سند راهبردی تأمین آب شرب همه شهرستانهای سمنان تدوین شد
- اخبار استانها
- اخبار سمنان
- 02 مهر 1405 - 08:31
استان سمنان در حالی برای تأمین پایدار آب شرب همه شهرستانهای خود سند راهبردی تدوین کرده است که مسئله آب در این استان دیگر یک چالش صرفاً فصلی و محدود به روزهای گرم سال نیست؛ بلکه استمرار خشکسالی، کاهش بارش، افت منابع آب زیرزمینی و افزایش تقاضا، تأمین آب را به یکی از مسائل راهبردی استان تبدیل کرده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان در مردادماه امسال از تداوم ششمین سال خشکسالی در استان خبر داده و اعلام کرده بود که میزان بارندگی سمنان همچنان 20 تا 30 درصد پایینتر از میانگین بلندمدت قرار دارد.
استان سمنان در ششمین سال خشکسالی؛ آب همچنان در تنگنای منابع
اهمیت این وضعیت زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم بخش عمده منابع آب استان از سفرههای زیرزمینی تأمین میشود.
بر اساس آمار اعلامشده از سوی شرکت آب منطقهای سمنان، بیش از 75 درصد آب مورد نیاز استان از منابع زیرزمینی تأمین میشود؛ در مقابل، حدود 82 درصد مصارف آب در بخش کشاورزی، نزدیک به 13 درصد در بخش شرب و مابقی در بخش صنعت و خدمات مصرف میشود.
چنین ساختار مصرفی در کنار استمرار خشکسالی، فشار قابل توجهی بر آبخوانهای استان وارد کرده و ضرورت برنامهریزی همزمان برای تأمین و مدیریت مصرف را افزایش داده است.
آبخوانهای استان زیر فشار برداشت و کاهش بارندگی
دادههای مربوط به وضعیت آبخوانها نیز تصویر روشنتری از عمق مسئله ارائه میدهد. طی 31 سال گذشته، سطح آب زیرزمینی در آبخوان سمنان حدود 20 متر کاهش یافته و افت سطح آب در دشت میامی به 24 متر، دشت شاهرود به 18 متر و دشت دامغان به بیش از 14 متر رسیده است.
همچنین کسری سالانه مخزن آب زیرزمینی استان حدود 100 میلیون مترمکعب اعلام شده و مجموع کسری مخازن آب زیرزمینی سمنان در سه دهه گذشته از سه میلیارد مترمکعب عبور کرده است؛ ارقامی که نشان میدهد مسئله تأمین آب، تنها با اتکا به منابع موجود قابل مدیریت نیست.
در چنین شرایطی، مدیریت تنش آبی در شهرها به مجموعهای از اقدامات فوری و بلندمدت نیاز دارد.
شرکت آب منطقهای سمنان از حدود یک سال و نیم گذشته با دستور استاندار، تدوین سند راهبردی تأمین آب شرب برای هر یک از شهرستانهای استان را در دستور کار قرار داده است؛ سندهایی که قرار است متناسب با ظرفیت منابع، نیاز جمعیت، شرایط اقلیمی و وضعیت هر منطقه، مسیر اقدامات کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت را مشخص کنند.
13 حلقه چاه جدید برای عبور گرمسار از تنش آبی
در کنار این برنامه، صدور مجوز برای منابع جدید، حفر چاههای آب شرب و هماهنگی با شرکت آب و فاضلاب برای مدیریت شبکه نیز دنبال شده است.
نمونهای از این رویکرد در شهرستان گرمسار قابل مشاهده است؛ جایی که طی یک سال گذشته برای حفر 16 حلقه چاه جدید آب شرب مجوز صادر و عملیات حفاری انجام شد و تاکنون 13 حلقه از این چاهها تجهیز و وارد مدار بهرهبرداری شدهاند.
