‌ها و میزگردهای متعدد، مدعی شدند که سخنرانی اردوغان، تاثیرگذاری بین‌المللی فراوانی داشته و ترکیه حالا در کانون صحنه دیپلماسی جهان قرار گرفته است.

ولی روزنامه‌های سوزجو، قرار، ینی چاغ و جمهوریت، معتقدند که نه تنها حرف تازه‌ای در سخنرانی اردوغان نبود، بلکه مساله فراتر از آسیبی به نام سخنرانی‌های تکراری است و مشکل اصلی این است که اساساً سیاست خارجی ترکیه، توان ایده پردازی‌های جدید را از دست داده و از نگاه متخصصین حوزه دیپلماسی، سخنان اردوغان در نیویورک، نمادی از افتادنِ سیاست خارجی در ورطه تکرار است.

آیا اردوغان پیشنهادی نو ارائه داد؟

رسانه های نزدیک به حزب حاکم ترکیه به دنبال القای این موضوع هستند که حل مشکلات بزرگی مانند جنگ روسیه و اوکراین، وضعیت تنگه هرمز و همچنین وضعیت غزه، بدون استفاده از ظرفیت‌های دیپلماتیک ترکیه ناممکن است. 

اندیشکده مطالعات سیاسی – اقتصادی «ستا» به عنوان یکی از مهمترین اندیشکده‌های تحت امر حزب عدالت و توسعه و تیم اردوغان، یکی از همان نهادهایی است که تلاش کرده سخنرانی اردوغان در مجمع عمومی سازمان ملل را نه تنها در ابعادی مهم و موثر نشان دهد، بلکه برای تبیین معانی آن، دست به یک تلاش نظری بزند.

مراد یشیلتاش از کارشناسان امنیتی این اندیشکده می‌گوید: «سخنرانی رئیس جمهور ترکیه در مجمع عمومی سازمان ملل متحد را باید در چارچوب روایت‌های امنیتی مختلفی تحلیل کرد که در جهانِ ما در جریان است. اردوغان، فقط به یک سطح واحد از امنیت اشاره نمی‌کند و در حرف‌های او، چارچوبی لایه‌ای‌تر پدیدار می‌شود که برقراری مجدد اعتماد در نظام بین‌الملل، افزایش کارایی سازمان ملل متحد، اعمال قوانین بین‌المللی، مالکیت منطقه‌ای، دیپلماسی، ظرفیت ملی و استقلال فناوری را به هم پیوند می‌دهد. تأکید مستقیم اردوغان بر فرسایش ظرفیت سازمان ملل متحد برای ایجاد صلح و امنیت، نقطه شروع این رویکرد را تشکیل می‌دهد».

به باور یشیلتاش لایه اول این چارچوب شامل قوانین بین‌المللی و نهادهای جهانی اصلاح‌ شده است. لایه دوم شامل بازیگران منطقه‌ای است که مسئولیت بیشتری در حل مشکلات امنیتی خود بر عهده می‌گیرند.

لایه سوم شامل ظرفیت دفاع ملی و بازدارندگی است. توسعه، اتصال و ظرفیت فناوری، امنیت را فراتر از حوزه نظامی گسترش می‌دهند.

متخصص «ستا» می‌گوید: تلاش اردوغان برای ترمیم حکمرانی بین‌المللی به شیوه‌ای است که با واقعیت در حال تغییر قدرت سازگار شود.

دیدگاه منتقدین چیست؟

آدم یاووز ارسلان تحلیلگر مقیم واشنگتن، از آن دسته روزنامه نگارانی است که تحلیل‌های خود را به دو زبان ترکی استانبولی و انگلیسی منتشر می‌کند و مورد استقبال بسیاری از اندیشکده‌ها قرار می‌گیرد.

او درباره دیپلماسی و سیاست خارجی ترکیه و همچنین کارنامه اردوغان در نیویورک می‌گوید: «اگر به شبکه‌های تلویزیونی و روزنامه‌های آکپارتی مراجعه کنید، توصیفاتی به کار می‌برند که گویی امسال در نیویورک تحول دیپلماتیک بزرگی روی داده و اردوغان با یک پیشرفت و دستاورد بزرگ دیپلماتیک به خانه برگشته است.

