اسپرد همان فاصله بین بهترین قیمتی است که خریداران حاضرند برای یک واحد صندوق بپردازند و پایین‌ترین قیمتی که فروشندگان حاضرند واحد خود را بفروشند. این فاصله هر چقدر کوچک به نظر برسد، بخشی از هزینه واقعی ورود و خروج سرمایه‌گذار است؛ به‌خصوص برای افرادی که معاملات پرتعداد یا کوتاه‌مدت انجام می‌دهند. در بازارهای حرفه‌ای ETF نیز اسپرد یکی از معیارهای اصلی سنجش کیفیت معامله است.

اسپرد خرید و فروش چیست؟

فرض کنید در تابلو یک صندوق طلا، این دو قیمت دیده می‌شود:

• بهترین سفارش خرید: 19,980 تومان
• بهترین سفارش فروش: 20,020 تومان

در این مثال، خریداران حداکثر حاضرند 19,980 تومان بپردازند و ارزان‌ترین فروشنده نیز حاضر است در قیمت 20,020 تومان بفروشد. بنابراین:

اسپرد = 20,020 - 19,980 = 40 تومان

اما مقایسه اسپرد به تومان همیشه مفید نیست. برای مقایسه صندوق‌هایی که قیمت واحد متفاوتی دارند بهتر است اسپرد را به درصد محاسبه کنیم:

درصد اسپرد = اختلاف Bid و Ask ÷ قیمت میانی × 100

قیمت میانی یا Midpoint در این مثال 20 هزار تومان است. بنابراین اسپرد 40 تومانی برابر با 0.2 درصد ارزش واحد است.

چرا اسپرد یک هزینه واقعی است؟

فرض کنیم هیچ تغییری در ارزش طلا یا NAV صندوق اتفاق نیفتد. شما واحد صندوق را در قیمت Ask یعنی 20,020 تومان می‌خرید. اگر همان لحظه مجبور شوید آن را بفروشید، بالاترین خرید موجود 19,980 تومان است. یعنی فقط به دلیل فاصله خرید و فروش، 40 تومان در هر واحد از دست می‌دهید. اگر معامله شما 100 میلیون تومان باشد و Spread حدود 0.2 درصد باقی بماند، هزینه یک رفت‌وبرگشت فوری 200 هزار تومان خواهد بود؛ آن هم قبل از در نظر گرفتن کارمزدهای معاملاتی.

به بیان دقیق‌تر، اگر قیمت میانی را ارزش بازار لحظه‌ای فرض کنیم، در زمان خرید تقریبا نصف Spread را نسبت به Midpoint پرداخت می‌کنید و هنگام فروش نیز تقریبا نصف Spread زمان خروج را متحمل می‌شوید.

به همین دلیل اسپرد را می‌توان یک Implicit Trading Cost یا هزینه پنهان معامله دانست.

اسپرد با کارمزد صندوق طلا چه تفاوتی دارد؟

این دو مفهوم نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. کارمزد معامله درصد مشخصی است که براساس مقررات هنگام خرید یا فروش از معامله کسر می‌شود. اما اسپرد توسط شرایط بازار شکل می‌گیرد و ثابت نیست. ممکن است یک صندوق امروز با Spread بسیار محدود معامله شود، اما فردا در یک بازار پرنوسان فاصله Bid و Ask آن بیشتر شود. بنابراین هزینه واقعی معامله ETF را می‌توان ساده‌شده به این صورت دید:

هزینه معامله = کارمزد + هزینه ناشی از Spread + Market Impact احتمالی

اسپرد با حباب صندوق چه فرقی دارد؟

اسپرد فاصله بین بهترین خریدار و بهترین فروشنده در همان لحظه است. اما حباب صندوق یا Premium/Discount نسبت به NAV فاصله قیمت بازار واحد صندوق با ارزش خالص دارایی‌های آن است.

فرض کنید:

• NAV هر واحد = 20 هزار تومان
• Bid = 20,380 تومان
• Ask = 20,420 تومان

در اینجا Spread فقط حدود 0.2 درصد است؛ یعنی خریدار و فروشنده به هم نزدیک‌اند. اما خود صندوق تقریبا دو درصد بالاتر از NAV معامله می‌شود. پس ممکن است یک صندوق اسپرد بسیار کم ولی حباب مثبت بالا داشته باشد.