همزمان، پروژه انتقال آب شرب گرمسار نیز در دستور کار قرار گرفته و وزارت نیرو اجرای 19 کیلومتر باقیمانده مسیر در محدوده استان تهران را به شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران واگذار کرده است. این اقدامات نشان میدهد راهبرد تأمین آب در سمنان صرفاً بر یک منبع یا پروژه متکی نیست و ترکیبی از منابع جدید، انتقال آب، مدیریت شبکه و کنترل مصرف را دنبال میکند.
با این حال، تجربه تابستان امسال یک واقعیت مهم را نیز آشکار کرد؛ عبور از اوج مصرف بدون قطعی گسترده آب شرب، به معنای پایان تنش آبی در استان نیست.
حتی با وجود اجرای طرحهای اضطراری، منابع آب همچنان تحت فشار قرار دارند و افت سطح آبخوانها، کاهش بارش و کسری مخازن، تهدیدی بلندمدت برای امنیت آبی استان محسوب میشود. از همین رو، تدوین سند راهبردی برای همه شهرستانها را میتوان تلاشی برای عبور از مدیریت مقطعی بحران و حرکت به سمت برنامهریزی منطقهمحور دانست؛ برنامهای که موفقیت آن علاوه بر اجرای پروژههای تأمین آب، به مدیریت مصرف و کاهش فشار بر منابع زیرزمینی نیز وابسته است.
حمید احسانی ، رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان،در همین رابطه ، با تشریح برنامههای مدیریت تنش آبی در استان اظهار کرد: تدوین سند راهبردی تأمین آب شرب برای تمامی شهرستانهای استان با دستور استاندار سمنان انجام شده و در این اسناد، نیازهای آبی، چالشهای موجود و راهکارهای اجرایی در سه بازه کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: محور اصلی این برنامهریزیها، پیشگیری از قطعی آب شرب و فراهم کردن شرایط لازم برای پایداری شبکههای تأمین آب در شهرهای مختلف استان بوده است تا مدیریت منابع محدود آبی با برنامهای منسجم دنبال شود.
احسانی با اشاره به نتایج اقدامات انجامشده در ماههای گذشته بیان کرد: با وجود تداوم خشکسالی، محدودیت منابع آبی و افزایش قابل توجه مصرف در فصل گرم سال، تابستان امسال در استان سمنان قطعی گسترده آب شرب رخ نداد و مدیریت منابع و اجرای اقدامات پیشگیرانه توانست از بروز بحران گسترده در شبکه جلوگیری کند.
وی ادامه داد: در برخی مناطق استان، افت فشار آب مشاهده شد که این موضوع با توجه به محدودیت منابع موجود و افزایش مصرف در دوره اوج تابستان قابل انتظار بود، اما با مجموعه تدابیر اتخاذشده، شرایط تأمین آب شرب مدیریت شد و شبکه از مرحله قطعیهای گسترده عبور کرد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان با اشاره به اقدامات انجامشده برای تقویت منابع آب شرب در غرب استان خاطرنشان کرد: شهرستان گرمسار در یک سال گذشته شاهد اجرای اقدامات مؤثری برای افزایش ظرفیت تأمین آب بوده و در همین راستا 13 حلقه چاه جدید در این شهرستان حفر، تجهیز و وارد مدار بهرهبرداری شده است.
احسانی تصریح کرد: بهرهبرداری از این چاهها با هدف جبران بخشی از کمبود منابع آب شرب گرمسار انجام شده و افزایش ظرفیت منابع در دسترس، نقش مهمی در مدیریت شرایط تأمین آب این شهرستان، بهویژه در دوره افزایش مصرف تابستانی داشته است.
وی افزود: اجرای طرحهای تقویت منابع آب شرب، حاصل همکاری مجموعه دستگاههای اجرایی، شرکت آب و فاضلاب و تأمین اعتبارات مورد نیاز بوده است و هماهنگی میان این بخشها زمینه اجرای سریعتر اقدامات اضطراری و کوتاهمدت را فراهم کرده است.
رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان بیان کرد: تجربه مدیریت مصرف و تأمین آب در تابستان امسال نشان داد که در شرایط تداوم خشکسالی، اجرای همزمان طرحهای توسعه منابع و برنامههای مدیریت مصرف ضروری است و نمیتوان صرفاً با افزایش منابع، پاسخگوی رشد تقاضای آب بود.
احسانی تأکید کرد: تأمین پایدار آب شرب همچنان در صدر اولویتهای مدیریت منابع آب استان قرار دارد و در کنار اجرای طرحهای جدید برای افزایش ظرفیت تأمین، مشارکت مردم در مدیریت و کاهش مصرف نیز باید با جدیت دنبال شود.
وی اضافه کرد: افزایش تقاضای آب و محدودیت منابع طبیعی موجب شده است که برنامهریزی برای تأمین آب شرب تنها به نیازهای جاری محدود نباشد و طرحهای مورد نیاز برای سالهای آینده نیز از هماکنون در دستور کار قرار گیرد.
احسانی یادآور شد: در اسناد راهبردی تدوینشده برای شهرستانهای استان، پروژههای مختلفی برای افقهای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت پیشبینی شده است تا با اجرای مرحلهای این طرحها، امنیت و پایداری تأمین آب شرب شهروندان در سالهای آینده و در شرایط استمرار خشکسالی حفظ شود.
تدوین سند راهبردی تأمین آب شرب برای همه شهرستانهای استان سمنان را میتوان تلاشی برای عبور از مدیریت روزمره بحران آب و حرکت به سمت برنامهریزی مبتنی بر شرایط هر منطقه دانست. اهمیت این سند زمانی روشنتر میشود که بدانیم مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان از تداوم ششمین سال خشکسالی در استان خبر داده و گفته است بارشها همچنان 20 تا 30 درصد پایینتر از میانگین بلندمدت قرار دارد. بنابراین، مسئله اصلی دیگر صرفاً تأمین آب در یک تابستان خاص نیست، بلکه ایجاد سازوکاری برای حفظ امنیت آبی شهرها در شرایطی است که محدودیت منابع به یک وضعیت پایدار تبدیل شده است.
واقعیت مهم دیگر، وابستگی قابل توجه سمنان به منابع آب زیرزمینی است.
بر اساس آمار اعلامشده از سوی شرکت آب منطقهای، بیش از 75 درصد آب مورد نیاز استان از سفرههای زیرزمینی تأمین میشود و در مقابل، حدود 82 درصد مصرف آب در بخش کشاورزی و نزدیک به 13 درصد در بخش شرب است.
این ترکیب نشان میدهد که سیاست تأمین آب شرب نمیتواند جدا از سیاست حفاظت از آبخوانها دنبال شود؛ زیرا هر میزان توسعه منابع شرب در صورت تداوم برداشتهای مازاد در سایر بخشها، الزاماً به معنای حل ریشهای بحران آب استان نخواهد بود.
نشانههای فشار بر آبخوانها نیز جدی است. طبق اعلام آب منطقهای سمنان، سطح آب زیرزمینی در آبخوان سمنان طی 31 سال حدود 20 متر کاهش یافته و شهرهای سمنان، دامغان، گرمسار و شاهرود و بخشهای وسیعی از استان در معرض خطر فرونشست قرار دارند.
در دشت دامغان نیز افت سالانه سطح آب زیرزمینی حدود 48 سانتیمتر اعلام شده و این دشت از نظر فرونشست در وضعیت فوقبحرانی توصیف شده است.
این ارقام نشان میدهد که هر برنامه تأمین آب شرب باید همزمان با برنامه حفاظت از منابع زیرزمینی، کاهش برداشت و افزایش بهرهوری مصرف پیش برود.
از سوی دیگر، تجربه تابستان امسال نشان میدهد اقدامات اضطراری میتوانند در کوتاهمدت از تبدیل تنش آبی به قطعی گسترده جلوگیری کنند، اما این اقدامات بهتنهایی پاسخگوی آینده استان نیستند.