ولی من اینجا در واشنگتن، بارها از خودم پرسیدم: واقعاً هدف اردوغان و تیم سیاست خارجی ترکیه چیست؟ جلب توجه جهانیان و ارائه پیشنهادهای جدید و عملی یا تکرار همان حرف‌های قبلی؟

بگذارید روشنتر بگویم: از خودم پرسیدم: آیا اردوغان سعی داشت مقامات آمریکایی را متقاعد کند، به مخاطبان بین‌المللی دسترسی پیدا کند یا چیزی را که ترکیه مدت‌ها به دنبال آن بوده، به دست آورد؟ یا فقط می‌خواست برای شهروندان ترکیه صحبت کند که در خانه اخبار عصرگاهی را در خانه خود تماشا می‌کردند؟»

آدم یاووز ارسلان به این اشاره کرده که اردوغان با یک هیئت بزرگ به نیویورک رفته، در مجمع عمومی سخنرانی کرده، با رهبران خارجی دیدار کرد، در ساختمان موسوم به خانه ترک دیدارهای متعددی داشته و با ده‌ها نفر دست داده و حسابی سرش شلوغ بوده اما در ادامه می‌گوید: «اگر چه همه اینها تعاملات دیپلماتیک واقعی بودند. اما یک برنامه شلوغ، نمی‌تواند ضعیف بودن نتایج و دستاوردها را توجیه کند.

به عنوان مثال، دیدار دونفره بین اردوغان و ترامپ برگزار نشد و مساله خرید هواپیماهای اف 35 و اف 16 همچنان لاینحل مانده و با آن که ترکیش ایرلاین سفارش 100 هواپیمای بوئینگ 737 مکس را نهایی کرد و گزینه‌هایی برای 50 فروند دیگر نیز وجود دارد، اختلافات امنیتی و سیاسی بین آنکارا – واشنگتن، هنوز هم ما ترکیه را خارج از برنامه اف 35 داشته است، حل نمی‌کند.

بله. اردوغان در ساختمانِ خانه ترک،دیدارهای زیادی داشت، ولی هیچکدام از آنها نشان دهنده این نیست که ترکیه امتیازی به دست آورده یا برای سیاست خارجی و دیپلماسی جهان، ایده و پیشنهادی ارائه شده است». 

آدم یاووز ارسلان در ادامه با لحنی کنایی، متلک تندی به تیم سیاست خارجی اردوغان حواله کرده و می‌گوید: «ما عبارتی داریم که می‌گوید: گاهی ترک‌ها با ترک‌ها انگلیسی صحبت می‌کنند! یعنی چه؟ یعنی بسیاری از این دیدارهای دیپلماتیک و دست دادن‌ها، مابه ازایی در دیپلماسی و سیاست خارجی ندارد و فقط برای مصرف داخلی در ترکیه است!

اگر چه صحنه دیدارها در نیویورک است، زبان انگلیسی است ولی هدف نهایی، ارائه تصاویر اقتدار بصری و ارسال این پیام برای هواداران آکپارتی در ترکیه است: آری! رئیس جمهور شما بار دیگر در مرکز امور جهان قرار گرفته است».

او در ادامه اشاره کرده که قدرت یک سخنرانی نباید یک دولت را از سوالاتی در مورد دستاوردهای دیپلماسی‌اش معاف کند. مردم ترکیه حق دارند بپرسند که چه اقداماتی پس از این سخنان انجام شده و چه چیزی به دلیل حضور اردوغان در نیویورک تغییر کرده است.

آقای دیپلمات چه می‌گوید؟

نامق‌تان یکی از دیپلمات‌های مشهور ترکیه است که مدتی مدید به عنوان سفیر ترکیه در آمریکا فعالیت کرده و به خاطر فعالیت گسترده در نیویورک نیز، شناخت بالایی از مسائل مربوط به سازمان ملل، مجمع عمومی و دیدارهای بین‌المللی دارد.

او که به تازگی بازنشسته شده، حالا به عنوان یک تحلیلگر سیاسی مستقل، در برخی از رسانه‌های ترکیه، دیدگاه‌های خود را منتشر می‌کند.

