به گزارش خبرگزاری تسنیم از قاینات، صدای شانه و دار با زندگی زنان این دیار گره خورده است؛ هنری که سال‌ها در خانه‌های قاینات نسل به نسل منتقل شده و امروز تلاش می‌شود با حفظ اصالت خود، از یک بافته سنتی به محصولی متناسب با نیاز بازار تبدیل شود.

«پلاس» یکی از دست‌بافته‌های سنتی خراسان جنوبی است که در شهرستان قاینات سابقه‌ای حدود 200 ساله دارد. این هنر در گذشته بیشتر برای تهیه زیرانداز مورد استفاده قرار می‌گرفت و بخشی از نیاز مردم مناطق روستایی و عشایری را تأمین می‌کرد.

با گسترش استفاده از فرش‌های ماشینی و تغییر سبک زندگی، پلاس‌بافی به تدریج از رونق افتاد، اما در سال‌های اخیر با برگزاری دوره‌های آموزشی، حمایت از هنرمندان و حضور در نمایشگاه‌های صنایع‌دستی، تلاش‌هایی برای احیای این هنر و بازگرداندن آن به چرخه تولید و بازار انجام شده است.

پلاس قاینات در نمایشگاه‌های ملی و بین‌المللی

حضور هنرمندان قایناتی در نمایشگاه‌های محلی، منطقه‌ای، استانی و بین‌المللی، فرصتی برای معرفی این هنر به مخاطبان و خریداران فراهم کرده است. فاطمه شعبانی، هنرمند و مربی پلاس‌بافی شهرستان قاینات، با اشاره به سابقه خانوادگی خود در این هنر اظهار داشت: پلاس‌بافی را از مادر و مادربزرگ آموخته و امیدوار است این هنر به نسل بعد نیز منتقل شود.

وی با اشاره به طرح‌های سنتی پلاس‌بافی قاینات افزود: کج‌مار، پنجه مرغی، اِشکم سرخک، دندان اره و پنجه گربه از جمله طرح‌های این دست‌بافته هستند که امروزه متناسب با سلیقه مشتریان، طرح‌های قدیمی و جدید نیز در کنار یکدیگر استفاده می‌شوند.

این هنرمند قایناتی که برای سومین سال متوالی در نمایشگاه بین‌المللی حضور یافته است، گفت: پلاس با نخ 100 درصد پشمی بافته می‌شود و رنگ‌آمیزی نخ‌ها نیز با استفاده از مواد طبیعی مانند پیاز، روناس، کلم بنفش، عدس و گل زعفران انجام می‌شود.

پلاس از زیرانداز تا محصولات کاربردی

پلاس‌بافی اگرچه در گذشته بیشتر به عنوان زیرانداز شناخته می‌شد، اما اکنون دامنه کاربرد آن گسترش یافته است. رومیزی، کوسن، رومبلی، رومیزی ناهارخوری، کیف دستی و کیف دوشی از جمله محصولاتی است که با استفاده از این دست‌بافته تولید می‌شود. تغییر در نوع محصولات تولیدی، امکان عرضه پلاس در بازارهای جدید را فراهم کرده و می‌تواند زمینه‌ای برای افزایش ارزش اقتصادی این هنر و درآمد بافندگان باشد.

250 بافنده پلاس در قاینات شناسنامه‌دار هستند

حمید عباس‌زاده، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان قاینات، با اشاره به قدمت این هنر در منطقه اظهار داشت: پلاس نوعی گلیم درشت‌بافت است که در گذشته به عنوان زیرانداز و برای محافظت در برابر رطوبت، سرما و گرما مورد استفاده قرار می‌گرفت.

وی افزود: پلاس در بیشتر مناطق خراسان جنوبی به صورت ذهنی بافته می‌شود و با رواج فرش‌های ماشینی، این دست‌بافته ارزشمند در معرض کمرنگ شدن قرار گرفت.

رئیس اداره میراث‌فرهنگی قاینات ادامه داد: با توجه به این شرایط، اداره میراث فرهنگی با همراهی بانوان شهرستان، برنامه احیا و ترویج این رشته بومی را در دستور کار قرار داد.

