حجت‌الاسلام‌والمسلمین حسین دلدار، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، درباره شاخصه‌های حوزه علمیه تراز انقلاب اسلامی و اینکه چه تحولی در آن باید صورت پذیرد، گفت: همان‌گونه که حوزه، علت محدثه انقلاب و نظام است، علت مبقیه نظام هم حوزه علمیه است و باید در این مسیر حرکت کند. ما باید توجه کنیم که تعبیر حوزه علمیه در تراز انقلاب اسلامی یک مفهوم دقیق و دارای پشتوانه نظری در بیانات امامین انقلاب و اسناد رسمی حوزه است.

وی افزود: مرحوم امام خمینی(ره) در پیام تاریخی خودشان به روحانیت در سال 1367 تأکید می‌کنند که حوزه باید در متن جامعه باشد نه در حاشیه آن. این جمله نقطه آغاز فهم حوزه تراز انقلاب است؛ یعنی حوزه‌ای که نه منزوی است و نه صرفاً آموزشی؛ بلکه در متن مسائل مردم، در متن تحولات اجتماعی و در متن نیازهای تمدنی جمهوری اسلامی است.

حجت‌الاسلام دلدار ادامه داد: رهبر شهید انقلاب هم در دیدار با طلاب در سال 1394 می‌فرمایند که حوزه باید پیشرو باشد، نه دنباله‌رو. این تعبیر، حوزه را از یک نهاد سنتی صرفاً پاسخگو به یک نهاد پیش‌برنده و جهت‌دهنده تبدیل می‌کند. ایشان در دیدار با فضلای حوزه در سال 1401 هم تأکید کردند که حوزه باید توان تولید فکر برای ادامه اداره جامعه را داشته باشد. این دو محور؛ یعنی پیشرو بودن و توان نظریه‌پردازی در بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد، نیز به عنوان شاخصه‌های اصلی حوزه تراز انقلاب ذکر شده است.

وی تصریح کرد: در برنامه دوم حوزه علمیه به صراحت آمده که حوزه باید از نهاد پاسخگو به نهاد پیش‌برنده تبدیل شود؛ یعنی حوزه‌ای که نه فقط به مسائل موجود پاسخ می‌دهد؛ بلکه بتواند جهت تحولات فرهنگی، تربیتی، اخلاقی و اجتماعی را تعیین کند. این نگاه، حوزه را از یک نهاد سنتی محدود به یک نهاد تمدن‌ساز ارتقا می‌دهد.

حوزه سنتی و حوزه تراز انقلاب اسلامی

استاد حوزه تأکید کرد: اگر بخواهیم تفاوت حوزه سنتی با حوزه تراز انقلاب اسلامی را دقیق بیان کنیم باید به واقعیت‌های امروز حوزه توجه کنیم. حوزه سنتی، حوزه ریشه‌دار و ارزشمند است؛ اما میدان عملش محدودتر بوده؛ تمرکز اصلی حوزه سنتی بر فقه فردی، عبادات و معاملات بوده و ساختار آموزشی آن، کمتر مهارتی و مسئله‌محور بوده است. حضور اجتماعی روحانیون در آن حوزه محدودتر بوده و توجه به رسانه، علوم انسانی، حکمرانی و مسائل نوپدیدی که امروز با آن دست و پنجه نرم می‌کنیم کمتر دیده می‌شده است.

استاد سطح عالی حوزه با اشاره به اینکه حوزه تراز انقلاب اسلامی بر اساس نشست‌هایی که با عنوان حوزه علمیه تراز برگزار شد و اسناد رسمی حوزه، چند تحول اساسی را دنبال می‌کند، گفت: نخست، ارتقای فقه از سطح فردی به فقه نظامات. امروز در حوزه کارگروه‌های فقه نظامات فعال شده و موضوعاتی مثل فقه خانواده، فقه رسانه، فقه حکمرانی، فقه عدالت، فقه فضای مجازی، فقه سلامت و فقه اقتصاد به صورت تخصصی دنبال می‌شود. این تحول، حوزه را از پاسخگویی به مسائل فردی به تولید نظریه برای اداره جامعه ارتقا می‌دهد.

وی تحول دوم را گسترش اخلاق از سطح فردی به اخلاق اجتماعی و اخلاق حکمرانی دانست و خاطرنشان کرد: در بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد، بر اخلاق مسئولیت، اخلاق قدرت، اخلاق رسانه، اخلاق زیستی تأکید شده؛ این یعنی حوزه باید بتواند برای رفتار مسئولان، برای مدیریت قدرت، برای رسانه و برای فناوری‌های نوین چارچوب اخلاقی ارائه کند.

