به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، سالمندی بخشی طبیعی از مسیر زندگی انسان است؛ دوره‌ای که کیفیت آن تنها به وضعیت جسمی فرد وابسته نیست، بلکه مجموعه‌ای از عوامل از جمله سبک زندگی، وضعیت اقتصادی، ارتباطات خانوادگی، دسترسی به خدمات سلامت، محیط زندگی و میزان مشارکت اجتماعی می‌تواند آینده سالمندان را رقم بزند.

در چنین شرایطی، موضوع سالمندی دیگر مسئله‌ای مربوط به یک گروه سنی خاص نیست، بلکه موضوعی است که خانواده، جامعه، نظام سلامت، مدیریت شهری و دستگاه‌های حمایتی را به‌صورت هم‌زمان درگیر می‌کند.

وقتی جمعیت آرام‌آرام پیر می‌شود

تغییر ساختار جمعیتی معمولاً به‌صورت ناگهانی اتفاق نمی‌افتد. کاهش نرخ تولد، افزایش امید به زندگی و بهبود شاخص‌های سلامت در طول زمان باعث می‌شود سهم سالمندان از جمعیت افزایش پیدا کند. خراسان جنوبی نیز از این تغییرات جمعیتی جدا نیست. افزایش تعداد سالمندان به این معناست که در سال‌های آینده نیاز به خدمات متناسب با این گروه سنی افزایش خواهد یافت؛ از مراقبت‌های بهداشتی و درمانی گرفته تا خدمات توانبخشی، رفاهی، اجتماعی و حتی مناسب‌سازی فضای شهری.

اگر امروز برای این تغییر آماده نشویم، ممکن است در آینده بخش قابل توجهی از ظرفیت نظام سلامت و خدمات اجتماعی صرف پاسخ‌گویی به نیازهایی شود که می‌توان با برنامه‌ریزی زودهنگام، بخشی از آنها را مدیریت کرد.

سالمندی فقط بیماری نیست

یکی از نگاه‌های رایج به سالمندی، تمرکز بر بیماری و نیاز به درمان است؛ در حالی که سالمندی سالم مفهومی گسترده‌تر دارد. فرد سالمند باید تا حد امکان بتواند امور شخصی خود را انجام دهد، در فعالیت‌های اجتماعی حضور داشته باشد، ارتباط خود را با خانواده و جامعه حفظ کند و از فرصت‌های مناسب برای فعالیت جسمی و ذهنی بهره ببرد. در این نگاه، نظام سلامت تنها زمانی وارد میدان نمی‌شود که بیماری ایجاد شده باشد؛ بلکه پیشگیری و حفظ توانایی‌های فرد از سال‌های قبل از سالمندی آغاز می‌شود.

انزوا؛ یکی از تهدیدهای پنهان

سالمندی زمانی می‌تواند دشوارتر شود که فرد به تدریج از محیط خانواده و جامعه فاصله بگیرد. خانه‌نشینی طولانی‌مدت، کاهش ارتباط با دوستان و بستگان، کم‌شدن فعالیت‌های روزمره و احساس بی‌فایدگی می‌تواند کیفیت زندگی سالمندان را تحت تأثیر قرار دهد.

این مسئله در سالمندانی که تنها زندگی می‌کنند یا اعضای خانواده به دلیل اشتغال، مهاجرت یا فاصله جغرافیایی امکان حضور کمتری در کنار آنان دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. از این منظر، توجه به سالمندان تنها نباید صرفاً در زمان بروز یک مشکل درمانی باشد. شبکه‌های حمایتی اجتماعی و خانوادگی باید بتوانند پیش از تبدیل شدن مشکلات کوچک به بحران، نقش خود را ایفا کنند.

سالمند فعال؛ سالمند وابسته نیست

سالمندی فعال به معنای فراهم کردن شرایطی است که فرد بتواند متناسب با توانایی خود در فعالیت‌های جسمی، اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی مشارکت داشته باشد. فعالیت بدنی متناسب، ارتباط با دیگران، یادگیری، حضور در برنامه‌های اجتماعی و حفظ ارتباط با خانواده می‌تواند به حفظ استقلال فرد کمک کند.

در این میان، خانواده نقشی اساسی دارد؛ اما همه مسئولیت نباید بر دوش خانواده گذاشته شود. جامعه نیز باید محیطی فراهم کند که سالمند بتواند در آن رفت‌وآمد کند، فعالیت داشته باشد و احساس کند همچنان عضوی مؤثر از جامعه است.

