به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، با گذشت حدود یک هفته از پیشروی سریع نیروهای صنعا در ساحل غربی یمن و رسیدن آنها به مناطق مشرف بر باب المندب، عربستان سعودی مجموعه‌‍ای از مسیرهای نظامی، سیاسی و دیپلماتیک را برای مدیریت شرایط جدید فعال کرده است. پیشروی انصارالله در این منطقه در روزهای اخیر با سرعت قابل توجهی انجام شد و معادلات جنگ یمن را وارد مرحله تازه‌ای کرده. همزمان فشار بر ریاض برای یافتن راهی جهت متوقف کردن روند تحولات را افزایش داده است.

در روزهای نخست، تلاش عربستان بر ادامه فشار نظامی و استفاده از توان هوایی متمرکز بود. تا جایی که متوسط حملات هوایی عربستان به یمن در این ایام از 60 حمله هوایی نیز بالاتر رفت. با این حال، تحولات میدانی نشان داد که حملات هوایی نتوانسته است وضعیت جدید ساحل غربی را تغییر دهد. در همین مدت، پاسخ های انصارالله به حملات سعودی نیز دامنه درگیری را از خاک یمن فراتر برد و تاسیسات و زیرساخت های انرژی عربستان را در معرض حملات قرار داد. در چنین شرایطی، ریاض به تدریج مسیرهای دیگری را در کنار گزینه نظامی دنبال کرد؛ از تلاش برای جلب حمایت آمریکا و کشورهای منطقه گرفته تا استفاده از کانال های سیاسی و میانجی گری.

یکی از نخستین مسیرهایی که عربستان دنبال کرد، جلب حمایت بیشتر آمریکا بود. با این حال، شرایط منطقه ای و تمرکز واشنگتن بر رویارویی گسترده تر با ایران، به ویژه بحران تنگه هرمز، عملا ظرفیت آمریکا برای ورود مستقیم و گسترده به جبهه یمن را محدود کرده است. «الاخبار» به نقل از منابع خود نوشته است که پس از تحولات ساحل غربی، فرماندهی مرکزی آمریکا ارزیابی خود از وضعیت نیروهای متحد عربستان در یمن را در اختیار ریاض قرار داده و همزمان تاکید کرده است که آمریکا نیروهای خود را برای جنگیدن به جای طرف های درگیر اعزام نخواهد کرد.

در کنار واشنگتن، ریاض تلاش کرد از ظرفیت کشورهای دیگری نیز استفاده کند. پاکستان در هفته گذشته به صراحت اعلام کرد که در چارچوب توافق دفاعی جدید خود با عربستان و ترکیه، در آن مقطع هیچ بحثی درباره واکنش نظامی به حملات انصارالله در جریان نبوده است. سخنگوی وزارت خارجه پاکستان در 10 سپتامبر اعلام کرد که اسلام آباد در حال حاضر اقدام نظامی مشخصی را در دستور کار ندارد، هرچند بر تعهد خود به توافق دفاعی تاکید کرد. این موضع عملا نشان داد که توافق مکه، دست کم در این مرحله، به ورود فوری پاکستان به جنگ یمن منجر نشده است.

ترکیه نیز در شمار کشورهایی قرار گرفت که تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از گسترش درگیری را دنبال کردند، اما نشانه‌ای از ورود نظامی مستقیم آنکارا به جنگ مشاهده نشد. به این ترتیب، تلاش ریاض برای ایجاد یک ائتلاف نظامی گسترده تر در برابر انصارالله، دست کم در مقطع کنونی، به نتیجه مورد انتظار نرسیده است.

همزمان، عربستان تلاش کرد از ابزار تبلیغاتی نیز برای تغییر فضای سیاسی و افکار عمومی استفاده کند. ادعاهایی درباره حملات انصارالله به مکه در رسانه‌های نزدیک به ریاض مطرح شد، اما این ادعاها نیز نتوانست روند تحولات میدانی را تغییر دهد. در همین حال، منابع نزدیک به انصارالله این ادعاها را بخشی از تلاش ریاض برای فشار سیاسی و تبلیغاتی بر صنعا توصیف کردند.

سفر بن سلمان به مصر

در میانه این تحولات، سفر محمد بن سلمان به مصر نیز در چارچوب تلاش‌های ریاض برای یافتن راهی جهت مدیریت پرونده یمن اهمیت پیدا کرد. بر اساس گزارش «الاخبار»، مقامات مصری در جریان این سفر، به جای پیشنهاد ورود نظامی به جنگ، بر ضرورت باز کردن مسیر گفت‌وگو با انصارالله تاکید کردند.

طبق این گزارش، مقامات مصری معتقد بودند حتی در صورت ورود مستقیم آمریکا به درگیری عربستان و یمن، شرایط منطقه اجازه نمی دهد چنین اقدامی لزوما به یک نتیجه پایدار به سود ریاض منجر شود. از همین رو، توصیه اصلی قاهره به بن سلمان، کاهش سطح درگیری و حرکت به سمت گفت وگوی مستقیم با صنعا بوده است.

