به گزارش خبرگزاری تسنیم، علیرضا کمیلی دبیر اتحادیه امت واحده در برنامه سرچشمه اندیشه با موضوع نسبت امت‌گرایی و ملی‌گرایی، تاکید کرد: امت‌گرایی در تعارض با منافع ملی نیست و می‌تواند در عمل، زمینه تقویت استقلال، امنیت، قدرت منطقه‌ای و همکاری‌های اقتصادی ایران را فراهم کند. کمیلی در ابتدای سخنان خود با رد این تلقی که مفهوم امت اسلامی صرفا یک آرمان دینی و غیرعملی است، اظهار داشت: با یک نگاه واقع‌گرایانه کشورها معمولا با بازیگرانی همکاری پایدارتر و موثرتر دارند که اشتراکات بیشتری با آن‌ها دارند، و هسته مرکزی تفکر امت‌گرایی نیز تکیه بر اشتراکات و پرهیز از تبدیل اختلاف‌ها به مانع همکاری است.

وی افزود: هیچ کشوری در جهان امروز بدون ائتلاف، شریک راهبردی و روابط بلندمدت نمی‌تواند منافع خود را تامین کند. کشورها تلاش می‌کنند با ایجاد پیوندهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی از تغییر سریع مواضع طرف‌های مقابل جلوگیری کنند. در چنین شرایطی، امت‌گرایی به‌معنای یافتن و تقویت نقاط اتصال با جوامع و جریان‌هایی است که در استقلال‌خواهی، مقاومت در برابر سلطه و حفظ هویت فرهنگی با ایران اشتراک دارند.

دبیر اتحادیه امت واحده با بیان این­که امت‌گرایی و ملی‌گرایی استقلال‌خواهانه در تقابل با یکدیگر نیستند، تصریح کرد: اگر مقصود از ملی‌گرایی، حفظ هویت ایرانی اسلامی و افزایش قدرت و استقلال کشور باشد، راهی جز گسترش همکاری با ملت‌ها و جریان‌های همسو در منطقه وجود ندارد. این دوگانه‌سازی که گویا باید میان امت اسلامی و منافع ملی یکی را انتخاب کرد، دوگانه‌ای نادرست است.

وی با اشاره به تجربه تاریخی منطقه اظهار داشت: کشورهای اسلامی در یک سده اخیر، تجربه‌ای از مداخله، وابستگی و تضعیف قدرت ملی را پشت سر گذاشته‌اند. پس از فروپاشی قدرت‌های بزرگ اسلامی و گسترش سلطه استعمار در منطقه، بسیاری از کشورهای اسلامی با نوعی وابستگی سیاسی، اقتصادی و نظامی مواجه شدند، و ایده استقلال‌خواهی جمهوری اسلامی نیز از همین زمینه تاریخی برآمده است، یعنی خواست ایستادن روی پای خود و نپذیرفتن وضعیت تحقیر و وابستگی است.

کمیلی در ادامه خاطر نشان کرد؛ امروز کشورهایی مانند ایران، ترکیه و پاکستان در حوزه‌های مختلف علمی، دفاعی و صنعتی، نسبت به گذشته ظرفیت‌های بیشتری دارند، و هنگامی که این توان‌ها در کنار یکدیگر قرار گیرد، امکان شکل‌گیری قدرت منطقه‌ای و کاهش وابستگی به خارج بیشتر می‌شود.

این استاد دانشگاه با تاکید بر این­که امت‌گرایی به‌معنای یکسان ‌بودن همه مواضع کشورها و جریان‌های اسلامی نیست، افزود: طبیعی است که میان کشورهای منطقه و جریان‌های اسلامی درباره برخی پرونده‌ها اختلاف وجود داشته باشد. همکاری با یک کشور یا جریان به این معنا نیست که در همه مسائل با آن توافق کامل داریم، چرا که در سیاست خارجی، مسئله اصلی یافتن حوزه‌های منافع مشترک، تهدیدهای مشترک و ظرفیت‌های قابل همکاری است.

وی در ادامه این گفت­وگو در پاسخ به این انتقاد که چرا هزینه‌های سیاسی و امنیتی ایران در منطقه به دستاوردهای ملموس اقتصادی برای مردم تبدیل نشده است، افزود: بخشی از این نقد وارد است، چرا که ایران در حوزه امنیتی و مقاومت توانسته از دل بحران‌های منطقه‌ای ظرفیت‌هایی ایجاد کند، اما در حوزه اقتصاد، دستگاه‌های رسمی و ساختارهای اداری کشور به اندازه ظرفیت‌های ایجادشده موفق عمل نکرده‌اند.