شهر دوستدار سالمند چه ویژگی‌هایی دارد؟

وقتی از سالمندی سالم صحبت می‌شود، محیط زندگی نیز اهمیت پیدا می‌کند. یک شهر دوستدار سالمند باید امکان دسترسی آسان‌تر سالمندان به خدمات را فراهم کند. مناسب‌سازی پیاده‌روها، رمپ‌ها، ساختمان‌های عمومی، سرویس‌های حمل‌ونقل، بوستان‌ها و مراکز خدماتی از جمله اقداماتی است که می‌تواند رفت‌وآمد سالمندان را آسان‌تر کند.

وجود نیمکت و فضاهای استراحت در مسیرهای شهری، روشنایی مناسب، ایمنی معابر و دسترسی آسان به مراکز درمانی و خدمات اجتماعی نیز می‌تواند در افزایش استقلال سالمندان مؤثر باشد. این موضوع تنها به شهرهای بزرگ محدود نیست. در شهرستان‌ها و روستاهای خراسان جنوبی نیز باید متناسب با شرایط جغرافیایی و جمعیتی، برای دسترسی سالمندان به خدمات برنامه‌ریزی شود.

روستاها و مسئله سالمندان تنها

خراسان جنوبی استانی با گستره جغرافیایی وسیع و تعداد قابل توجهی روستا است. در برخی مناطق روستایی، سالمندان ممکن است با چالش‌هایی مانند فاصله از مراکز درمانی، دشواری رفت‌وآمد و محدودیت دسترسی به برخی خدمات مواجه باشند.

از سوی دیگر، مهاجرت بخشی از جمعیت جوان به شهرها می‌تواند موجب شود برخی سالمندان در روستاها با شبکه خانوادگی محدودتری زندگی کنند. در چنین شرایطی، توسعه خدمات سلامت در محل زندگی سالمندان، تقویت مراقبت در منزل و استفاده از ظرفیت شبکه بهداشت و گروه‌های اجتماعی می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.

سلامت سالمندان از سال‌های جوانی ساخته می‌شود

سالمندی سالم از دوران سالمندی آغاز نمی‌شود؛ بلکه نتیجه سال‌ها سبک زندگی است. تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، کنترل فشار خون و قند خون، پرهیز از مصرف دخانیات، توجه به سلامت روان و مراجعه منظم برای بررسی وضعیت سلامت، همگی اقداماتی هستند که می‌توانند بر کیفیت سال‌های سالمندی تأثیر بگذارند. به همین دلیل، سیاست‌گذاری در حوزه سالمندی نباید تنها متوجه افراد بالای 60 سال باشد؛ بلکه آموزش و پیشگیری باید از سنین جوانی آغاز شود تا افراد با ذخیره سلامت بیشتری وارد دوره سالمندی شوند.

خانواده؛ نخستین حلقه حمایت

با وجود نقش دستگاه‌های اجرایی، خانواده همچنان یکی از مهم‌ترین تکیه‌گاه‌های سالمندان است. احترام به سالمند، شنیدن صحبت‌های او، مشارکت دادن وی در تصمیم‌های خانوادگی و فراهم کردن زمینه ارتباط با فرزندان و نوه‌ها، اقداماتی ساده اما مهم برای حفظ سلامت اجتماعی و روانی سالمندان است. تکریم سالمند تنها خرید دارو یا رسیدگی به نیازهای جسمی نیست. گاهی یک تماس تلفنی، یک دیدار، همراهی برای مراجعه پزشکی یا حتی نشستن و گفت‌وگو با سالمند می‌تواند بخشی از نیازهای عاطفی او را پاسخ دهد.

تجربه سالمندان؛ سرمایه‌ای که نباید کنار گذاشته شود

سالمندان فقط دریافت‌کننده خدمات نیستند. بخش قابل توجهی از آنان سال‌ها تجربه کاری، اجتماعی و خانوادگی دارند و می‌توانند در انتقال تجربه به نسل‌های جوان نقش‌آفرین باشند. استفاده از ظرفیت سالمندان در فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی، آموزشی و محلی می‌تواند به تقویت احساس مشارکت و تعلق اجتماعی آنان کمک کند. جامعه‌ای که سالمندان خود را از چرخه اجتماعی خارج نکند، در واقع از سرمایه‌ای انسانی و تجربی استفاده می‌کند که طی دهه‌ها شکل گرفته است.

