به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، دست‌کم دو دهه است که کاهش نرخ باروری و افزایش جمعیت سالمند، به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های جمعیتی کشور تبدیل شده است؛ چراکه پیرشدن جمعیت می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای بر اقتصاد، فرهنگ و زندگی اجتماعی داشته باشد و نسل‌های آینده را با چالش‌های جدی روبه‌رو کند؛ در واقع جمعیت جوان به عنوان نیروی انسانی فعال و پویا، موتور محرک توسعه و پیشرفت هر جامعه به شمار می‌رود.

کاهش جمعیت، برخلاف بحران‌های آنی که با سروصدا و هشدار همراه است، پدیده‌ای خاموش اما ویرانگر است که سایه‌ای سنگین بر زیرساخت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یک کشور می‌افکند و رفته‌رفته و بی‌صدا، ریشه‌های یک ملت را می‌خشکاند؛ پیامدهای این کاهش نه صرفاً خالی شدن کلاس‌های درس یا کاهش نیروی کار، بلکه در بلندمدت، زنجیره‌ای از بحران‌های سالمندی جمعیت، رکود اقتصادی، تضعیف نظام بازنشستگی، کاهش قدرت نظامی و ژئوپلیتیک و در نهایت به حاشیه رانده شدن کشور در میان همسایگان جوان و پرجمعیت را به دنبال خواهد داشت.

عدد 1.35 نرخ باروری نشان می‌دهد کشور عملاً به سناریوی بدبینانه جمعیت نزدیک شده است؛ در واقع نرخ باروری که در دهه‌ی 60 حدود 6.05 فرزند به ازای هر زن بود، در سال 1404 به 1.35 رسیده است؛ با این روند، رشد جمعیت ایران در دهه‌های آینده به‌تدریج کند و حتی می‌تواند منفی شود. اگر این سرعت کاهش جمعیت که در دنیا بی‌نظیر است، مهار نشود، طبق اعلام دکتر رضا سعیدی، سرپرست مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت (در سال 1404)، ایران در دهه‌های آینده با پدیده «سیاه‌چاله جمعیتی» مواجه خواهد بود.

پرواضح است که این موضوع، به هیچ عنوان جناحی یا ایدئولوژیک نیست و برآوردهای جهانی نشان می‌دهد در صورت حرکت با همین شیب فعلی، جمعیت ایران طی حدود 60 تا 70 سال آینده ممکن است به حدود 40 تا 45 میلیون نفر کاهش یابد؛ در حالی که برخی کشورهای همسایه که اکنون جمعیت‌شان کمتر از ایران است، در همان زمان جمعیت‌های 300 تا 400 میلیونی خواهند داشت؛ این تفاوت، تعادل سیاسی، اقتصادی و امنیت اجتماعی منطقه را تغییر خواهد داد و اگر امروز درست برنامه‌ریزی نکنیم، در آینده فرصت اصلاح وجود نخواهد داشت.

بیش از 90 کشور جهان که با کاهش نرخ باروری مواجه هستند، سال‌هاست سیاست‌های تشویقی، حمایت‌های اقتصادی و حتی مهاجرت‌پذیری را در دستور کار قرار داده‌اند. در ایران نیز «پنجره باز جمعیتی» که چیزی تا بسته شدن آن نمانده، آخرین فرصت برای افزایش جمعیت کشور محسوب می‌شود که باید آن را مغتنم شمرد.

یکی از اقدامات ارزشمند در این راستا، برپایی نمایشگاه ملی «دستاوردهای فعالان جمعیت» به صورت مجازی است که فرصتی برای شناسایی، مستندسازی و دیده‌شدن تجربه‌ها و دستاوردهای اثرگذار مردمی و حاکمیتی در حوزه جمعیت و خانواده در سراسر کشور و در نهایت شبکه‌سازی و تبدیل تجربه‌های پراکنده به دانش قابل استفاده می‌باشد.

در متن این فراخوان که به همت مرکز توسعه دانش مسأله‌محوری (متد) و دانشگاه امام حسین (ع) اعلام شده، آمده است: «اگر به‌صورت فردی، گروهی یا در قالب یک مجموعه رسمی، در زمینه‌هایی مانند خانواده، ازدواج، فرزندآوری، فعالیت‌های فرهنگی و رسانه‌ای، پژوهش، آموزشی، خدمات اجتماعی، شبکه‌سازی و دیگر موضوعات مرتبط با جمعیت فعالیت داشته‌اید، می‌توانید تجربه خود را در این نمایشگاه ثبت کنید. تجربه‌ای که توانسته مسأله‌ای را حل کند، تغییری ایجاد کند یا برای دیگر فعالان این حوزه قابل استفاده باشد.»

تدوین «کتاب تجربه‌نگاری» فعالان جمعیتی کشور

بنابر این گزارش، هر فرد یا مجموعه می‌توانند بیش از یک فعالیت و دستاورد از اقدامات گذشته و همچنین برنامه‌های در حال اجرای خود را ثبت کنند (امکان بارگذاری عکس، گزارش، مستندات و لینک فعالیت‌ها نیز وجود دارد). آثار پس از بررسی، وارد فرایند معرفی و داوری تخصصی می‌شوند و یکی از مهم‌ترین خروجی‌های این رویداد، تدوین «کتاب تجربه‌نگاری» فعالان جمعیتی کشور است که تجربه‌های منتخب و مستند، با معرفی صاحب تجربه، اقدامات، نتایج و درس‌آموخته‌ها در آن به ثبت رسیده و در اختیار مجموعه‌ها و نهادهای مرتبط و سیاست‌گذار کشور قرار خواهد گرفت.

همچنین برای برگزیدگان اول تا سوم این نمایشگاه جوایز 25 تا ده میلیون تومانی در نظر گرفته شده است. علاقه‌مندان می‌توانند تا هفتم مهرماه جهت ثبت‌نام و ثبت دستاوردهای خود در این نمایشگاه به درگاه اینترنتی https://nnjm.mtod.ir/ مراجعه کنند.

خبرنگار: زهرا شریعتی

انتهای پیام/