نامق‌تان درباره افتادنِ سیاست خارجی ترکیه در ورطه تکرار می‌گوید: « برخی‌ها معتقدند که سازمان ملل متحد، عملاً مرده و جنازه خود را بر دوش می‌کشد و مجمع عمومی سالانه هم اهمیت خودش را از دست داده است. ولی واقعیت این است که مجمع عمومی، با 193 کشور عضو با حق رأی برابر، همچنان یک پلتفرم منحصر به فرد در نظام بین‌المللی است. با این حال، شکاف بین ظرفیت تصمیم‌گیری این سازمان و بزرگی مشکلات پیش روی جهان در حال افزایش است».

نامق‌تان سفیر سابق ترکیه در آمریکا، در ادامه به تجربه جالب دو کشور اشاره کرده و می‌گوید: «در فضایی که تقریباً 130 رئیس دولت و حکومت به نیویورک آمدند، رهبران دو کشور از قدرتمندترین کشورهای جهان در هیچ کجا دیده نشدند. شی جین پینگ رئیس جمهور چین، به جای نیویورک به واشنگتن رفت تا با دونالد ترامپ ملاقات کند. ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه نیز در مجمع عمومی شرکت نکرد و سرگئی لاوروف حضور یافت. بنابراین، رهبران دو کشور از پنج عضو دائم شورای امنیت در مهمترین نشست سیاسی سالانه سازمان ملل غایب بودند.

فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، نیز از جمله رهبرانی بود که به نیویورک نیامد. رهبران بسیاری سخنرانی کردند ولی امسال در نیویورک، دیپلماسی شهری مهمتر بود و زهران ممدانی شهردار این شهر، در کانون اصلی توجه رسانه‌ها بود». 

تان در ادامه می‌گوید: «اردوغان نیز یکی از رهبرانی بود که امسال با قاطعیت در مجمع عمومی سخنرانی کرد و برای چندمین بار، همان شعار قبلی را تکرار کرد و گفت: دنیا از 5 بزرگتر است. چند سال است اردوغان برای محکوم کردن حق وتوی 5 عضو شورای امنیت، از این شعار استفاده می‌کند. ولی واقعیت این است که پرداختن به اصلاحات سازمان ملل، نباید شعاری باشد که فقط با صدای بلند از تریبون اعلام شود؛ این امر مستلزم ایجاد ائتلاف‌ها، جلب حمایت از کشوری به کشور دیگر و سال‌ها کار دیپلماتیک است.

مثلاً فرانسه و مکزیک، اقدام عملی انجام داده‌اند و چنین ایده‌ای دارند: اعضای دائم، به طور داوطلبانه از استفاده از حق وتو در موارد جنایات گسترده مانند نسل‌کشی، جنایات علیه بشریت و جنایات جنگی در مقیاس بزرگ خودداری کنند».

نامق‌تان ضمن انتقاد از شیوه تکراری اردوغان و تیم سیاست خارجی او، توصیه می‌کند که ترکیه به عنوان یک قدرت حد متوسط، به جای تکرار یک شعار، به دنبال ابتکار، نوآوری، تلاش پشت صحنه و ارائه ایده‌های نوین باشد.

نامق‌تان نیز مانند دیگر منتقدین و تحلیلگران، به این اشاره کرده که اردوغان، سخنرانی در مجمع عمومی را به عنوان ابزاری برای قدرت نمایی رسانه‌ای در داخل ترکیه به کار می‌گیرد و به دنبال آن است که با سخنرانی احساسی درباره غزه و مسائل دیگر، هوادارا خود را راضی نگه دارد.

اما دو ضعف بزرگ دارد: اول این که صاحب ایده جدیدی برای منطقه و جهان نیست که بر اساس آن یک «روایت جدید» شکل دهد. دوم این که در عرصه دیپلماسی دوجانبه، موفقیت‌ها و دستاوردهایی به وجود نیامده که حاکی از هم افزایی دیپلماسی و سیاست خارجی برای حل مسائل مهمی مانند اف 35 و همچنین برداشتن موانع اقتصادی ترکیه باشد.
انتهای پیام/