نظام سلامت در برابر یک تغییر بزرگ

افزایش جمعیت سالمندان به معنای افزایش تقاضا برای برخی خدمات سلامت نیز خواهد بود. بیماری‌های مزمن، مشکلات حرکتی، نیاز به توانبخشی، مراقبت‌های طولانی‌مدت، سلامت روان و مراقبت در منزل از جمله حوزه‌هایی هستند که با افزایش سن جمعیت اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. بنابراین، تقویت مراقبت‌های اولیه، آموزش خانواده‌ها، توسعه خدمات توانبخشی و مراقبت در منزل و توجه به سلامت روان سالمندان می‌تواند بخشی از نیازهای آینده را پاسخ دهد.

سالمندی و ضرورت برنامه‌ریزی امروز

هفته گرامیداشت و تکریم منزلت سالمندان، که از چهارم تا دهم مهرماه برگزار می‌شود، فرصتی برای یادآوری جایگاه این قشر در جامعه است؛ اما موضوع سالمندی نباید به یک هفته در تقویم محدود شود. این مناسبت می‌تواند فرصتی برای بررسی جدی‌تر وضعیت سالمندان در استان باشد؛ اینکه چه تعداد سالمند تنها زندگی می‌کنند، دسترسی آنان به خدمات درمانی چگونه است، کدام مناطق نیازمند مناسب‌سازی بیشتری هستند و چه ظرفیت‌هایی برای افزایش مشارکت اجتماعی سالمندان وجود دارد.

خراسان جنوبی برای فردای سالمندی چه می‌کند؟

پرسش مهم این است که آیا زیرساخت‌های فعلی استان متناسب با نیازهای آینده سالمندان توسعه پیدا می‌کند؟  پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی مجموعه‌ای از شاخص‌هاست؛ از وضعیت مراکز درمانی و توانبخشی گرفته تا حمل‌ونقل عمومی، مناسب‌سازی معابر، خدمات اجتماعی، مراقبت در منزل و حمایت از سالمندان کم‌برخوردار.

برنامه‌ریزی برای سالمندی، در حقیقت برنامه‌ریزی برای آینده همه افراد جامعه است؛ زیرا هر فردی که امروز در سنین جوانی یا میانسالی قرار دارد، در صورت برخورداری از طول عمر طبیعی، روزی وارد دوره سالمندی خواهد شد.

تکریم سالمند؛ از شعار تا عمل

تکریم سالمندان زمانی معنا پیدا می‌کند که در زندگی روزمره دیده شود؛ زمانی که سالمند بتواند بدون وابستگی غیرضروری در شهر رفت‌وآمد کند، به خدمات سلامت دسترسی داشته باشد، در خانواده شنیده شود و فرصت مشارکت اجتماعی پیدا کند. جامعه سالمندمحور، جامعه‌ای نیست که فقط خدمات بیشتری به سالمندان ارائه کند؛ بلکه جامعه‌ای است که محیط زندگی را به گونه‌ای طراحی کند که سالمندی همراه با حفظ کرامت، استقلال و مشارکت باشد.

خراسان جنوبی نیز در مسیر تغییرات جمعیتی قرار دارد و افزایش سهم سالمندان، ضرورتی برای بازنگری در برخی سیاست‌های اجتماعی، سلامت و شهری ایجاد می‌کند. هفته تکریم منزلت سالمندان می‌تواند نقطه شروعی برای گفت‌وگویی گسترده‌تر درباره آینده جمعیتی استان باشد؛ گفت‌وگویی که در آن سالمند نه به عنوان فردی نیازمند و منزوی، بلکه به عنوان عضوی از جامعه با حقوق، تجربه و ظرفیت‌های مشخص دیده شود.

واقعیت این است که سالمندی آینده‌ای دور نیست؛ آینده‌ای است که از امروز ساخته می‌شود. هر اقدامی که برای سلامت، استقلال، امنیت و مشارکت سالمندان انجام شود، در نهایت بخشی از سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه خراسان جنوبی خواهد بود.

نسرین کاری: خبرنگار و فعال رسانه ای

انتهای پیام/257