به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، ترکیه و جمهوری آذربایجان، پس از سی سال همکاری در حوزه انرژی، حالا به دنبال توسعه این حوزه از نفت و گاز، به بخش برق هستند.

در روزهای اخیر، آنکارا و باکو، به فرارسیدن دورانی اشاره کردند که با مفهوم بلندپروازانه اهمیت «عصرِ برق» در روابط آنکارا – باکو توصیف شده است.

از دید کارشناسان، امکان توسعه در این حوزه، با وجود ظرفیت‌های بالا و در عین حال، با چالش‌های جدی روبروست. سفرهای اخیر مقامات ترکیه به باکو، نشان دهنده آن است که تلاش برای تحقق سناریوهای انتقال انرژی، شتاب بیشتری گرفته و برجسته‌ترین پروژه، انتقال برق حاصل از انرژی تجدیدپذیر تولید شده در آسیای مرکزی و منطقه خزر به اروپا از طریق ترکیه و دریای سیاه است.

این پروژه که توسط اتحادیه اروپا پشتیبانی می‌شود، با هدف کاهش وابستگی کشورهای اروپایی به گاز طبیعی روسیه دنبال می‌شود.

جمهوری آذربایجان، به عنوان یکی از تولیدکنندگان پیشرو نفت و گاز طبیعی در جهان، همین حالا هم منابع زیرزمینی خود را از طریق خطوط لوله تاناپ که از خاک ترکیه عبور می‌کند، به بازارهای جهانی عرضه می‌کند.

خط لوله نفتی باکو-تفلیس-جیحان که از سال 2006 فعالیت خود را آغاز کرده، به طور متوسط روزانه 600 هزار بشکه نفت آذربایجان را حمل می‌کند. ولی ترکیه به دنبال آن است که اولاً مقدار نفت را به 1 میلیون بشکه در روز برساند، دوم این که در حوزه انتقال گاز، موفقیت‌های جدیدی به دست بیاورد و در فاز سوم، به فکر انتقال برق باشد. 

خط لوله گاز طبیعی باکو-تفلیس-ارزروم، گاز طبیعی لازم برای مصرف داخلی ترکیه را حمل می‌کند و اساس خط لوله گاز طبیعی ترانس آناتولی (TANAP) را تشکیل می‌دهد که 10 میلیارد متر مکعب را به اروپا منتقل می‌کند.

ترکیه همچنین به همکاری خود با باکو در پروژه خط لوله ترانس آدریاتیک (TAP) که گاز طبیعی آذربایجان را به یونان، آلبانی و ایتالیا منتقل می‌کند، ادامه می‌دهد.

جمهوری آذربایجان گاز طبیعی را به 13 کشور در اروپا می‌فروشد و در این زمینه، وابسته به همکاری گسترده ترکیه است. اما مساله اینجاست که باکو به ارقام فعلی راضی نیست و هدف بعدی، افزایش این رقم از طریق سرمایه‌گذاری در خطوط لوله موجود و افزایش ظرفیت است.

اهمیت حیاتی برق

در روزهای گذشته، هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه در باکو مهمان الهام علی اف رئیس جمهور و جیحون بایراموف وزیر امور خارجه آذربایجان بود. پس از او، آلپ ارسلان بیرقدار وزیر انرژی و منابع طبیعی نیز به باکو رفت و در پنجمین مجمع انرژی آذربایجان–ترکیه سخنرانی کرد.

در این مجمع، توافق نامه‌های جدیدی امضا شده که نشان دهنده توسعه روابط در حوزه انرژی است. بیرقدار در حضور پرویز شهبازوف وزیر انرژی جمهوری آذربایجان، بر این تاکید کرد که دوران جدیدی در روابط آنکارا – باکو فرا رسیده که آن را باید «عصر برق» دانست و روابط طرفین، باید متناسب با آن تغییر کند.

رسانه‌های ترکیه می‌گویند: اشاره بایراموف به «پروژه‌های جدید باکو - آنکارا با چشم‌انداز بسیار وسیع و پتانسیل بالا، برای دهه‌های آینده» موضوع مهمی است که اصل آن، به یک خط کابل برق بازمی گردد. این یعنی کشیدن یک کابل برق از جمهوری آذربایجان از طریق گرجستان به ترکیه، بلغارستان و اروپا. 