در ماههای گذشته برای شهرستان گرمسار 16 حلقه چاه جدید مجوز گرفت و عملیات حفاری انجام شد که 13 حلقه از آنها تجهیز و وارد مدار بهرهبرداری شدهاند. در کنار آن، پروژههای انتقال آب نیز در دستور کار قرار گرفتهاند؛ از جمله خط انتقال آب به شاهرود که عملیات اجرایی آن دوباره فعال شده و حدود 13 کیلومتر آن اجرا شده است.
کسری 750 لیتری آب در ثانیه؛ فاصله تأمین و مصرف پابرجاست
این اقدامات ظرفیت عبور از اوج مصرف را افزایش میدهند، اما پایداری آنها نیازمند تأمین اعتبار، نگهداری زیرساخت و کنترل همزمان مصرف است.
یک شاخص مهم دیگر، میزان کسری آب در شبکه است. قائممقام شرکت آب و فاضلاب استان سمنان در خردادماه امسال کسری آب استان را 750 لیتر بر ثانیه اعلام کرده بود؛ عددی که نشان میدهد فاصله میان ظرفیت تأمین و نیاز مصرفی همچنان قابل توجه است.
در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت تولید و انتقال آب باید در کنار کاهش هدررفت، مدیریت فشار شبکه، اصلاح الگوی مصرف و استفاده مجدد از منابع آب قرار گیرد.
در همین راستا، شرکت آب منطقهای سمنان اعلام کرده است که کمیته مدیریت منابع آب استان در سال 1405 بازچرخانی آب و استفاده از ظرفیت پساب را نیز در اولویت قرار داده است.
نسخه واحد برای بحران آب شهرستانهای استان سمنان جواب نمیدهد
از جنبه سیاستگذاری، نقطه قوت سندهای شهرستانی در این است که همه مناطق استان الزاماً با یک نسخه واحد قابل مدیریت نیستند.
در حالی که دامغان از ظرفیت سد شهید شاهچراغی برخوردار است، گرمسار با موضوع منابع زیرزمینی، کیفیت آب و تکمیل مسیر انتقال آب مواجه است و شاهرود و سمنان نیز پروژههای انتقال و تأمین منابع جدید را دنبال میکنند. به همین دلیل، شهرستانمحور شدن برنامه تأمین آب میتواند امکان اولویتبندی دقیقتر پروژهها، تعیین منابع جایگزین، پیشبینی سناریوهای خشکسالی و مشخص شدن مسئولیت دستگاههای مختلف را فراهم کند.
اجرای سند راهبردی؛ آزمون اصلی مدیریت آب در سمنان
در نهایت، آزمون واقعی این سند نه در مرحله تدوین، بلکه در میزان اجرای پروژهها و کاهش فشار بر منابع آب مشخص خواهد شد. اگر قرار است امنیت آبی استان در سالهای آینده پایدار بماند، توسعه منابع جدید باید همزمان با حفاظت از آبخوانها، اصلاح الگوی کشت، افزایش بهرهوری آب در کشاورزی، توسعه بازچرخانی و پساب و مشارکت جدی مشترکان در مدیریت مصرف دنبال شود. خود شرکت آب منطقهای نیز بر ضرورت اصلاح الگوی کشت و افزایش بهرهوری آب تأکید کرده است.
بنابراین، سند راهبردی تأمین آب شرب میتواند نقشه راه مهمی برای استان باشد، مشروط به اینکه از یک سند اداری به برنامهای دارای زمانبندی، اعتبار، شاخص ارزیابی و گزارشدهی مستمر تبدیل شود؛ چرا که در شرایط کنونی سمنان، مسئله فقط «آبرسانی به شهرها» نیست، بلکه حفاظت از منابعی است که باید امکان تأمین آب نسلهای آینده را نیز فراهم کنند.
انتهای پیام/363/