به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، در انتهای جاده‌های شرقی خراسان جنوبی، جایی که آسفالت جاده به مرز افغانستان می‌رسد، سال‌هاست قصه تجارت با قصه انتظار گره خورده است؛ انتظار برای باز شدن دروازه‌هایی که زمانی محل رفت‌وآمد تجار و مرزنشینان بودند و حالا سال‌هاست پشت درهای بسته مانده‌اند.

بازارچه‌های مرزی خراسان جنوبی روزگاری فقط چند ساختمان و غرفه در نقطه صفر مرزی نبودند؛ برای مردم مناطق مرزی، مرز بخشی از زندگی و معیشت بود. دادوستد میان دو سوی مرز، رفت‌وآمد تجار و فعالیت‌های اقتصادی، بخشی از چرخ زندگی مردمی را می‌چرخاند که کیلومترها دورتر از مراکز اقتصادی کشور زندگی می‌کردند.

اما از اواخر سال 1393، ورق برگشت. افغانستان به صورت یک‌طرفه مبادلات مرزی از سه گذرگاه تجاری دوکوهانه نهبندان، گلورده درمیان و یزدان زیرکوه را متوقف کرد؛ تصمیمی که عملاً سه دروازه اقتصادی خراسان جنوبی را از چرخه رسمی مبادلات خارج کرد. حالا پس از حدود 12 سال، دوباره نشانه‌هایی از باز شدن یکی از این دروازه‌ها دیده می‌شود؛ گلورده یا میل 73 در شهرستان درمیان.

سه مرز بسته و یک مرز پررونق

پس از انسداد یک‌طرفه سه معبر مرزی، تمام بار تجارت رسمی استان با افغانستان به سمت تنها گذرگاهی رفت که طرف افغانستانی نیز آن را برای مبادلات گسترده پذیرفته بود؛ ماهیرود.

ماهیرود در این سال‌ها آرام‌آرام رشد کرد و به مهم‌ترین مسیر تجارت خراسان جنوبی با افغانستان تبدیل شد. تجار و فعالان اقتصادی که پیش‌تر در معبرهای تعطیل‌شده فعالیت می‌کردند، بخش قابل توجهی از فعالیت خود را به این مرز منتقل کردند.در نتیجه، مرزی که زمانی یکی از چند مسیر تجاری استان بود، به دروازه اصلی صادرات خراسان جنوبی به افغانستان تبدیل شد.

آمارهای اعلام‌شده نیز تصویری روشن از این تحول ارائه می‌کند. در پنج ماه نخست سال جاری، 684 هزار و 31 تن کالای ترانزیتی در قالب 26 هزار و 888 سفر از ماهیرود عبور کرده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد 90 درصدی داشته است.

استاندار خراسان جنوبی نیز اعلام کرده است که روزانه بیش از هزار دستگاه کامیون صادراتی از این مرز به سمت افغانستان حرکت می‌کنند و همزمان روزانه حدود 250 تا 280 کامیون نیز از افغانستان وارد کشور می‌شوند.این حجم از تردد، ماهیرود را از یک گذرگاه مرزی محلی فراتر برده و آن را به یکی از مسیرهای مهم تجارت شرق کشور تبدیل کرده است.

ماهیرود؛ مرزی که زیر بار تجارت بزرگ شد

کامیون‌ها در جاده‌های منتهی به ماهیرود صف می‌کشند؛ کالا بارگیری می‌شود، تشریفات گمرکی انجام می‌گیرد و محموله‌ها راهی افغانستان می‌شوند. شمش آهن، سیمان، هیدروکربن، انواع حلال، صیفی‌جات، مرکبات، قیر، ورق، مصنوعات پلاستیکی و تایر سواری از جمله کالاهایی هستند که در سبد صادراتی خراسان جنوبی قرار دارند.

طبق آمار اعلام‌شده از سوی مدیرکل گمرکات خراسان جنوبی، از ابتدای سال جاری تاکنون بیش از یک میلیون و 175 هزار تن کالا به ارزش بیش از 190 میلیون دلار از گمرکات استان صادر شده که از نظر وزنی رشد 55 درصدی داشته است.