مرحله اول این پروژه شامل استفاده از سیستم‌های به هم پیوسته موجود بین ترکیه، گرجستان و بلغارستان است، اما این خطوط بعداً برای تطبیق با انتقال برق با ولتاژ بالا ارتقا خواهند یافت.

قرار است که نحوه پوشش هزینه‌ها و سایر جزئیات، پس از دستیابی به توافق نهایی مشخص شود.

یکی دیگر از پروژه‌های مهم شامل انتقال برق از آذربایجان به اروپا از طریق کابل‌های کشیده شده در زیر دریای سیاه، از طریق گرجستان است. در سال 2022، آذربایجان با گرجستان، رومانی و مجارستان توافق‌نامه‌ای را برای زمینه‌سازی این پروژه امضا کرد.

طبق گزارش‌ها، مذاکرات اخیر بین آنکارا و باکو در مورد مشارکت ترکیه در این پروژه پیشرفت ملموسی داشته است. این پروژه، به عنوان بخشی از ابتکار دروازه جهانی اتحادیه اروپا، تا سال 2029 تکمیل می‌شود و با سرمایه گذاری 2.3 میلیارد یورویی کمیسیون اروپا و طول هزار و 200 کیلومتر، طولانی‌ترین کابل برق زیردریایی جهان خواهد بود.

درست به همین دلیل است که ترکیه، از افزایش تنش در دریای سیاه نگران است و خواهان آن است که افزایش ثبات در این منطقه، زمینه را برای تحقق فاز نخست پروژه فراهم کند.

نخجوان کجاری بازی است؟

ترکیه در سالیان گذشته و پس از پیروزی جمهوری آذربایجان در جنگ قره باغ، اهداف اقتصادی جدیدی را در نخجوان دنبال کرده است.

گزارش روزنامه آکشام چاپ آنکارا نشان می‌دهد که حالا قرار است در جریان انتقال برق، موقعیت نخجوان اهمیت بیشتری پیدا کند و یکی دیگر از پروژه‌هایی که آنکارا و باکو روی آن کار می‌کنند، خط انتقال برق نخجوان-ترکیه است.

این خط، امتداد پروژه خط حمل و نقل و انرژی به منطقه خودمختار نخجوان است که هیچ ارتباط جغرافیایی مستقیمی ندارد و بخشی از توافقی است که بین آذربایجان و ارمنستان در واشنگتن در اوت 2025 حاصل شد. برقی که آذربایجان از طریق این خط به نخجوان ارسال خواهد کرد، قرار است پس از ایجاد خطوط جدید، به بازار ترکیه منتقل شود.

ترکیه در مجمع جدید چه به دست آورد؟

گزارش روزنامه ملیت چاپ آنکارا، نشان می‌دهد که آلپ ارسلان بیرقدار وزیر انرژی منابع طبیعی ترکیه در مجمع انرژی که در باکو برگزار شد، توافق باکو را جلب کرده تا 6 گروه کاری در حوزه‌های هیدروکربن و پتروشیمی، بازار برق، انتقال و توزیع برق، تنظیم‌گری، بهره‌وری انرژی، معادن، راه‌های توسعه روابط در حوزه انرژی را بررسی کنند.

ترکیه همچنین مجموعه‌ای از گزارش‌های فنی خود را درباره اتصال‌های برق، ذخیره‌سازی انرژی، کنتورهای هوشمند، حمایت از انرژی تجدیدپذیر، سازوکار صادرات برق سبز، اصلاحات بازار گاز، انرژی بادی فراساحلی، پروژه‌های خورشیدی و بادی و اتصال تجدیدپذیرها به شبکه، در اختیار جمهوری آذربایجان گذاشته است.

به باور تحلیلگران بازار انرژی، تیم اردوغان به دنبال کسب بالاترین امتیازات از باکو است و حالا می‌توان گفت: دامنه این رابطه، به چیزی فراتر از فروش نفت و گاز تبدیل شده و هدف اصلی آن، تبدیل دو شبکه انرژی به یک معماری به‌هم‌پیوسته است.