عباس‌زاده گفت: رنگ‌آمیزی پلاس در قاینات به صورت کاملاً گیاهی انجام می‌شود و این هنر در این شهرستان نسبت به دیگر مناطق استان حضور پررنگ‌تری دارد و در حال حاضر 250 بافنده پلاس در شهرستان قاینات دارای شناسنامه هستند.

آموزش؛ حلقه اتصال سنت و اشتغال

احیای پلاس‌بافی تنها به برگزاری نمایشگاه محدود نشده و آموزش نسل جدید نیز به عنوان یکی از محورهای اصلی این روند دنبال می‌شود. در همین راستا دوره‌های آموزشی پلاس‌بافی و پارچه‌بافی سنتی در شهرستان قاینات برگزار شده است. در یکی از دوره‌های تخصصی، 20 هنرآموز در شهر قاین و روستای گریمنج، 110 ساعت آموزش عملی و نظری در سطح مقدماتی دریافت می‌کنند.

هنرآموزان پس از پایان دوره و موفقیت در آزمون‌های نهایی، گواهینامه مهارت دریافت می‌کنند؛ گواهینامه‌ای که زمینه بهره‌مندی آنان از برخی حمایت‌ها و تسهیلات اشتغال‌زایی را فراهم می‌کند.

توبافی و جلک‌ریسی در کنار پلاس‌بافی

فعالیت‌های آموزشی صنایع‌دستی در قاینات تنها به پلاس‌بافی محدود نیست و رشته‌هایی مانند پارچه‌بافی سنتی یا «توبافی» و جلک‌ریسی نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند. در همین چارچوب، یک دوره آموزش توبافی در زندان قاین با حضور هشت نفر از بانوان بند نسوان برگزار شد و تمامی شرکت‌کنندگان موفق به کسب نمره قبولی در آزمون‌های عملی و نظری شدند.

همچنین هنرمندان قایناتی در رشته‌های پلاس‌بافی و جلک‌ریسی در برنامه «شب‌های زعفرانی» که به صورت مستقیم از باغ جهانی اکبریه پخش شد، حضور یافتند و بخشی از ظرفیت صنایع‌دستی شهرستان را به مخاطبان معرفی کردند.

لوّافی؛ نام بومی یک هنر کهن

پلاس‌بافی در فرهنگ بومی منطقه با عنوان «لبّافی» یا «لوّافی» نیز شناخته می‌شود. پلاس در شکل سنتی خود با الیاف ضخیم و خشن، از جمله موی بز، بافته می‌شد و برای تهیه چادر، خیمه و زیرانداز کاربرد داشت. رنگ طبیعی موی بز نیز طیفی از کرم روشن تا سیاه را شامل می‌شود.

بافت پلاس همانند گلیم ساده است و معمولاً بدون نقش یا با نقوش ساده هندسی و تنوع رنگی محدود تولید می‌شود. در گذشته علاوه بر زیرانداز، محصولاتی مانند خورجین، جوال، توبره و «خاکش» برای حمل خاک نیز با این شیوه بافته می‌شد.

پلاس در شهرستان‌های مختلف خراسان جنوبی به صورت پراکنده تولید می‌شود و شهرستان‌های نهبندان و سربیشه نیز از مناطق فعال در این حوزه به شمار می‌روند.

از میراث خانوادگی تا بازار صنایع‌دستی

پلاس‌بافی قاینات امروز در مسیر پیوند میان میراث فرهنگی و اقتصاد قرار گرفته است؛ هنری که حفظ شیوه‌های سنتی، استفاده از نخ پشمی و رنگ‌های گیاهی در آن اهمیت دارد و در عین حال با تولید محصولات جدید، تلاش می‌شود پاسخگوی نیاز بازار امروز باشد.

حضور هنرمندان قایناتی در نمایشگاه‌ها، توسعه دوره‌های آموزشی و شناسایی 250 بافنده شناسنامه‌دار، بخشی از اقداماتی است که برای حفظ و توسعه این هنر انجام شده است.

اکنون پلاس قاینات نه تنها به عنوان یک دست‌بافته سنتی، بلکه به عنوان محصولی با قابلیت عرضه در بازار صنایع‌دستی معرفی می‌شود؛ محصولی که در تار و پود آن، بخشی از فرهنگ و هویت مردم این منطقه حفظ شده است.

انتهای پیام/