اما همه این اعداد یک پیام مشترک دارند؛ تجارت خراسان جنوبی با افغانستان دیگر تجارت کوچکی نیست که تنها با یک گذرگاه بتوان تمام ظرفیت آن را پاسخ داد. ماهیرود در حالی بار تجارت را به دوش می‌کشد که سه معبر دیگر استان هنوز در وضعیت تعطیلی یا فعالیت محدود قرار دارند.

یزدان باز شد، اما خرده‌فروشی ماند

رایزنی‌ها برای بازگشایی مرزهای تعطیل‌شده سال‌ها ادامه پیدا کرد. نتیجه این پیگیری‌ها سرانجام در شهریور سال 1400 برای بازارچه یزدان نمایان شد و این معبر به روی تجار و مرزنشینان دو سوی مرز بازگشایی شد؛ البته در قالب خرده‌فروشی. اما دوکوهانه نهبندان و گلورده درمیان همچنان در انتظار بازگشت به چرخه رسمی مبادلات باقی ماندند.

در این سال‌ها جلسات متعدد، رایزنی‌های مرزی و مذاکرات میان مسئولان دو کشور برگزار شد؛ اما تا امروز، بازگشایی کامل این دو معبر محقق نشده است.اکنون اما شرایط درباره گلورده متفاوت به نظر می‌رسد.

گلورده در آستانه بازگشت

روز گذشته سید محمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی در بازدید از بازارچه مرزی گلورده شهرستان درمیان، از قرار گرفتن این مرز در آستانه بازگشت به چرخه مبادلات مرزی با افغانستان خبر داد.

وی در نشست شورای ساماندهی مبادلات مرزی که در نقطه صفر مرزی برگزار شد، گفت: با توجه به زیرساخت‌های موجود، استان آمادگی کامل برای بازگشایی و فعالیت این مرز را دارد و تنها نیازمند همراهی و موافقت کشور همسایه است.

به گفته استاندار خراسان جنوبی، گلورده سابقه چندین دهه فعالیت دارد و زیرساخت‌هایی مانند غرفه‌بندی، جایگاه سوخت، دفتر گمرک و امکانات بانکی در این بازارچه پیش‌بینی شده است.

هاشمی همچنین از پیگیری موضوع فعال‌سازی گلورده در جریان سفر وزیر کشور به خراسان جنوبی در هفته دولت خبر داد و گفت پس از آن، وزیر کشور دستور پیگیری موضوع را صادر کرده و موافقت اولیه برای فعال شدن این مرز نیز به استان ابلاغ شده است.

با این حال، گره اصلی همچنان در آن سوی مرز قرار دارد؛ زیرا برای بازگشایی رسمی گلورده، همراهی و موافقت طرف افغانستانی ضروری است.

دیپلماسی برای باز کردن یک دروازه

سال‌هاست مسئولان محلی و ملی از مسیر دیپلماسی برای بازگشایی مرزهای تعطیل‌شده استفاده می‌کنند. در دولت چهاردهم نیز بازگشایی معابر مرزی و توسعه تجارت با افغانستان در دستور کار قرار گرفته است. رفت‌وآمد هیئت‌های اقتصادی و سیاسی میان ایران و افغانستان، برگزاری نشست‌های مشترک و حتی برگزاری نمایشگاه بین‌المللی ایران و افغانستان در بیرجند، بخشی از این تلاش‌ها بوده است. هدف روشن است؛ افزایش تجارت، استفاده از ظرفیت بازار افغانستان و تبدیل مرزهای خراسان جنوبی به مسیرهای فعال اقتصادی.

استاندار خراسان جنوبی معتقد است تجربه تجارت استان با افغانستان در سطح کشور به عنوان یک تجربه موفق شناخته می‌شود و ظرفیت‌های مرزی استان می‌تواند در توسعه صادرات و تقویت روابط اقتصادی دو کشور نقش مؤثری داشته باشد.

گلورده فقط یک بازارچه نیست

اهمیت گلورده برای درمیان تنها به تردد کامیون‌ها یا افزایش آمار صادرات محدود نمی‌شود. این مرز در مجاورت شهرستان درمیان قرار دارد؛ منطقه‌ای که برای توسعه اقتصادی خود به ظرفیت‌های مرزی نیازمند است. فعال شدن گلورده می‌تواند مسیر دسترسی تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی منطقه به بازار افغانستان را کوتاه‌تر کند و هزینه حمل‌ونقل برخی کالاها را کاهش دهد.

یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اقتصادی منطقه نیز کارخانه سیمان باقران است؛ مجموعه‌ای که طبق اعلام استاندار، بیش از 90 درصد محصولات خود را به افغانستان صادر می‌کند. اگر گلورده به چرخه تجارت بازگردد، بخشی از این کالاها می‌توانند از مسیری کوتاه‌تر به بازار هدف برسند؛ موضوعی که از نگاه مسئولان می‌تواند در کاهش هزینه حمل‌ونقل و افزایش ظرفیت صادرات مؤثر باشد.

2 هزار نفر و یک ظرفیت فراموش‌شده

گلورده فقط محل فعالیت تجار بزرگ نیست. بر اساس گزارش‌های ارائه‌شده به استاندار، در گذشته بیش از 2 هزار نفر از ظرفیت کولبری این مرز استفاده کرده‌اند و بیش از 7 میلیون دلار مبادلات از این مسیر انجام شده است.

همین آمار نشان می‌دهد که تعطیلی مرز تنها به معنای بسته شدن یک مسیر تجاری نیست؛ پشت هر بازارچه، خانواده‌هایی قرار دارند که بخشی از معیشت آنها به فعالیت‌های مرزی وابسته بوده است.

از این منظر، بازگشایی گلورده می‌تواند برای مردم منطقه فراتر از یک خبر اقتصادی باشد؛ می‌تواند به معنای بازگشت بخشی از فعالیت‌های اقتصادی به منطقه‌ای باشد که سال‌ها از مزایای تجارت رسمی مرزی محروم مانده است.

نماینده مجلس: مرز باید به اقتصاد مردم وصل شود

در جریان بازدید اخیر از بازارچه گلورده، سیدحسن هاشمی، نماینده مردم بیرجند، درمیان و خوسف در مجلس شورای اسلامی نیز بر ضرورت استفاده از ظرفیت مرزی شهرستان درمیان تأکید کرد.

وی با اشاره به اهمیت بازارچه‌های مرزی گفت مرز برای شهرستان درمیان صرفاً یک موقعیت جغرافیایی نیست، بلکه یک ظرفیت اقتصادی است که باید برای رونق تولید، تجارت، اشتغال و بهبود معیشت مردم مورد استفاده قرار گیرد.

نماینده مردم بیرجند، درمیان و خوسف در مجلس همچنین بررسی دقیق موانع و رسیدن به راهکارهای اجرایی را لازمه تقویت فعالیت بازارچه گلورده دانست و بر هماهنگی دستگاه‌های اجرایی، مسئولان استانی و شهرستانی و فعالان اقتصادی تأکید کرد.

سؤال بزرگ؛ سهم مردم از تجارت چقدر است؟

اما در کنار همه آمارها، یک پرسش اساسی همچنان باقی است؛ اگر حجم تجارت در مرزهای خراسان جنوبی افزایش یابد، سهم مردم مناطق مرزی از این رونق چقدر خواهد بود؟ عبور هزاران کامیون و جابه‌جایی میلیون‌ها دلار کالا، زمانی می‌تواند به توسعه واقعی منجر شود که بخشی از ارزش ایجادشده در همان منطقه باقی بماند.

ایجاد شرکت‌های حمل‌ونقل بومی، توسعه خدمات فنی و رفاهی، انبارداری، سوخت‌رسانی، تعمیرگاه‌ها، خدمات گمرکی و فعالیت‌های تجاری قانونی می‌تواند بخشی از این زنجیره اقتصادی را در اختیار مردم منطقه قرار دهد.

در غیر این صورت، ممکن است کامیون‌ها از جاده‌های خراسان جنوبی عبور کنند، کالاها به بازار افغانستان برسند و آمار تجارت افزایش یابد، اما اثر این رونق در زندگی مردم مناطق مرزی به اندازه ظرفیت واقعی آن دیده نشود.

