به گزارش خبرگزاری تسنیم از بندرعباس، برای هرمزگان، بارش شدید صرفاً یک پدیده جوی نیست؛ یک سامانه بارشی در این استان می‌تواند هم‌زمان جاده‌ها و پل‌ها، شبکه‌های شهری، تأسیسات زیربنایی و بخش کشاورزی را تحت تأثیر قرار دهد. تجربه سال‌های گذشته، از جمله بارش‌ها و سیلاب‌های سال 1400، بار دیگر نشان داد که فاصله میان یک بارش سنگین و شکل‌گیری بحران، گاهی تنها چند ساعت است.

استانی با گستردگی جغرافیایی، صدها کیلومتر نوار ساحلی، جزایر متعدد، مناطق کوهستانی و دشت‌های سیلابی، ناگزیر است مدیریت مخاطرات جوی را پیش از رسیدن سامانه بارشی آغاز کند. در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر صرفاً این نیست که چه زمانی باران می‌بارد بلکه این است که دستگاه‌های مسئول چه زمانی از احتمال وقوع مخاطره مطلع می‌شوند و چه میزان فرصت برای آماده‌سازی دارند؟

همین تجربه‌ها موجب شده رویکرد مدیریت بحران در هرمزگان به سمت تقویت مرحله پیشگیری و آمادگی حرکت کند؛ رویکردی که در آن، داده‌های هواشناسی، پایش شاخص‌های اقلیمی و هماهنگی دستگاه‌ها باید پیش از وقوع حادثه به تصمیم عملیاتی تبدیل شود.

از مدیریت پس از حادثه تا تصمیم‌گیری پیش از بحران

در مدیریت نوین بحران، کاهش خسارت تنها به توان امدادرسانی پس از وقوع حادثه وابسته نیست؛ بخش مهمی از تاب‌آوری، به اقداماتی مربوط می‌شود که پیش از رسیدن مخاطره انجام می‌گیرد.

برای هرمزگان، این مسئله اهمیت بیشتری دارد بارش‌های شدید می‌توانند در مناطق مختلف استان پیامدهای متفاوتی داشته باشند؛ از آب‌گرفتگی و سیلاب در مناطق شهری و روستایی گرفته تا آسیب به راه‌ها و پل‌ها و ایجاد محدودیت در فعالیت‌های دریایی.

بنابراین، هشدار هواشناسی زمانی بیشترین ارزش را دارد که به‌موقع به تصمیم اجرایی تبدیل شود؛ یعنی دستگاه مسئول بداند در صورت تغییر وضعیت جوی، چه اقدامی، در چه نقطه‌ای و با چه سطحی از آمادگی باید انجام دهد.

در همین چارچوب، نشست تخصصی مدیریت بحران هرمزگان برای بررسی وضعیت الگوهای اقلیمی و پدیده ال‌نینو برگزار شد؛ نشستی که خروجی آن صرفاً بررسی یک پدیده اقلیمی نبود، بلکه ایجاد سازوکاری برای پایش مستمر و تبدیل داده‌های تخصصی به برنامه آمادگی استان بود.

ال‌نینو؛ موضوع پایش، نه پیش‌بینی قطعی بحران

ال‌نینو و سایر شاخص‌های دورپیوندی از جمله عواملی هستند که در تحلیل‌های اقلیمی مورد بررسی قرار می‌گیرند، اما نمی‌توان صرف وجود یک شاخص اقلیمی را به معنای وقوع قطعی یک سناریوی بارشی مشخص در یک استان دانست.

اهمیت موضوع برای مدیریت بحران دقیقاً در همین نقطه است؛ تصمیم‌گیری باید بر پایه داده‌های به‌روز، خروجی مدل‌های پیش‌بینی و هشدارهای رسمی هواشناسی انجام شود، نه بر مبنای برداشت‌های عمومی یا پیش‌بینی‌های غیررسمی.

مهرداد حسن‌زاده، مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان، با تأکید بر همین رویکرد اظهار کرد: دسترسی به پیش‌بینی‌های به‌روز و پایش مستمر شرایط جوی، از پایه‌های اصلی افزایش آمادگی دستگاه‌های اجرایی و کاهش آثار حوادث احتمالی است.

وی با اشاره به تأثیرپذیری شرایط جوی از الگوهای کلان اقلیمی افزود: تحلیل شاخص‌های دورپیوندی از جمله ال‌نینو باید به‌صورت مستمر انجام شود و نتایج این بررسی‌ها در اختیار دستگاه‌های مسئول قرار گیرد تا اقدامات متناسب با سناریوهای احتمالی انجام شود.