حرکت ریاض به سمت آتش بس

مجموع این تحولات در نهایت عربستان را به سمت فعال کردن مسیر مذاکره سوق داده است. «الاخبار» در 26 شهریور گزارش داد که ریاض از طریق میانجی عمان پیشنهادی برای برقراری یک آتش بس دو هفته‌ای به انصارالله ارائه کرده است. بر اساس این گزارش، عربستان پیشنهاد کرده در این مدت مذاکرات مستقیم با صنعا انجام شود تا درباره ارسال کمک‌های بشردوستانه به یمن گفت وگو و زمینه برای رسیدن به یک توافق جامع فراهم شود.

گزارش دیگری از همین روزنامه در 27 شهریور نیز تایید می‌کند که رایزنی‌های عربستان در روزهای گذشته، آمریکا، مصر، پاکستان و عمان را در بر گرفته و در نهایت پیشنهاد آتش‌بس دو هفته‌ای و گفت وگوی مستقیم از طریق عمان مطرح شده است. در این چارچوب، ریاض آمادگی خود را برای رفع محاصره و ورود کمک‌های انسانی به مناطق تحت کنترل انصارالله اعلام کرده است.

اما مسئله اصلی برای صنعا، صرفا توقف موقت درگیری نیست. بر اساس اطلاعات منتشر شده در «الاخبار»، انصارالله خواهان راه حلی فراگیر برای پایان جنگ و محاصره است. رفع محاصره هوایی، زمینی و دریایی، خروج نظامی، امنیتی و سیاسی عربستان از صحنه یمن و مشارکت عربستان در تامین مالی سازوکاری برای جبران خسارت‌های ناشی از جنگ، از جمله مطالبی است که این رسانه به عنوان خواسته های انصارالله مطرح کرده است.

در همین چارچوب، صنعا همچنین با نقش عربستان در مدیریت گفت وگوهای داخلی یمن مخالفت کرده است. موضع اعلام شده از سوی انصارالله این است که گفت وگوی یمنی ـ یمنی موضوعی داخلی است و عربستان نباید نقش مدیریت یا سرپرستی آن را بر عهده بگیرد.

ورود چین به عرصه میانجی‌گری

همزمان با فعال شدن کانال عمان، پای چین نیز به این پرونده باز شده است. رویترز در 26 شهریور گزارش داد که عربستان از پکن خواسته است برای کنترل شرایط جدید در دریای سرخ و باب المندب وارد عمل شود و چین نیز به صورت خصوصی از تهران خواسته است برای مهار تنش در یمن از نفوذ خود بر انصارالله استفاده کند.

بر اساس گزارش رویترز، این درخواست چین با تهدید یا فشار اقتصادی علیه ایران همراه نبوده است. منابع ایرانی به این خبرگزاری گفته‌اند که پاسخ تهران بر این نکته متمرکز بوده که ثبات منطقه‌ای در درجه نخست به پایان جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران وابسته است. وزارت خارجه چین نیز در موضعی رسمی بر ضرورت جلوگیری از گسترش درگیری، گفت وگو و حفظ امنیت کشتیرانی تاکید کرده است.

روند یک هفته گذشته نشان می‌دهد که عربستان از ادامه فشار نظامی، تلاش برای جلب حمایت آمریکا و کشورهای منطقه، و استفاده از ابزارهای تبلیغاتی، به تدریج به سمت مسیر مذاکره حرکت کرده است. در مقابل، انصارالله پس از تثبیت موقعیت خود در ساحل غربی و مناطق مشرف بر باب‌المندب، بر این موضع تاکید دارد که توقف موقت جنگ بدون رفع محاصره و پایان مداخله عربستان، نمی تواند راه حلی برای بحران یمن باشد. این تاکید بر مطالبات اصلی را می‌توان درس بزرگ انصارالله از بیش از دو سال مذاکره بی‌ثمر با سعودی‌ها ارزیابی کرد.

اکنون پرونده یمن در نقطه ای قرار گرفته که تحولات میدان، مسیر دیپلماسی را نیز تعیین می‌کند؛ از یک سو ریاض تلاش می‌کند با آتش‌بس و مذاکره از گسترش بیشتر درگیری جلوگیری کند و از سوی دیگر صنعا تلاش دارد دستاوردهای میدانی خود را به یک چارچوب سیاسی جدید تبدیل کند. ورود عمان و چین به این روند نیز نشان می‌دهد که مسئله باب المندب و ساحل غربی یمن در کنار جنگ ایران و مسئله تنگه هرمز به تدریج به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های امنیتی منطقه تبدیل شده است و همگرایی بازیگران مقاومت در این دو پرونده می‌تواند به ایجاد ارزش افزوده قابل توجه برای مقاومت بینجامد.

نویسنده: احمد حاجی صادقیان، کارشناس مسائل یمن

انتهای پیام/