حالت برعکس هم ممکن است. قیمت صندوق نزدیک NAV باشد اما فاصله Bid و Ask در تابلو زیاد باشد. به همین دلیل بررسی یکی به تنهایی کافی نیست.

چه عواملی اسپرد صندوق طلا را بیشتر می‌کنند؟

اسپرد عدد ثابتی نیست و می‌تواند در طول یک روز تغییر کند.

1. نقدشوندگی

هرچه خریداران و فروشندگان بیشتری در بازار حضور داشته باشند و سفارش‌های دو طرف نزدیک‌تر به هم باشند، معمولا Spread محدودتر می‌شود. اما حجم معامله به‌تنهایی معیار کاملی نیست. Average Daily Volume فقط بخشی از تصویر است و Bid-Ask Spread برای بسیاری از معامله‌گران معیار عملی‌تری از هزینه اجرای معامله محسوب می‌شود.

2. عمق سفارش‌ها

فرض کنید روی بهترین قیمت فروش فقط 50 هزار واحد موجود باشد، اما شما قصد خرید 500 هزار واحد را داشته باشید. بعد از خرید 50 هزار واحد اول، سفارش شما باید سراغ فروشندگان قیمت‌های بالاتر برود. در این شرایط ممکن است Spread روی صفحه کوچک به نظر برسد، اما Average Execution Price شما بسیار بالاتر شود.این اتفاق Market Impact یا اثر سفارش روی قیمت نام دارد.

3. نوسان بازار

وقتی قیمت طلا به‌شدت نوسان دارد بازارگردان با ریسک بیشتری مواجه است. فرض کنید بازارگردان در قیمت مشخصی از سرمایه‌گذار واحد می‌خرد اما چند ثانیه بعد قیمت دارایی پایه یک درصد کاهش پیدا می‌کند. ریسک نگهداری این موقعیت بیشتر شده است. یکی از راه‌های جبران این ریسک برای تأمین‌کنندگان نقدشوندگی، افزایش فاصله قیمت خرید و فروش است.

4. نقدشوندگی دارایی‌های داخل صندوق

ETF یک لایه دیگر هم دارد. بازارگردان فقط خود واحد صندوق را نمی‌بیند؛ باید بتواند ریسک دارایی‌های داخل پرتفوی را نیز مدیریت کند.

نقدشوندگی ETF دو لایه دارد: بازار ثانویه‌ای که سرمایه‌گذاران واحدها را معامله می‌کنند و بازار/سازوکار پایه‌ای که امکان ایجاد و ابطال واحدها در ارتباط با سبد دارایی را فراهم می‌کند. به همین دلیل ممکن است حجم معاملات خود ETF کم باشد، اما دارایی‌های پشت آن نقدشونده باشند و بازارگردان همچنان بتواند قیمت‌های رقابتی ارائه دهد.

چطور اسپرد صندوق طلا را محاسبه کنیم؟

برای بررسی عملی فقط چند ثانیه زمان لازم است. فرض کنید در تابلوی صندوق می‌بینید:

Bid = 24,950 تومان
تومان 25,000 = قیمت میانی

Ask = 25,050 تومان

100 تومان = اسپرد

بنابراین:

100 ÷ 25,000 × 100 = 0.4 درصد

اگر صندوق دیگری با قیمت تقریبی مشابه Spread برابر 0.1 درصد داشته باشد، هزینه اجرای فوری معامله در صندوق دوم کمتر است؛ البته این موضوع به‌تنهایی به معنی بهتر بودن آن صندوق نیست. ترکیب دارایی، NAV، حباب، بازده، ریسک و کیفیت بازارگردانی نیز باید بررسی شوند.

آیا صندوق با اسپرد کمتر همیشه انتخاب بهتری است؟

خیر. Spread فقط یکی از معیارهاست. فرض کنید صندوق الف اسپرد 0.05 درصدی دارد اما با حباب مثبت 3 درصد معامله می‌شود. صندوق ب اسپرد 0.15 درصدی دارد اما قیمت آن تقریبا برابر NAV است.

نمی‌توان فقط از روی Spread گفت الف بهتر است. به همین ترتیب صندوقی ممکن است Spread بسیار خوبی داشته باشد اما ترکیب دارایی آن با هدف سرمایه‌گذار سازگار نباشد. برای انتخاب صندوق طلا بهتر است سه لایه جدا بررسی شوند:

• لایه اول: دارایی صندوق
• لایه دوم: ارزش صندوق
• لایه سوم: کیفیت معامله

"این مطلب تبلیغاتی است"