جاده‌ای که 17 سال منتظر ماند

توسعه تجارت بدون توسعه زیرساخت امکان‌پذیر نیست. یکی از مهم‌ترین پروژه‌های مرتبط با تجارت خراسان جنوبی و افغانستان، جاده ماهیرود ـ فراه است؛ مسیری به طول 117 کیلومتر که به گفته استاندار خراسان جنوبی بیش از 17 سال متوقف بود و در سال‌های اخیر روند اجرای آن سرعت گرفته است. طبق اعلام استاندار، بیش از 60 کیلومتر از این مسیر به بهره‌برداری رسیده است.

این جاده می‌تواند یکی از حلقه‌های مهم اتصال تجارت دو سوی مرز باشد؛ زیرا افزایش تجارت، بدون مسیر ارتباطی مناسب، در نهایت با افزایش هزینه، زمان و استهلاک ناوگان مواجه خواهد شد.

چهار دروازه برای یک بازار بزرگ

خراسان جنوبی چهار ظرفیت مرزی در تعامل با افغانستان دارد؛ ماهیرود، یزدان، گلورده و دوکوهانه. ماهیرود امروز فعال‌ترین آنهاست؛ یزدان با ظرفیت خرده‌فروشی فعالیت می‌کند و گلورده و دوکوهانه همچنان در انتظار بازگشت کامل به چرخه تجارت هستند.

این وضعیت نشان می‌دهد ظرفیت مرزی استان هنوز به صورت کامل فعال نشده است. اگر سه معبر تعطیل یا محدودشده بتوانند در کنار ماهیرود به فعالیت بازگردند، بار تجارت از یک نقطه به چند مسیر تقسیم خواهد شد و مناطق مختلف استان نیز می‌توانند سهم بیشتری از این فعالیت اقتصادی داشته باشند.

گلورده؛ یک قدم تا بازگشت

اکنون همه نگاه‌ها به نقطه صفر مرزی درمیان دوخته شده است. ساختمان‌ها و زیرساخت‌های گلورده آماده‌اند؛ غرفه‌ها، جایگاه سوخت، امکانات گمرکی و ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده همچنان وجود دارند و مسئولان استانی می‌گویند آمادگی لازم برای آغاز فعالیت فراهم است.

اما کلید نهایی در اختیار طرف افغانستانی است. رایزنی‌ها از مسیر وزارت امور خارجه و مسئولان دو کشور ادامه دارد و استاندار خراسان جنوبی ابراز امیدواری کرده است که با اقناع و همراهی طرف مقابل، بازگشایی رسمی این بازارچه در آینده نزدیک محقق شود.

مرز باید از نقطه عبور به موتور توسعه تبدیل شود

ماهیرود نشان داده است که تجارت با افغانستان چه ظرفیتی دارد؛ صدها هزار تن کالا از این مسیر عبور می‌کند، هزاران سفر کامیون ثبت می‌شود و صادرات استان روندی صعودی دارد. اما تجربه ماهیرود همزمان یک هشدار نیز در خود دارد؛ رشد تجارت باید با توسعه زیرساخت‌ها، خدمات و اقتصاد مناطق مرزی همراه باشد.

اکنون گلورده در نقطه‌ای ایستاده که می‌تواند بخشی از این بار را بر دوش بگیرد. بازگشایی این مرز، اگر با فعال شدن واقعی تجارت، حضور بخش خصوصی، توسعه زیرساخت‌ها و فراهم شدن زمینه مشارکت مردم همراه شود، می‌تواند فصل تازه‌ای برای اقتصاد درمیان رقم بزند.

در آن سوی مرز، افغانستان بازاری بزرگ با دسترسی به بازارهای منطقه‌ای و چین است و در این سوی مرز، خراسان جنوبی مجموعه‌ای از ظرفیت‌های تولیدی، معدنی و صنعتی را در اختیار دارد. فاصله میان این دو ظرفیت، گاهی فقط یک جاده، یک گمرک و یک تصمیم است.

حالا پس از 12 سال، گلورده دوباره در آستانه باز شدن ایستاده است؛ دروازه‌ای که اگر باز شود، شاید فقط قفل یک بازارچه قدیمی را باز نکند، بلکه بخشی از قفل اقتصاد مرزی خراسان جنوبی را نیز بگشاید.

انتهای پیام/