رویای تاناپِ برق

آنکارا – باکو در حال حاضر، روی پروژه انتقال برق به بلغارستان، همچنان در حال تحقیق و مطالعه هستند. در 4 آوریل سال 2025 میلادی، ترکیه، جمهوری آذربایجان، گرجستان و بلغارستان، تفاهم‌نامه انتقال و تجارت برق سبز را امضا کرده و در سال جاری میلادی، بحث از مرحله سیاسی به سمت مطالعات امکان‌سنجی، چارچوب قراردادی و ایجاد سرمایه‌گذاری مشترک حرکت کرده است.

مقامات باکو، برای توصیف ارزش‌های مالی این پروژه، از تعبیر «تاناپِ برق» استفاده می‌کنند. یعنی اگر تاناپ قبلی، فقط گاز را از جمهوری آذربایجان و مسیر ترکیه به اروپا برده، حالا باید در همان مسیر، برق را نیز منتقل کرد.

در واقع، در فاز سناریوپردازی و روی کاغذ، این مسیر قرار است انرژی سبز آذربایجان را از طریق قفقاز و کابل زیردریایی دریای سیاه با ظرفیت اولیه 4 گیگاوات به اروپا منتقل کند.

اگر ترکیه تا دیروز، خود را به عنوان مسیر هاب و ترانزیت بزرگی می‌دید که نفت و گاز جمهوری آذربایجان را منتقل می‌کند، حالا در انتقال برق نیز اهداف جدیدی را دنبال می‌کند.

یعنی در شرایطی که ترکیه به خاطر افزایش قیمت جهانی نفت و رسیدن قیمت هر لیتر گازوئیل به یکصد لیره، سخت‌ترین شرایط اقتصادی را دنبال می‌کند، باید با یک سرمایه گذاری 30 میلیارد دلاری برای نوسازی شبکه انتقال و توزیع برق ترکیه در طول یک دهه، به شکل تدریجی، وابستگی به نفت و گاز را کاهش دهد.

ولی با وجود هدف گذاری بلندپروازانه ترکیه و به ویژه تمرکز بر منابع ارزان جمهوری آذربایجان، کارشناسان معتقدند که آنکارا در این پروژه‌ها، دیدگاهی خوشبینانه و تبلیغاتی را دنبال می‌کند و آنچه اکنون ساخته شده، بیشتر «معماری نهادی و حقوقی» است تا خود شبکه فیزیکی. 

موسسه کارنگی در گزارشی اعلام کرده که پروژه‌های اتصال منطقه‌ای قفقاز جنوبی فقط حمل‌ونقل نیستند و مسئله برق و داده نیز به همان اندازه مهم است.

این اندیشکده توصیه کرده که اروپا، اتصال زمینی آذربایجان–ارمنستان–ترکیه را در کنار پروژه کابل دریای سیاه جدی‌تر دنبال کند. چرا که رقابت آینده فقط بر سر کریدور حمل‌ونقل نیست؛ بر سر کریدورهای انرژی و داده نیز هست.

اما از دید محقق ارشد CASPIA-LAB اهداف ترکیه به راحتی محقق نخواهد شد و هنوز فاصله زیادی میان چارچوب سیاسی و ساخت زیرساخت واقعی وجود دارد. 

فعالان صنعت برق می‌گویند: نباید انتظار داشت که آنکارا – باکو با همان سرعت و سهولتی که در بخش‌های نفت و گاز تجربه کرده‌اند، در حوزه برق نیز پیش بروند. چرا که روند استخراج، تولید و انتقال گاز از نظر فنی ساده است.

ولی در حوزه برق، پای چنین موضوعات حساسی در میان است: همزمانی تولید و مصرف، هماهنگی شبکه‌ها در بحث فرکانس و ولتاژ، دسترسی به ظرفیت انتقال کافی، توافق برای تفاوت قیمت برق در ساعات مختلف، توجه به نوسان باد و خورشید، موانع و چالش‌های بخش ذخیره‌سازی یا منابع انعطاف‌پذیر و نهایتاً قابلیت انتقال فرامرزی پایدار برای مدت طولانی. اینجاست که رویای تاناپ برقی آنکارا – باکو، وارد قلمرو اقتصاد پیچیده شبکه برق اروپا می‌شود.

انتهای پیام/