خبرگزاری تسنیم - گروه فرهنگی: رسانه و فضای مجازی به‌عنوان بازوهای مهم دشمنان و یهود بین‌الملل، نقش تاثیرگذاری در پیش‌برد اهداف شیطانی و دشمنان ایران اسلامی دارند. بررسی و مطالعه این دو بازو به‌حدی گسترده و وسیع است که مقالات و تولیدات متنوعی را می‌طلبد و تا سال‌ها جای کار دارد. 

سید مهدی سیدبابائی پژوهشگر و محقق در یادداشتی که برای انتشار در اختیار تسنیم قرار گرفته، به بررسی شایعه و اخبار دروغ به‌عنوان یک‌سلاح دشمن پرداخته و یک‌حادثه تاریخی را به‌عنوان نمونه بررسی کرده است.

مشروح متن این‌یادداشت با عنوان «شایعه؛ سلاحی که چهارده قرن است تغییر نکرده است» در ادامه می آید؛

در دنیای امروز، جنگ‌ها تنها در میدان‌های نظامی رخ نمی‌دهند. گاه یک خبر، یک تصویر یا حتی یک جمله کوتاه، می‌تواند اثری عمیق‌تر از گلوله و موشک بر افکار عمومی بر جای گذارد. امروز از این پدیده با عنوان «جنگ رسانه‌ای»، «عملیات روانی» یا «جنگ روایت‌ها» یاد می‌شود؛ اما آیا این پدیده محصول عصر اینترنت است؟ پاسخ تاریخ اسلام به این پرسش منفی است. با نگاهی به سیره پیامبر اکرم(ص)، درمی‌یابیم که دشمنان اسلام از همان آغاز، هنگامی که از رویارویی نظامی نتیجه مطلوب نگرفتند، میدان نبرد را به عرصه افکار عمومی منتقل کردند. آنان دریافتند که اگر اعتماد مردم را متزلزل کنند، جامعه اسلامی از درون آسیب خواهد دید.

یکی از روشن‌ترین نمونه‌های این جنگ روانی، حادثه مشهور «اِفک» است؛ حادثه‌ای که قرآن کریم با نزول آیاتی از سوره نور، ضمن دفاع از حقیقت، اصول اخلاقی و اجتماعی مواجهه با اخبار را برای همیشه تبیین کرد. این واقعه در منابع معتبر تاریخی، از جمله ابن هشام، السیرة النبویة، محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم والملوک و ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ گزارش شده است.

پس از بازگشت سپاه اسلام از غزوه بنی‌مصطلق، منافقان به سرکردگی عبدالله بن اُبی بن سلول، شایعه‌ای گسترده را علیه خانواده پیامبر(ص) منتشر کردند. هدف آنان تنها تخریب شخصیت یک فرد نبود؛ بلکه قصد داشتند اعتماد عمومی به رهبری جامعه اسلامی را از میان ببرند و میان مسلمانان اختلاف ایجاد کنند. آنچه این توطئه را خطرناک‌تر ساخت، آن بود که برخی از مسلمانان نیز بدون تحقیق، این سخنان را بازگو کردند و ناخواسته به گسترش آن کمک نمودند. (ابن هشام، السیرة النبویة، ج3؛ طبری، تاریخ الأمم والملوک، ج2)
قرآن کریم در آغاز این ماجرا می‌فرماید:

﴿إِنَّ الَّذِینَ جَاءُوا بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ ۚ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ ۖ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ ۚ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ﴾

ترجمه: «بی‌گمان کسانی که آن تهمت بزرگ را ساختند، گروهی از خود شما بودند. آن را برای خود شر نپندارید، بلکه برای شما خیر است؛ زیرا هر یک از آنان به اندازه گناهی که مرتکب شده است، کیفر خواهد دید.»

منبع: قرآن کریم، سوره نور، آیه 11.

علامه طباطبایی در تفسیر این آیه می‌نویسد که خداوند، پیش از هر چیز، مؤمنان را از یأس و اضطراب بازمی‌دارد و نشان می‌دهد که گاه فتنه‌ها موجب آشکار شدن حق و رسوایی باطل می‌شوند. (طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ذیل آیات 11 تا 20 سوره نور)

در ادامه، قرآن مسلمانان را به دلیل پذیرش و بازنشر شایعه مورد خطاب قرار می‌دهد و می‌فرماید:

﴿لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْرًا وَقَالُوا هَذَا إِفْکٌ مُبِینٌ﴾

ترجمه: «چرا هنگامی که این سخن را شنیدید، مردان و زنان باایمان نسبت به یکدیگر گمان نیک نبردند و نگفتند: این تهمتی آشکار است؟»

منبع: قرآن کریم، سوره نور، آیه 12.

این آیه، یکی از مهم‌ترین اصول اخلاق اجتماعی را بیان می‌کند؛ اصلی که امروزه نیز در مباحث «سواد رسانه‌ای» و «اخلاق خبر» مورد توجه اندیشمندان قرار دارد. قرآن نمی‌فرماید هر خبری را فوراً بپذیرید یا رد کنید؛ بلکه ابتدا از مؤمنان می‌خواهد نسبت به یکدیگر حسن‌ظن داشته باشند و بدون دلیل، آبروی افراد را در معرض خطر قرار ندهند.

اصل دیگری که قرآن برای همیشه به جامعه اسلامی آموخت، اصل «تحقیق پیش از انتشار خبر» است:

﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِینَ﴾

ترجمه: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، اگر شخص فاسقی خبری برای شما آورد، تحقیق کنید؛ مبادا از روی ناآگاهی به گروهی آسیب برسانید و سپس از کرده خود پشیمان شوید.»

منبع: قرآن کریم، سوره حجرات، آیه 6.

این آیه، امروزه نیز یکی از بنیادی‌ترین اصول مدیریت اطلاعات و راستی‌آزمایی اخبار به شمار می‌رود. جامعه‌ای که بدون تحقیق، هر خبر و هر تصویر را منتشر کند، ناخواسته در خدمت شایعه‌سازان قرار خواهد گرفت.

امیرالمؤمنین علی(ع) نیز در نهج‌البلاغه، مسئولیت انسان در سخن گفتن را چنین بیان می‌کنند:

«لَا تَقُلْ مَا لَا تَعْلَمُ، بَلْ لَا تَقُلْ کُلَّ مَا تَعْلَمُ.»

ترجمه: «آنچه را نمی‌دانی، مگو؛ بلکه هر آنچه را هم می‌دانی، بازگو مکن.»

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت 382.

این سخن، فراتر از نهی از دروغ است؛ امام علی(ع) انسان را به مسئولیت در برابر آثار سخن فرا می‌خواند. گاهی یک سخن درست، اگر در زمان یا جای نامناسب منتشر شود، می‌تواند زمینه اختلاف، بدبینی یا آشوب را فراهم آورد.

در حادثه اِفک، منافقان تنها آغازگر شایعه بودند؛ اما کسانی که بدون تحقیق آن را نقل کردند، به گسترش آن کمک کردند. این همان خطری است که امروز نیز در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی وجود دارد؛ جایی که هر فرد می‌تواند تنها با فشردن یک دکمه، به رسانه‌ای برای انتشار حقیقت یا شایعه تبدیل شود.

انتهای پیام/