هشدار هواشناسی باید به تصمیم عملیاتی تبدیل شود

یکی از نقاط مهم در مدیریت مخاطرات جوی، فاصله میان صدور هشدار و اقدام دستگاه‌های اجرایی است اگر هشدار به‌موقع صادر شود اما آمادگی عملیاتی متناسب با آن شکل نگیرد، بخش مهمی از کارکرد سامانه هشداردهنده از بین می‌رود.

مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان تأکید کرده است که دستگاه‌های اجرایی، خدماتی و امدادی باید سطح آمادگی خود را بر اساس هشدارهای رسمی اداره‌کل هواشناسی تنظیم کنند.

به گفته حسن‌زاده، صدور به‌موقع و دقیق هشدارهای جوی و دریایی و انتقال سریع آنها از ارکان مدیریت مخاطرات است و تقویت جایگاه تخصصی هواشناسی و استفاده از مدل‌های تحلیل فصلی نیز برای افزایش آمادگی استان ضرورت دارد.

این رویکرد یک پیام مشخص برای دستگاه‌های اجرایی دارد: هشدار هواشناسی نباید در حد یک اطلاعیه باقی بماند؛ باید به چک‌لیست اقدام تبدیل شود.

کارگروه ویژه برای رصد مستمر الگوهای جوی

در ادامه نشست، مدیرکل هواشناسی هرمزگان گزارشی از وضعیت شاخص‌های دورپیوندی، شرایط ال‌نینو و خروجی مدل‌های پیش‌بینی فصلی ارائه کرد.

مجید بیجندی بر ضرورت بررسی چندبعدی پدیده‌های جوی و استفاده از برآوردهای جامع اقلیمی برای کاهش خطای پیش‌بینی‌ها تأکید کرد.

خروجی مهم این جلسه، تشکیل کارگروه ویژه پایش ال‌نینو و پیش‌بینی‌های فصلی با محوریت اداره‌کل مدیریت بحران استانداری و مشارکت اداره‌کل هواشناسی و دستگاه‌های مرتبط بود.

بر اساس تصمیم اتخاذشده، اداره‌کل هواشناسی هرمزگان موظف شد آخرین تحلیل‌های تخصصی و تغییرات الگوهای جوی را به‌صورت هفتگی در اختیار ستاد مدیریت بحران قرار دهد تا برنامه‌های آمادگی استان متناسب با تازه‌ترین داده‌های علمی به‌روزرسانی شود.

آزمون اصلی، فاصله میان هشدار و اقدام است

تجربه بارش‌های شدید و سیلاب‌های سال‌های گذشته در هرمزگان نشان داده است که مدیریت بحران تنها در زمان وقوع حادثه معنا پیدا نمی‌کند بخش تعیین‌کننده ماجرا، اقداماتی است که پیش از بحران انجام می‌شود؛ از شناسایی نقاط پرخطر و آماده‌سازی تجهیزات گرفته تا تعیین تکلیف مسیرهای امدادی و هماهنگی دستگاه‌های خدمات‌رسان.

از این منظر، تشکیل کارگروه پایش ال‌نینو را می‌توان تلاشی برای تبدیل مدیریت بحران از یک سازوکار واکنشی به یک فرآیند مستمر پایش و آمادگی دانست؛ البته اثربخشی این سازوکار در نهایت به کیفیت داده‌ها، استمرار جلسات، سرعت انتقال هشدارها و مهم‌تر از همه، میزان تبدیل این اطلاعات به اقدام میدانی وابسته است.

هرمزگان برای مواجهه با مخاطرات جوی به پیش‌بینی‌های قطعی و ساده‌سازی‌شده نیاز ندارد؛ آنچه اهمیت دارد، سامانه‌ای است که بتواند از میان داده‌های اقلیمی، سناریوهای محتمل را شناسایی و برای هر سناریو پیش از وقوع، پاسخ مشخصی تعریف کند.

اکنون با تشکیل کارگروه ویژه پایش ال‌نینو و الزام به ارائه تحلیل‌های هفتگی، مرحله نخست این مسیر آغاز شده است مرحله مهم‌تر، آن است که این داده‌ها در زمان مناسب به تصمیم دستگاه‌های اجرایی تبدیل شود؛ چرا که در مدیریت بحران، گاهی چند ساعت آمادگی پیش از بارش می‌تواند تفاوت میان یک حادثه قابل کنترل و یک بحران گسترده را رقم بزند.

انتهای پیام/864