کمیلی اظهار داشت: وجود روابط سیاسی و امنیتی با کشورهای منطقه، به‌خودی‌ خود به رونق اقتصادی منجر نمی‌شود، بلکه برای تبدیل این ظرفیت به تجارت، سرمایه‌گذاری، صادرات خدمات فنی و مهندسی، گردشگری و حضور مؤثر در بازارهای منطقه، نیازمند دیپلماسی اقتصادی فعال، شناخت دقیق بازارها، سازوکارهای مالی، ضمانت‌های تجاری و حمایت از بخش خصوصی هستیم.

دبیر اتحادیه امت واحده با اشاره به ظرفیت بازار کشورهای همسایه افزود: بازار کشورهایی مانند عراق، پاکستان، کشورهای آسیای مرکزی، قفقاز، آفریقا و آمریکای لاتین، ظرفیت‌های قابل‌توجهی دارد، اما در بسیاری از موارد تجار ایرانی با نبود سازوکارهای مالی، ضعف خدمات بانکی، دشواری‌های تضمین تجارت، فقدان اطلاعات بازار و کم‌تحرکی دستگاه‌های دولتی آسیب دیده‌اند.

وی با انتقاد از عملکرد برخی نمایندگی‌های سیاسی ایران در خارج از کشور افزود: سفارتخانه‌ها باید علاوه بر وظایف سیاسی و کنسولی، به مراکز فعال پیوند دهنده شرکت‌ها، سرمایه‌گذاران و بازارهای دو کشور تبدیل شوند. دیپلماسی اقتصادی نباید به یک عنوان تشریفاتی محدود شود، بلکه سفارتخانه باید بتواند شرکت‌های ایرانی را به فرصت‌های واقعی در کشور میزبان متصل کند. از همین رو، اگر ساختارهای اقتصادی کشور فعال‌تر عمل می‌کردند، همکاری‌های منطقه‌ای می‌توانست نتایج ملموس‌تری برای مردم داشته باشد. ضعف در استفاده از ظرفیت بازارهای همسایه را نباید به حساب ناکارآمدی اصل همکاری منطقه‌ای و امت‌گرایی گذاشت، بلکه باید آن را نشانه ضعف در مدیریت اقتصادی، بروکراسی و نبود برنامه‌ریزی عملیاتی دانست.

کمیلی در پاسخ به پرسشی درباره طرح‌هایی با عنوان تغییر پارادایم  و دعوت به عبور از امت‌گرایی به ملی‌گرایی، تصریح کرد: مشکل اینجاست که امت‌گرایی و ملی‌گرایی در معنای استقلال‌طلبانه آن، در برابر هم نیستند، چرا که اگر کشوری بخواهد هویت ایرانی ـ اسلامی خود را حفظ کند و در عین حال به قدرت و استقلال برسد، به همکاری با ملت‌ها و جریان‌های همسو نیاز دارد.

دبیر اتحادیه امت واحده با اشاره به برخی تنش‌های اجتماعی و رسانه‌ای درباره مهاجران، اختلافات شیعه و سنی و نگاه تحقیرآمیز نسبت به ملت‌های منطقه، خاطرنشان کرد: در داخل کشور هنوز برای تثبیت نگاه امت‌گرایانه کار زیادی باقی مانده است. گاهی اختلافات مذهبی، قومی یا ملی به‌گونه‌ای طرح می‌شود که امکان همکاری میان ملت‌های منطقه را تضعیف می‌کند، و این در حالی است که دشمنان منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از همین شکاف‌ها برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کنند.

کمیلی با تاکید بر ضرورت عبور از منازعات تاریخی بیان کرد: ما باید به آینده مشترک منطقه فکر کنیم که در 50 سال آینده چه جایگاهی خواهیم داشت، قدرت‌های منطقه‌ای چگونه رفتار خواهند کرد و ملت‌های مسلمان برای حفظ استقلال خود چه ائتلاف‌هایی نیاز دارند، چرا که تمرکز بر آینده و منافع مشترک می‌تواند جایگزین درگیری‌های فرسایشی تاریخی و مذهبی شود.

