به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، روستای تاریخی افین در شهرستان زیرکوه خراسان جنوبی این روزها در مسیر تازه‌ای از توسعه قرار گرفته است؛ مسیری که قرار است میراث تاریخی و فرهنگی، ظرفیت‌های کشاورزی به‌ویژه زرشک بی‌دانه و توان جامعه محلی را به یک زنجیره اقتصادی برای توسعه گردشگری تبدیل کند.

پرونده افین برای حضور در شبکه جهانی دهکده‌های برتر گردشگری در حالی دنبال می‌شود که همزمان مجموعه‌ای از برنامه‌های آموزشی، مرمتی، زیرساختی و اقتصادی در این روستا در حال اجراست. در این میان، مسئولان استان بر یک اصل تأکید دارند؛ اینکه ثبت جهانی زمانی می‌تواند برای افین دستاورد واقعی داشته باشد که جامعه محلی نیز در فرآیند توسعه مشارکت داشته باشد و از منافع اقتصادی آن بهره‌مند شود.

آموزش مردم؛ نخستین گام برای جهانی‌شدن

یکی از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده در این مسیر، اجرای برنامه تسهیلگری اجتماعی و برگزاری دوره آموزشی «میراث، گردشگری و آینده افین» است؛ دوره‌ای که در قالب هشت کارگاه تخصصی و با تمرکز ویژه بر بانوان، کودکان و جامعه محلی برگزار شد. این کارگاه‌ها موضوعاتی از شناخت میراث و هویت افین گرفته تا مبانی گردشگری، فرصت‌های توسعه روستا، چالش‌های گردشگری، هنر میزبانی، اقتصاد گردشگری، نقش زنان و چشم‌انداز آینده روستا را دربرمی‌گیرد.

محمد عرب، معاون گردشگری، سرمایه‌گذاری و تأمین منابع اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی، توانمندسازی جامعه محلی را یکی از الزامات توسعه گردشگری پایدار در افین می‌داند و معتقد است جهانی‌شدن یک روستا بدون نقش‌آفرینی مردم آن امکان‌پذیر نیست.

وی با اشاره به نقش بانوان در این فرآیند اظهار کرد: زنان روستا می‌توانند در حوزه‌هایی مانند احیای سنت‌های بومی، قصه‌گویی، صنایع‌دستی، فرآوری محصولات کشاورزی، تولید سوغات و ارائه غذاهای محلی نقش‌آفرینی کنند.

به گفته عرب، کودکان نیز به عنوان سرمایه‌های آینده افین باید از هم‌اکنون با هویت، تاریخ و ظرفیت‌های روستای خود آشنا شوند تا در آینده حافظان میراث آن باشند.

میراث تاریخی افین در مسیر احیا

در کنار آموزش جامعه محلی، حفاظت از آثار تاریخی نیز به عنوان بخش مهمی از پرونده افین دنبال می‌شود. مسجد جامع افین که از بناهای شاخص دوره تیموری در خراسان جنوبی است، یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی این روستا محسوب می‌شود. فرسایش ناشی از گذر زمان و آسیب‌های ناشی از ریزش نزولات جوی موجب آسیب به بخش‌هایی از این بنا و منبر تاریخی آن شده بود.

در همین راستا عملیات مرمت سازه‌ای و تزئینات منبر تاریخی مسجد جامع افین در دستور کار قرار گرفت. این عملیات پس از بررسی فنی و تشکیل کمیته تخصصی، با نظارت کارشناسان مرمت و توسط تیمی متخصص و دانشگاهی در حال انجام است.

سید احمد برآبادی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی، با اشاره به اهمیت فنی و تزئینات شاخص این منبر اعلام کرده است که پس از پایان عملیات مرمت، حفاظی برای جلوگیری از آسیب‌های انسانی و طبیعی و نفوذ نزولات جوی برای آن نصب خواهد شد.

محمدحسن طالبیان، استاد دانشگاه و دکترای مرمت بناهای تاریخی نیز در بازدید از مسجد جامع افین، این بنا را یکی از شاهکارهای معماری دوره تیموری عنوان کرده و از اجرای رویکرد علمی در مرمت منبر تاریخی آن تقدیر کرده است.

زیرساخت گردشگری؛ از تابلو تا مسیرهای دسترسی

همزمان با حفاظت از آثار تاریخی، اقدامات زیرساختی نیز در افین دنبال می‌شود. جانمایی تابلوهای گردشگری و علائم راهنمای مسیر از جمله این اقدامات است که با هدف سامان‌دهی حرکت گردشگران و معرفی بهتر جاذبه‌های روستا انجام شده است. در این طرح، نقاط اصلی ورود، حرکت و توقف گردشگران بررسی و محل استقرار تابلوهای معرفی جاذبه‌ها و علائم هدایت‌گر مشخص شده است.

محمد عرب تأکید کرده است که این تابلوها باید ضمن کمک به هدایت گردشگران، با منظر تاریخی روستا نیز هماهنگ باشند و اصول حفاظتی در جانمایی آنها رعایت شود. بهسازی ورودی روستا، نصب تابلوهای مسیرهای مواصلاتی، توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی، اجرای طرح‌های هادی، بررسی شبکه برق و اصلاح برخی سقف‌ها نیز از دیگر نیازهای زیرساختی مطرح‌شده برای افین است.

ثبت جهانی با هدف ثروت‌آفرینی

در نشست بررسی پرونده ثبت جهانی افین نیز تأکید اصلی بر این بود که ثبت جهانی نباید صرفاً یک عنوان فرهنگی و نمادین باشد، بلکه باید به افزایش درآمد و بهبود معیشت مردم منجر شود.