تربیت نیروی انسانی تخصصی، تحول سومی بود که حجت‌الاسلام دلدار به آن اشاره و تصریح کرد: امروز حوزه ده‌ها رشته تخصصی در حوزه خانواده، تربیت، رسانه، مشاوره، تبلیغ نوین، مطالعات تمدنی و اخلاق اجتماعی ایجاد کرده است. این رشته‌ها مستند برنامه دوم حوزه هستند و نشان می‌دهند که حوزه در حال حرکت به سمت تربیت روحانی متخصص و کارآمد است.

وی ادامه داد: تحول چهارم، حضور فعال در میدان‌های اجتماعی است. گزارش‌های مرکز مدیریت حوزه نشان می‌دهد که روحانیون، امروز در رسانه، فضای مجازی، دانشگاه‌ها، مراکز سیاست‌گذاری فرهنگی و عرصه‌های اجتماعی، حضور پررنگ‌تری دارند. این حضور یکی از شاخصه‌های اصلی حوزه تراز انقلاب است.

دلدار تصریح کرد: تحول پنجم، بازخوانی سنت برای نیازهای امروز است. در بیانیه حوزه پیشرو آمده که سنت باید در خدمت نیازهای امروز جامعه بازخوانی شود؛ یعنی حوزه نه سنت‌گریز است و نه سنت‌زده؛ بلکه سنت را به عنوان سرمایه تمدنی برای حل مسائل امروز به کار می‌گیرد.

حوزه علمیه؛ ترکیبی از معنویت، مسئولیت اجتماعی و کارآمدی علمی

حجت‌الاسلام دلدار در کنار این تحولات، یکی از بحث‌های مهم را نسبت زهد و ساده‌زیستی با حضور فعال در مسائل اجتماعی و حکومتی دانست و گفت: برخی تصور می‌کنند که زهد یعنی کناره‌گیری از مسئولیت اجتماعی؛ اما این برداشت با مبانی دینی و با تجربه تاریخی روحانیت ناسازگار است. امام خمینی(ره) در پیام به روحانیت تأکید می‌کنند که روحانی باید در متن جامعه باشد. زهد در نگاه امام یعنی دلبستگی نداشتن به دنیا، نه کناره‌گیری از مسئولیت اجتماعی.

وی افزود: رهبر شهید انقلاب رحمت‌الله علیه نیز در دیدار با فضلا در سال 1394 می‌فرمایند: زهد حقیقی، انسان را برای حضور در میدان آماده‌تر می‌کند؛ این یعنی ساده‌زیستی و زهد که نه مانع حضور اجتماعی روحانی است و نه توجیه انزوا؛ بلکه ضامن سلامت و حضور اجتماعی است. در برنامه دوم حوزه علمیه آمده که ترکیب معنویت، مسئولیت اجتماعی و کارآمدی علمی، الگوی روحانی تراز انقلاب اسلامی است. این سه‌گانه، نسبت زهد و حضور اجتماعی را در الگوی حوزه تراز روشن می‌کند.

استاد سطح عالی حوزه علمیه قم در جمع‌بندی پایانی گفت: حوزه علمیه در تراز انقلاب اسلامی، یعنی حوزه‌ای که اصالت علمی و سنتی خودش را حفظ می‌کند؛ اما در برابر مسائل امروز جامعه بی‌تفاوت نیست. حوزه‌ای که توان نظریه‌پردازی در ابعاد گوناگون برای اداره جامعه دارد و روحانی زاهد، ساده‌زیست و مسئولیت‌پذیر تربیت می‌کند. در عرصه رسانه، فرهنگ، تربیت و حکمرانی حضور فعال دارد و می‌تواند پشتوانه فکری، اخلاقی و تمدنی جمهوری اسلامی باشد. این مسیر در بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد، برنامه دوم حوزه و نشست‌های حوزه تراز به عنوان مسیر آینده حوزه معرفی شده است که امیدواریم با اهتمام بیشتر و حضور پررنگ‌تر و قرار دادن این ابعاد در برنامه مدیریتی حوزه، ان‌شاءالله شاهد باشیم که انقلاب اسلامی هر روز موفق‌تر از دیروز به مسیر خودش ادامه دهد و حوزه علمیه هم هر روز شکوفاتر از دیروز و با درخشندگی بهتر باشد.

خبرنگار: بابک شکورزاده

انتهای پیام/