وی در پاسخ به این ادعا که شبکه مقاومت نتوانسته بازدارندگی لازم را برای ایران ایجاد کند، بیان داشت: داشتن چند بازوی منطقه‌ای، در مقایسه با تنها ماندن در برابر دشمن، قطعاً قدرت مانور بیشتری ایجاد می‌کند، چرا که اگر گروه‌ها و جریان‌های مقاومت در لبنان، عراق، یمن و فلسطین وجود نداشتند، تمرکز کامل دشمن بر ایران قرار می‌گرفت و شرایط دشوارتری ایجاد می‌شد. البته باید بپذیریم که تحولات سال‌های اخیر، به‌ ویژه پس از عملیات طوفان الاقصی، ضرورت بازخوانی جدی برخی برآوردها را نشان داده است. ممکن است در ارزیابی از ظرفیت نظامی، تاب‌آوری، توان اطلاعاتی و سطح واکنش رژیم صهیونیستی یا میزان بازدارندگی موجود، خطاهایی رخ داده باشد. در نتیجه این خطاها نیازمند بررسی و اصلاح است، اما نتیجه آن نباید کنار گذاشتن اصل همکاری و هم‌پیمانی منطقه‌ای باشد. از همین رو، جنگ، میدان آزمون است و همه طرف‌ها در آن ضربه می‌خورند، اما وجود شبکه‌های مقاومت موجب می‌شود دشمن ناچار شود ظرفیت و تمرکز خود را در چند جبهه تقسیم کند. این مسئله در محاسبات امنیتی و راهبردی اهمیت جدی دارد.

وی همچنین درباره طرح ضرورت دستیابی به سلاح هسته‌ای برای بازسازی بازدارندگی اظهار داشت: توان هسته‌ای، در صورت وجود، بیشتر در بالاترین سطح بازدارندگی معنا پیدا می‌کند و لزوماً مانع وقوع همه انواع جنگ، تحریم، فشار اقتصادی یا درگیری‌های محدود نمی‌شود. البته مسئله اصلی کشور همچنان تقویت اقتصاد ملی، تولید داخلی، تاب‌آوری اجتماعی، ارتباط با همسایگان و کاهش آسیب‌پذیری‌های داخلی است.

کمیلی در بخش دیگری از این گفت­گو، تحلیل‌هایی را که عملیات هفتم اکتبر را اقدامی از پیش طراحی‌شده از سوی رژیم صهیونیستی می‌دانند، فاقد شواهد کافی توصیف کرد و افزود: آن­چه در این‌باره مطرح می‌شود بیشتر تحلیل است تا خبر مستند. گزارش‌های متعددی از خود ساختارهای امنیتی و سیاسی رژیم صهیونیستی منتشر شده که از خطاهای اطلاعاتی و امنیتی در مواجهه با این عملیات حکایت دارد. البته پیامدهای هفتم اکتبر برای رژیم صهیونیستی از چالش امنیتی و بحران سیاسی داخلی گرفته تا افزایش فشار افکار عمومی جهانی، آسیب به تصویر بین‌المللی و گسترش اعتراض‌ها در دانشگاه‌ها و جوامع غربی بسیار گسترده بود. با توجه به این هزینه‌ها، دشوار است که این رخداد را یک سناریوی طراحی‌شده برای پیشبرد اهداف اسرائیل دانست.

دبیر اتحادیه امت واحده با بیان اینکه قدرت‌های بزرگ معمولاً تلاش می‌کنند پس از وقوع بحران‌ها بر روندها اثرگذاری کنند، تصریح کرد: ممکن است بازیگران خارجی پس از آغاز یک رخداد، برای مدیریت یا جهت‌دهی آن وارد عمل شوند، اما این با ادعای طراحی اولیه همه رخدادها تفاوت دارد، و نباید هر تحول مهم منطقه‌ای را به یک سناریوی از پیش‌نوشته‌شده تقلیل داد.

علیرضا کمیلی در پایان سخنان خود اظهار داشت: جریان‌های انقلابی و نخبگان فکری کشور باید شناخت خود را از جوامع اسلامی، همسایگان، ظرفیت‌های اقتصادی و جریان‌های فکری همسو در جهان اسلام افزایش دهند. هنوز ارتباط میان مجموعه‌های فرهنگی، دانشگاهی و فکری ایران با بسیاری از جریان‌هایی که در موضوعاتی مانند اقتصاد اسلامی، حکومت دینی، فلسطین، سبک زندگی اسلامی و هویت فرهنگی دغدغه‌های مشترک دارند، ضعیف است. از همین رو، اگر مسئله تمدن اسلامی را جدی بدانیم، باید بدانیم که تمدن صرفاً در محدوده جغرافیایی ایران شکل نمی‌گیرد، چرا که گاهی تحقق یک افق تمدنی نیازمند همکاری منطقه‌ای، شناخت ظرفیت‌های مشترک، تقویت پیوندهای فرهنگی و فکری و افزایش هم‌پیمانان است. بنابراین، بدون وحدت و همکاری میان ملت‌های مسلمان، امکان ایستادگی مؤثر در برابر فشارهای خارجی و ساختن آینده‌ای مستقل دشوار خواهد بود.

انتهای پیام/