محمد فرهادی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری خراسان جنوبی، با تأکید بر همین رویکرد گفته است هدف از پیگیری ثبت جهانی، شناساندن فرهنگ و پیشینه منطقه در سطح بین‌المللی و تبدیل ظرفیت‌های ایجادشده توسط نسل‌های گذشته به ثروت و افزایش درآمد سرانه خانوارهاست. بر این اساس، توسعه زیرساخت‌ها با استفاده از ظرفیت مشارکت عمومی ـ خصوصی و تسهیلات کم‌بهره دنبال می‌شود.

سلمان اسحاقی، نماینده مردم قائنات و زیرکوه در مجلس شورای اسلامی نیز خواستار تدوین یک چک‌لیست دقیق از الزامات ثبت جهانی شده تا دستگاه‌های اجرایی بر اساس وظایف مشخص، روند آماده‌سازی پرونده را دنبال کنند.

زرشک؛ برگ برنده افین در گردشگری کشاورزی

اما در میان تمام ظرفیت‌های افین، زرشک بی‌دانه جایگاهی متفاوت دارد؛ محصولی که می‌تواند حلقه اتصال کشاورزی، اقتصاد محلی و گردشگری باشد. افین به عنوان «پایتخت زرشک بی‌دانه جهان» ظرفیت قابل توجهی برای توسعه گردشگری کشاورزی دارد و مسئولان تلاش دارند بازدید از باغات زرشک، آشنایی با شیوه‌های سنتی تولید و فرآوری این محصول و تجربه زندگی روستایی را به بخشی از بسته گردشگری افین تبدیل کنند.

در همین چارچوب، این روستا در جریان تور آشناسازی فعالان صنعت گردشگری ولایت‌های هرات و فراه افغانستان نیز معرفی شد. فعالان گردشگری افغانستان ضمن بازدید از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی افین، با فرآیند تولید زرشک، شیوه‌های سنتی کشاورزی و ظرفیت اقامتگاه‌های بوم‌گردی روستا آشنا شدند. این برنامه با هدف توسعه دیپلماسی گردشگری و ایجاد بازارهای جدید برای محصولات و ظرفیت‌های گردشگری خراسان جنوبی انجام شده است.

«جادوی سرخ» برای تبدیل زرشک به تجربه گردشگری

حرکت افین به سمت گردشگری غذا نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. برگزاری کارگاه «جادوی سرخ افین» با محوریت استفاده خلاقانه از زرشک در غذاهای بومی و مدرن، تلاش دیگری برای تبدیل یک محصول کشاورزی به بخشی از تجربه گردشگری است. این کارگاه با حضور بتول نقی‌زاده کاخکی، داور و سرآشپز ملی، به موضوعاتی همچون فرآوری زرشک، خلق طعم‌های جدید، کاربرد این محصول در غذاهای بومی و مدرن و استانداردسازی محصولات خانگی می‌پردازد.

به اعتقاد مسئولان گردشگری استان، حضور بانوان روستایی در چنین دوره‌هایی می‌تواند ضمن ارتقای کیفیت خدمات اقامتگاه‌های بوم‌گردی، زمینه ایجاد اشتغال پایدار و افزایش درآمد خانوارهای روستایی را فراهم کند.

احیای میراث؛ از قلعه تا آسیاب‌های تاریخی

در کنار مسجد جامع، احیای دیگر عناصر تاریخی افین نیز در دستور کار قرار دارد. گروه‌های جهادی در کنار جامعه محلی برای آزادسازی مسیرهای دسترسی به قلعه تاریخی و مسجد امام حسین(ع) فعالیت کرده‌اند و بخش‌هایی از مسیرهای مسدودشده را بازگشایی کرده‌اند. احیای آسیاب‌های تاریخی و مرمت بافت ارزشمند و سنگی روستا نیز از جمله موضوعاتی است که مسئولان شهرستان زیرکوه بر اجرای آن با مشارکت مردم تأکید دارند.

علی امینی، فرماندار شهرستان زیرکوه، افین را یکی از ظرفیت‌های مهم گردشگری کشاورزی استان دانسته و معتقد است برگزاری رویدادهای بومی و محلی می‌تواند پیوند میان فرهنگ منطقه و گردشگران را تقویت کند.

افین در آستانه یک انتخاب بزرگ

افین امروز در شرایطی پرونده حضور در شبکه جهانی دهکده‌های برتر گردشگری را دنبال می‌کند که بخش قابل توجهی از مسیر، به توانایی آن در پیوند دادن میراث با زندگی امروز مردم بستگی دارد.

مرمت بناهای تاریخی، سامان‌دهی مسیرهای گردشگری، توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی، آموزش جامعه محلی، توانمندسازی بانوان و کودکان، توسعه گردشگری کشاورزی و غذا و معرفی زرشک در بازارهای منطقه‌ای، اجزای زنجیره‌ای هستند که می‌توانند آینده اقتصادی روستا را شکل دهند.

اگر این اقدامات به صورت هماهنگ و با مشارکت واقعی مردم ادامه پیدا کند، ثبت جهانی افین می‌تواند فراتر از یک عنوان افتخاری، به فرصتی برای اشتغال، افزایش درآمد خانوارها، حفاظت از میراث و معرفی فرهنگ خراسان جنوبی در سطح بین‌المللی تبدیل شود؛ همان آینده‌ای که مسئولان از آن با عنوان «افین 1415» یاد می‌کنند؛ آینده‌ای که قرار است مردم خود آن را بسازند.

انتهای پیام/